Η Ευρώπη πληρώνει το κενό
Ας δούμε πρώτα ποιος πραγματικά οδήγησε αυτή την αύξηση. Δεν ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η αμερικανική δαπάνη μειώθηκε κατά 7,5%, στα 954 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ διέκοψε νέα οικονομική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή δαπάνη αυξήθηκε κατά 14%, φτάνοντας τα 864 δισεκατομμύρια δολάρια, τον ταχύτερο ρυθμό από το 1953. Χαρακτηριστικά, ερευνητής του ινστιτούτου σημείωσε ότι η παγκόσμια δαπάνη, χωρίς τις ΗΠΑ, αυξήθηκε κατά 9,2%, στοιχείο που δείχνει καθαρά πού μετατοπίστηκε το βάρος. Είκοσι δύο ευρωπαϊκά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ κάλυψαν πλέον τον στόχο του 2% του ΑΕΠ, με συνδυασμένη δαπάνη 559 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Γερμανία, με αύξηση 24% στα 114 δισεκατομμύρια δολάρια, έγινε ο τέταρτος μεγαλύτερος αγοραστής όπλων παγκοσμίως, γεγονός που έχουμε ήδη αναλύσει εκτενώς σε προηγούμενο άρθρο μας για το γαλλογερμανικό χάσμα αμυντικών δαπανών.
Η κατάταξη των μεγαλύτερων δαπανητών παραμένει σχετικά σταθερή στην κορυφή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία μαζί αντιπροσώπευσαν 51% της παγκόσμιας δαπάνης, με 1,48 τρισεκατομμύρια δολάρια συνολικά. Ειδικότερα, η κινεζική δαπάνη αυξήθηκε κατά 7,4%, στα 336 δισεκατομμύρια δολάρια, συνεχίζοντας τριακονταετή πορεία ανόδου, ενώ ειδικοί εκτιμούν ότι το πραγματικό ποσό μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερο, καθώς το Πεκίνο δεν δημοσιοποιεί πλήρως τα στοιχεία του. Παράλληλα, η ρωσική δαπάνη έφτασε τα 190 δισεκατομμύρια δολάρια, αύξηση 5,9%, αντιστοιχώντας στο 7,5% του ρωσικού ΑΕΠ. Όλα τα τριάντα δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ μαζί δαπάνησαν σχεδόν 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, το 55% της παγκόσμιας δαπάνης.
Ο πόλεμος που πληρώνει τον εαυτό του
Καμία χώρα, ωστόσο, δεν αποτυπώνει καλύτερα το πραγματικό κόστος πολέμου από την Ουκρανία. Οι αριθμοί εκεί είναι πρωτόγνωροι. Η ουκρανική αμυντική δαπάνη αυξήθηκε κατά 20%, φτάνοντας τα 84,1 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο εντυπωσιακό 40% του ΑΕΠ της χώρας. Χαρακτηριστικά, ερευνητής του ινστιτούτου σημείωσε ότι το 2025 η αμυντική δαπάνη ως ποσοστό κρατικών εξόδων έφτασε το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία. Αντίστοιχα, το Ισραήλ κατέγραψε πτώση 4,9%, στα 48,3 δισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας μειωμένη ένταση μετά από συμφωνία εκεχειρίας στη Γάζα τον Ιανουάριο του 2025, παρότι η δαπάνη παραμένει 97% υψηλότερη σε σχέση με το 2022. Το Ιράν, αντίθετα, κατέγραψε μείωση 5,6%, στα 7,4 δισεκατομμύρια δολάρια, μείωση που όμως οφείλεται κυρίως σε πληθωρισμό 42%, όχι σε πραγματική συρρίκνωση του προϋπολογισμού.
Ελλάδα και Τουρκία: μια πιο σύνθετη εικόνα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον, λιγότερο αναμενόμενο εύρημα της φετινής έκθεσης. Αξίζει προσεκτική ανάγνωση. Η Ελλάδα αύξησε την αμυντική της δαπάνη κατά 5,6% σε πραγματικούς όρους, φτάνοντας τα 8,4 δισεκατομμύρια δολάρια, κατατάσσοντας τη χώρα τριακοστή τέταρτη παγκοσμίως σε απόλυτους όρους. Ειδικότερα, η δαπάνη αυτή αντιστοιχεί στο 3% του ελληνικού ΑΕΠ, ποσοστό που κρατά σταθερά τη χώρα ανάμεσα στους υψηλότερους δαπανητές εντός ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αναλογία με το μέγεθος της οικονομίας της. Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, αύξησε τη δαπάνη της κατά 7,2%, φτάνοντας τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια, δεκάτη όγδοη θέση παγκοσμίως, με αύξηση 94% σε σχέση με το 2016.
Ωστόσο, όταν η ίδια αυτή τουρκική δαπάνη μετρηθεί ως ποσοστό της τουρκικής οικονομίας, η εικόνα αλλάζει σημαντικά. Αντιστοιχεί σε μόλις 1,9% του τουρκικού ΑΕΠ, ποσοστό μάλιστα ελαφρώς χαμηλότερο από το 2% που κατέγραφε η ίδια αναλογία το 2016. Δηλαδή, παρά τη θεαματική αύξηση σε απόλυτα δολάρια, η τουρκική οικονομία μεγάλωσε τόσο γρήγορα ώστε το πραγματικό «βάρος» της αμυντικής δαπάνης πάνω της να παραμένει, αναλογικά, σχεδόν αμετάβλητο. Αντίθετα, η Ελλάδα, με μικρότερη οικονομία, φέρει αναλογικά βαρύτερο φορτίο, τρία τοις εκατό έναντι 1,9%. Παράλληλα, μέρος της τουρκικής αύξησης οφείλεται σε ειδικό ταμείο στήριξης της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, το οποίο αντιστοιχούσε στο 22% της συνολικής δαπάνης το 2025, με ετήσια αύξηση 25%, στοιχείο που δείχνει στρατηγική επιλογή ανάπτυξης εγχώριας παραγωγικής ικανότητας, όχι μόνο αγορές εξοπλισμού.
Δίκαιο είναι, πάντως, να αναφερθεί και η αντίθετη, εξίσου τεκμηριωμένη οπτική. Ανάλυση με βάση περιφερειακά στοιχεία εκτίμησε ότι η τουρκική δαπάνη των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων υπερβαίνει το άθροισμα των αμυντικών προϋπολογισμών Ελλάδας, Ιράκ, Αζερμπαϊτζάν, Βουλγαρίας, Αρμενίας και Γεωργίας μαζί, οι οποίοι συνολικά προσέγγιζαν τα 24 με 25 δισεκατομμύρια δολάρια. Το στοιχείο αυτό, σε απόλυτους όρους, δείχνει πραγματική ανισορροπία δυνατοτήτων στην ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο, η αναλογική εικόνα, με βάση το μέγεθος κάθε οικονομίας, παραμένει εξίσου έγκυρη και αναγκαία για πλήρη κατανόηση της κατάστασης. Καμία από τις δύο μετρήσεις, μόνη της, δεν αποδίδει την πλήρη εικόνα.
Το ελληνικό διακύβευμα
Η θέση αυτή της Ελλάδας δεν είναι τυχαία, αλλά αντανακλά συνεπή, μακρόχρονη πολιτική επιλογή. Η χώρα παραμένει σταθερά πάνω από τον στόχο του ΝΑΤΟ για δαπάνη 2% του ΑΕΠ, ανεξάρτητα από κυβερνήσεις, εδώ και δεκαετίες. Παράλληλα, η φετινή αύξηση 5,6% εντάσσεται στην ίδια γενικότερη ευρωπαϊκή τάση ενίσχυσης αμυντικών προϋπολογισμών, που έχουμε ήδη καταγράψει σε πολλαπλά άρθρα μας φέτος. Η αναλογική σύγκριση με την Τουρκία δεν στοχεύει να μειώσει τη σημασία της απόλυτης τουρκικής υπεροχής σε πόρους, αλλά να προσθέσει την απαραίτητη οικονομική διάσταση σε κάθε τέτοια σύγκριση, κάτι που σπάνια γίνεται στη δημόσια συζήτηση.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος της εξέτασης αυτής μένει μια εικόνα με σαφή, αλλά πολυδιάστατα περιγράμματα. Ο κόσμος ξόδεψε φέτος περισσότερα από ποτέ, με την Ευρώπη να αναλαμβάνει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης καθώς οι ΗΠΑ αποδεσμεύονται σταδιακά. Ωστόσο, η σύγκριση Ελλάδας-Τουρκίας δείχνει πόσο παραπλανητικοί μπορούν να είναι οι απλοί, μονοδιάστατοι αριθμοί, χωρίς το απαραίτητο οικονομικό πλαίσιο. Το iaxia.gr θα συνεχίσει να παρακολουθεί την εξέλιξη αυτών των δαπανών, καθώς η επόμενη έκθεση του ίδιου ινστιτούτου θα δείξει αν η φετινή τάση επιταχύνεται ή σταθεροποιείται.
