Συντεταγμένες συμφωνήθηκαν, ο πόλεμος συνεχίζεται: τι κρύβει η νέα συμφωνία Ιράν-Ομάν για τον Ορμούζ

Το Ιράν ανακοίνωσε συμφωνία με το Ομάν για νέα διαδρομή διέλευσης στον Ορμούζ. Οι δύο χώρες συμφώνησαν στις γεωγραφικές συντεταγμένες της προτεινόμενης διαδρομής. Δηλαδή, στο τεχνικό υπόβαθρο μιας ενδεχόμενης επαναλειτουργίας του στενού. Μάλιστα, εργάζονται ήδη πάνω σε κοινή ανακοίνωση, υπό την προϋπόθεση ότι «τρίτα μέρη» δεν θα παρέμβουν. Ωστόσο, το Ομάν δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει τη συμφωνία. Έτσι, πίσω από μια αισιόδοξη ανακοίνωση κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη, και ασταθής, πραγματικότητα.

σχετικά άρθρα

Διπλωματία με το πιστόλι στο τραπέζι: η «κοντινή» συμφωνία για τον Ορμούζ και η «τελευταία ευκαιρία πριν την αποκεφαλισμό»

Η κούρσα των επτά αγωγών: πώς ο Κόλπος προσπαθεί να ξεφύγει από το στενό του Ορμούζ

Το πλήγμα φτάνει στη Μεσόγειο: δεξαμενόπλοιο LNG χτυπήθηκε στην Αίγυπτο, ο Τραμπ υπόσχεται «πολύ σκληρή» απάντηση

Τι ανακοινώθηκε

Ας δούμε πρώτα τα ίδια τα γεγονότα με ακρίβεια. Ήρθαν με προσεκτική διατύπωση. Πρώτον, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ δήλωσε ότι «οι γεωγραφικές συντεταγμένες της προτεινόμενης διαδρομής έχουν εγκριθεί». Δεύτερον, πρόσθεσε ότι ετοιμάζεται κοινή δήλωση με τεχνικά, νομικά, ασφαλιστικά και περιβαλλοντικά σημεία. Μάλιστα, ξεκαθάρισε ότι η ίδια η συμφωνία Ιράν-Ομάν δεν εγγυάται από μόνη της την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Επιπλέον, απέδωσε αυτό στο γεγονός ότι «ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός και άλλες ενέργειες» παραμένουν σε ισχύ. Ωστόσο, καμία επίσημη ομανική πηγή δεν επιβεβαίωσε ακόμη τη συμφωνία. Γι’ αυτό η ανακοίνωση παραμένει, προς το παρόν, μονομερής.

Η μεγάλη παραχώρηση που κανείς δεν ονομάζει έτσι

Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα, όμως, κρύβεται μια ουσιαστική λεπτομέρεια. Και έχει ιδιαίτερο βάρος. Καταρχάς, σύμφωνα με πηγές του Reuters, η προτεινόμενη συμφωνία θα έδινε στην Τεχεράνη έλεγχο των πλοίων που εισέρχονται στον Κόλπο. Έπειτα, αναλυτές το χαρακτήρισαν «μία από τις μεγαλύτερες παραχωρήσεις μέχρι σήμερα» προς το Ιράν. Μάλιστα, οι ίδιες πηγές διευκρίνισαν ότι το Ιράν είχε αρχικά ζητήσει πλήρη έλεγχο και προς τις δύο κατευθύνσεις. Επιπλέον, φέρεται να έχει ήδη υποχωρήσει από αυτό το αρχικό αίτημα. Ωστόσο, ανώτερη ιρανική πηγή ανέφερε ότι η Τεχεράνη είναι «απίθανο να αλλάξει άλλο» τη θέση της. Γι’ αυτο η παραχώρηση αυτή, όσο σημαντική κι αν είναι, μοιάζει να αποτελεί το τελικό όριο, όχι την αρχή νέων υποχωρήσεων.

Δύο διαφορετικές ιρανικές αφηγήσεις

Η ίδια η ιρανική πλευρά, μάλιστα, δεν μιλά με μία φωνή. Υπάρχουν αποκλίσεις στην περιγραφή. Πρώτον, σύμφωνα με το Axios, η συμφωνία προβλέπει βόρεια διαδρομή μέσω ιρανικών υδάτων για εισερχόμενα πλοία. Δεύτερον, τα εξερχόμενα θα χρησιμοποιούν νότια διαδρομή μέσω ομανικών υδάτων, χωρίς διόδια για εξήντα ημέρες. Μάλιστα, το ιρανικό κρατικό δίκτυο Press TV έδωσε ελαφρώς διαφορετική εικόνα. Επιπλέον, μίλησε για «μεσαίο διάδρομο» που θα αντικαταστήσει τελικά και τις δύο υπάρχουσες διαδρομές, διασφαλίζοντας τα «δικαιώματα του Ιράν ως παράκτιου κράτους». Ωστόσο, και οι δύο εκδοχές συμφωνούν σε ένα σημείο: το κεντρικό κανάλι θα καθαριστεί από νάρκες πριν από οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη ρύθμιση. Γι’ αυτο οι λεπτομέρειες παραμένουν ρευστές ακόμη και εντός της ίδιας της ιρανικής κυβέρνησης.

Δεν σημαίνει αυτόματο άνοιγμα

Μια ακόμη διευκρίνιση της Τεχεράνης αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Αλλάζει τη σημασία όλης της είδησης. Καταρχήν, ιρανικά κρατικά μέσα ξεκαθάρισαν ότι η συμφωνία με το Ομάν δεν οδηγεί αυτόματα σε άνοιγμα του στενού. Ακολούθως, εξήγησαν ότι αυτό εξαρτάται από «αλλαγή στην αμερικανική συμπεριφορά». Μάλιστα, αναφέρθηκαν ρητά στη διόρθωση όσων αποκαλούν «αμερικανικές παραβιάσεις». Επιπλέον, ο ίδιος ο Μπαγκάεϊ αρνήθηκε τη Δευτέρα ότι το Ιράν διαπραγματεύεται απευθείας με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, δήλωσε ρητά ότι «διαπραγματευόμαστε με το Ομάν για να εξασφαλίσουμε τη διέλευση». Γι’ αυτο η ίδια η συμφωνία λειτουργεί περισσότερο ως τεχνικό πλαίσιο παρά ως πραγματική λύση της κρίσης.

Η οργή του Τραμπ

Η άρνηση αυτή, μάλιστα, δεν πέρασε απαρατήρητη στην Ουάσιγκτον. Προκάλεσε άμεση αντίδραση. Πρώτον, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε υποστηρίξει επανειλημμένα ότι η Τεχεράνη επιθυμεί συμφωνία απευθείας μαζί του. Δεύτερον, η δημόσια άρνηση του Ιράν τον εξόργισε, σύμφωνα με δημοσιεύματα. Μάλιστα, είχε ήδη απειλήσει λίγες ημέρες νωρίτερα να «χτυπήσει σκληρά» την Ισλαμική Δημοκρατία. Επιπλέον, τελικά ανακοίνωσε αναστολή των σχεδίων του, σε μία ακόμη μεταστροφή. Ωστόσο, τέτοιες εναλλαγές μεταξύ απειλών καταστροφής και αισιόδοξων δηλώσεων έχουν γίνει σύνηθες μοτίβο από την έναρξη της σύγκρουσης. Γι’ αυτο η αξιοπιστία κάθε νέας δήλωσης κρίνεται πλέον δύσκολα.

Δύο στενά, η ίδια νύχτα

Και ενώ όλα αυτά ανακοινώνονταν, η βία συνεχιζόταν σε δύο διαφορετικά σημεία ταυτόχρονα. Με τραγικό τρόπο. Καταρχάς, τη νύχτα Δευτέρας προς Τρίτη, φορτηγό πλοίο δέχτηκε πλήγμα από βλήμα στον Ορμούζ, προκαλώντας πυρκαγιά. Έπειτα, ένα μέλος του πληρώματος παραμένει αγνοούμενο, σύμφωνα με τη βρετανική εταιρεία ασφαλείας Vanguard Tech. Μάλιστα, την ίδια μέρα, ινδικό πλοίο βυθίστηκε στην Ερυθρά Θάλασσα μετά από επίθεση. Επιπλέον, οι ινδικές αρχές ανακοίνωσαν ότι όλα τα δεκατέσσερα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Υεμένης απέδωσε την επίθεση στους Χούθι, σύμμαχους του Ιράν. Γι’ αυτο δύο διαφορετικά στενά κατέγραψαν βίαια περιστατικά μέσα στο ίδιο εικοσιτετράωρο.

Η αναζωπύρωση στην Ερυθρά Θάλασσα

Το περιστατικό αυτό, μάλιστα, εντάσσεται σε ένα ήδη γνωστό μας μοτίβο κλιμάκωσης. Δεν είναι μεμονωμένο. Πρώτον, οι αντάρτες Χούθι είχαν ανακοινώσει ήδη από τις 20 Ιουλίου θαλάσσιο αποκλεισμό των λιμανιών της Σαουδικής Αραβίας. Δεύτερον, έκτοτε έχουν χτυπήσει επανειλημμένα εμπορικά πλοία στην περιοχή. Μάλιστα, ο στρατιωτικός συνασπισμός με επικεφαλής το Ριάντ απάντησε άμεσα, πλήττοντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ανταρτών. Επιπλέον, το περιστατικό αυτό ήρθε λίγες μέρες μετά την κατάρρευση της προηγούμενης εκεχειρίας στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η ταυτόχρονη ενεργοποίηση δύο μετώπων δείχνει πόσο διασυνδεδεμένος έχει γίνει πλέον ολόκληρος αυτός ο πόλεμος. Γι’ αυτο κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης σε ένα σημείο συναντά αντίσταση σε κάποιο άλλο.

Ο κύκλος που ξαναγυρίζει

Η σημερινή διαπραγμάτευση, τέλος, δεν είναι η πρώτη τέτοια προσπάθεια. Έχει ήδη τη δική της ιστορία αποτυχιών. Καταρχήν, τον Ιούνιο υπογράφηκε μνημόνιο συνεννόησης που ξεκίνησε εξηντάμερη διαδικασία πλήρους τερματισμού του πολέμου. Ακολούθως, το μνημόνιο εκείνο πέτυχε προσωρινή επαναλειτουργία του Ορμούζ, μετά τον αρχικό αποκλεισμό από τα τέλη Φεβρουαρίου. Μάλιστα, οι εχθροπραξίες ξανάρχισαν στις αρχές Ιουλίου, διαταράσσοντας πλήρως το πρωτόκολλο εκείνο. Επιπλέον, το Ιράν ενίσχυσε τότε ξανά τον έλεγχό του, μετά την επανέναρξη αμερικανικών αεροπορικών επιδρομών. Ωστόσο, η σημερινή διαπραγμάτευση με το Ομάν φαίνεται να χτίζεται πάνω στα ίδια θεμέλια εκείνου του μνημονίου. Γι’ αυτο ο κύκλος συμφωνίας-κατάρρευσης-νέας συμφωνίας μοιάζει να επαναλαμβάνεται με ανησυχητική συνέπεια.

Η διπλωματική παράλληλη γραμμή

Πέρα από τις διμερείς επαφές Ιράν-Ομάν, κινούνται και άλλες διπλωματικές πρωτοβουλίες. Με στόχο τη γενική αποκλιμάκωση. Πρώτον, ο Ντόναλντ Τραμπ συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Εμίρη του Κατάρ την Τρίτη. Δεύτερον, το ανακοινωθέν του καταριανού παλατιού μίλησε για προσπάθειες «άμβλυνσης των εντάσεων» και «προσέγγισης των δύο πλευρών». Μάλιστα, το Κατάρ έχει λειτουργήσει επανειλημμένα ως μεσολαβητής στη διάρκεια αυτής της κρίσης. Επιπλέον, η αγορά αντέδρασε άμεσα στις ελπίδες αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, οι τιμές πετρελαίου κατέγραψαν κατακόρυφη πτώση τόσο στη Wall Street όσο και στις ασιατικές αγορές το πρωί της Τετάρτης. Γι’ αυτο ακόμη και μια μερική διπλωματική πρόοδος μεταφράζεται άμεσα σε δισεκατομμύρια στις παγκόσμιες αγορές.

Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα

Και τώρα η οπτική που αφορά άμεσα εμάς. Κάθε εξέλιξη σε αυτά τα δύο στενά αγγίζει την ελληνική ναυτιλία. Πρώτον, ο ελληνόκτητος στόλος παραμένει εκτεθειμένος τόσο στον Ορμούζ όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα. Δεύτερον, η αβεβαιότητα γύρω από τους όρους διέλευσης καθορίζει άμεσα τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Μάλιστα, η πτώση των τιμών πετρελαίου προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στην ευρωπαϊκή οικονομία. Επιπλέον, η ασάφεια για το αν το άνοιγμα θα είναι πραγματικό ή συμβολικό κρατά σε αναμονή κάθε ναυτιλιακή εταιρεία. Ωστόσο, το ταυτόχρονο χτύπημα σε δύο στενά υπενθυμίζει ότι καμία μεμονωμένη συμφωνία δεν εγγυάται συνολική ασφάλεια. Γι’ αυτο η ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα παρακολουθεί την εξέλιξη με προσοχή, όχι με βεβαιότητα.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια εικόνα με δύο αντικρουόμενες πραγματικότητες. Συντεταγμένες σε χαρτί, βλήματα στη θάλασσα. Πρώτον, το Ιράν και το Ομάν φαίνεται να πλησιάζουν σε τεχνική συμφωνία για μια νέα διαδρομή. Ωστόσο, η ίδια η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι αυτό δεν εγγυάται άνοιγμα του στενού. Μάλιστα, την ίδια νύχτα δύο ξεχωριστά πλοία δέχτηκαν επιθέσεις σε δύο διαφορετικά στενά. Γι’ αυτο η αισιοδοξία των διπλωματών συνυπάρχει, για ακόμη μία φορά, με τη βία στη θάλασσα. Τελικά, στον πόλεμο αυτό, κάθε συμφωνία μοιάζει προσωρινή μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.

Σημ: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή.