Διπλωματία με το πιστόλι στο τραπέζι: η «κοντινή» συμφωνία για τον Ορμούζ και η «τελευταία ευκαιρία πριν την αποκεφαλισμό»
Ρούμπιο και Μπέσεντ μιλούν για συμφωνία «σήμερα ή αύριο». Ο Τραμπ προειδοποιεί για «αποκεφαλισμό». Και τη νύχτα, ένα ακόμη πλοίο χτυπήθηκε κοντά στο Ομάν, με έναν ναυτικό αγνοούμενο.
Δεξαμενόπλοια αγκυροβολημένα κοντά στο Στενό του Ορμούζ· οι ΗΠΑ κάνουν λόγο για επικείμενη συμφωνία, ενώ οι επιθέσεις σε πλοία συνεχίζονται.
Οι ΗΠΑ κάνουν λόγο για επικείμενη συμφωνία στα Στενά του Ορμούζ. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μίλησε για «σημαντική πρόοδο». Δηλαδή, σε συνομιλίες Ιράν-Ομάν που θα μπορούσαν να ανοίξουν ξανά το στενό σύντομα. Μάλιστα, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε πιθανή υπογραφή «σήμερα ή αύριο». Ωστόσο, την ίδια νύχτα, νέο εμπορικό πλοίο δέχτηκε πλήγμα κοντά στις ακτές του Ομάν. Έτσι, η αισιόδοξη διπλωματική γλώσσα συνυπάρχει με μια σκληρή, βίαιη πραγματικότητα στη θάλασσα.
σχετικά άρθρα
Οι αισιόδοξες δηλώσεις
Ας δούμε πρώτα τι ακριβώς είπαν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι. Ο τόνος ήταν προσεκτικά αισιόδοξος. Πρώτον, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι «έχει σημειωθεί πρόοδος σε αυτές τις συνομιλίες, αλλά όχι ακόμη οριστική». Δεύτερον, πρόσθεσε ότι ελπίζει «αυτό να συμβεί πολύ σύντομα». Μάλιστα, ο Μπέσεντ ήταν ακόμη πιο συγκεκριμένος, μιλώντας για πιθανότητα συμφωνίας «σήμερα ή αύριο». Επιπλέον, ανέφερε ότι «αρκετά πλοία βγαίνουν ακόμη και τώρα» από το στενό. Ωστόσο, παραδέχτηκε παράλληλα ότι «τα πράγματα είναι ακόμα λίγο επικίνδυνα εκεί τις τελευταίες μέρες». Γι’ αυτό η ίδια η αισιοδοξία περιείχε εξαρχής μια σαφή επιφύλαξη.
Η «τελευταία ευκαιρία πριν την αποκεφαλισμό»
Πίσω, όμως, από αυτή τη διπλωματική γλώσσα κρύβεται πολύ πιο σκληρή ρητορική. Και προέρχεται από τον ίδιο τον πρόεδρο. Καταρχάς, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δίνει στο Ιράν «κάθε τελευταία ευκαιρία πριν την αποκεφαλισμό». Έπειτα, αποκάλυψε ότι είχε ακυρώσει το σαββατοκύριακο σχεδιασμένη επίθεση «μεγαλύτερης έντασης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο». Μάλιστα, υποστήριξε ότι Σαουδική Αραβία, Εμιράτα και Κατάρ τον παρακάλεσαν να δώσει μία ακόμη ευκαιρία στη διπλωματία. Επιπλέον, περιέγραψε τη διαδικασία σε δύο φάσεις: πρώτα το άνοιγμα του στενού, μετά η πλήρης αποπυρηνικοποίηση του Ιράν. Ωστόσο, χαρακτήρισε την ιρανική ηγεσία «απίστευτα διπρόσωπη», αφού η Τεχεράνη αρνήθηκε δημόσια ότι διαπραγματεύεται απευθείας με τις ΗΠΑ. Γι’ αυτό η «κοντινή συμφωνία» συνοδεύεται από απροκάλυπτες απειλές.
Η άρνηση της Τεχεράνης
Η ιρανική πλευρά, μάλιστα, δίνει εντελώς διαφορετική εικόνα για το ποιος μιλά με ποιον. Και η αντίφαση είναι ουσιαστική. Πρώτον, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαΐ δήλωσε ότι το Ιράν συνομιλεί αποκλειστικά με το Ομάν. Δεύτερον, διευκρίνισε ότι η συζήτηση αφορά αποκλειστικά προσωρινή, ασφαλή διαδρομή μέσω του στενού. Μάλιστα, το ιρανικό υπουργείο ανέφερε ότι δεν σχεδιάζει να φιλοξενήσει ξένες αντιπροσωπείες ούτε να στείλει διαπραγματευτές στο εξωτερικό τις επόμενες μέρες. Επιπλέον, κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι «παραβίασαν όλες τις δεσμεύσεις τους» όταν κατέρρευσε η προηγούμενη εκεχειρία τον Ιούνιο. Ωστόσο, ο Τραμπ επέμενε ότι οι συνομιλίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Γι’ αυτό ακόμη και το βασικό ερώτημα «ποιος μιλά με ποιον» παραμένει αμφισβητούμενο.
Δύο διαδρομές, μία ασυμμετρία
Το περιεχόμενο της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας άρχισε, ωστόσο, να διαρρέει. Και αποκαλύπτει μια προσεκτική ισορροπία. Καταρχήν, σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται οι New York Times, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα διέρχονται από διάδρομο ελεγχόμενο από το Ιράν. Ακολούθως, τα πλοία που τον εγκαταλείπουν θα χρησιμοποιούν διαφορετικό διάδρομο, κοντά στις ακτές του Ομάν. Μάλιστα, δύο Ιρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η συμφωνία περιλαμβάνει «τέλος εξυπηρέτησης» για περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ασφάλεια και προσωπικό, μοιρασμένο εξίσου ανάμεσα σε Ιράν και Ομάν. Επιπλέον, Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε αυτή την περιγραφή «ανακριβή». Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι όποιες προσωρινές διαδρομές συμφωνηθούν δεν θα απαιτούν ιρανική έγκριση ούτε θα περιλαμβάνουν διόδια. Γι’ αυτό ακόμη και η περιγραφή της ίδιας συμφωνίας διαφέρει ανάλογα με ποιον ρωτάς.
«Δεν θα χρεώνουν αυτοί»
Ο ίδιος ο Τραμπ, μάλιστα, ήταν κατηγορηματικός πάνω σε αυτό το σημείο. Δεν άφησε περιθώρια παρερμηνείας. Πρώτον, δήλωσε ρητά ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να χρεώνει διόδια στο εμπόριο που διέρχεται από το στενό. Δεύτερον, πρόσθεσε πως «αν κάποιος πρόκειται να χρεώνει, θα χρεώνουμε εμείς». Μάλιστα, επικαλέστηκε τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, τον οποίο αποκάλεσε «τείχος χάλυβα». Επιπλέον, ο ίδιος ο Ρούμπιο επιβεβαίωσε στο κοινό ερώτημα, απαντώντας ότι η διέλευση «θα ήταν ελεύθερη κίνηση». Ωστόσο, ανώτερη ιρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη θέλει έλεγχο της εισερχόμενης ναυτιλίας και δυνατότητα παρέμβασης στην εξερχόμενη. Γι’ αυτο το ζήτημα των τελών παραμένει το βαθύτερο σημείο τριβής.
Το πλοίο που χτυπήθηκε τη νύχτα
Και ενώ οι δηλώσεις αυτές δίνονταν, η θάλασσα θύμιζε ότι ο πόλεμος συνεχίζεται. Με τον πιο απτό τρόπο. Καταρχάς, φορτηγό πλοίο δέχτηκε πλήγμα από βλήμα τη νύχτα, ανοιχτά των ακτών του Ομάν στο στενό. Έπειτα, το πλήρωμά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σκάφος. Μάλιστα, ένας ναυτικός παρέμενε αγνοούμενος, σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές του Reuters. Επιπλέον, το περιστατικό αυτό εντάσσεται σε αυξανόμενο κύμα επιθέσεων κοντά στο Ομάν τις τελευταίες μέρες. Ωστόσο, ούτε η CENTCOM ούτε οι Φρουροί της Επανάστασης σχολίασαν άμεσα το συγκεκριμένο περιστατικό. Γι’ αυτο η αβεβαιότητα για την ταυτότητα του δράστη προστίθεται στην αβεβαιότητα της ίδιας της διαπραγμάτευσης.
Το κόστος μιας κρίσης πέντε μηνών
Η κλίμακα της κρίσης, εξάλλου, φωτίζει γιατί η κάθε πλευρά βιάζεται τόσο. Οι αριθμοί είναι βαρείς. Πρώτον, από τον Φεβρουάριο έχουν καταγραφεί ένα βυθισμένο ρυμουλκό και πάνω από δεκαεπτά εμπορικά πλοία με ζημιές, εκ των οποίων επτά εγκαταλείφθηκαν. Δεύτερον, δύο εμπορικά πλοία έχουν κατασχεθεί, ενώ δώδεκα ναυτικοί έχουν σκοτωθεί ή αγνοούνται. Μάλιστα, ένας εργαζόμενος λιμανιού σκοτώθηκε στο Μπαχρέιν, με δύο ακόμη τραυματίες. Επιπλέον, οι τιμές πετρελαίου υποχώρησαν κατακόρυφα μόλις κυκλοφόρησε η φημολογία περί συμφωνίας, με το WTI να πέφτει έως και έξι τοις εκατό. Ωστόσο, η ίδια η πτώση αυτή δείχνει πόσο ευάλωτη παραμένει η παγκόσμια αγορά σε κάθε νέα ένδειξη, θετική ή αρνητική. Γι’ αυτο κάθε δήλωση αξιωματούχου μεταφράζεται άμεσα σε δισεκατομμύρια στις αγορές.
Τρία στενά, ένας πόλεμος
Η υπόθεση αυτή, τέλος, δεν είναι απομονωμένη. Εντάσσεται σε πολύ ευρύτερο μοτίβο. Καταρχήν, την ίδια περίοδο οι Χούθι της Υεμένης κράτησαν σε καθεστώς αποκλεισμού το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, αναγκάζοντας σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια σε μακρόχρονη παράκαμψη μέσω Αφρικής. Ακολούθως, στη Μαύρη Θάλασσα η Ουκρανία εντείνει τα δικά της πλήγματα κατά του ρωσικού σκιώδους στόλου. Μάλιστα, αναλυτής χαρακτήρισε την κατάσταση «οικονομικό πόλεμο» με δεξαμενόπλοια-στόχους σε πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα. Επιπλέον, η ουκρανική επίθεση σε ιρανικό πλοίο στην Κασπία, που καλύψαμε πρόσφατα, δείχνει πόσο διασυνδεδεμένα έχουν γίνει πια αυτά τα μέτωπα. Ωστόσο, κάθε ξεχωριστό στενό διαπραγματεύεται με τους δικούς του όρους και τους δικούς του κινδύνους. Γι’ αυτο η εικόνα του παγκόσμιου εμπορίου μοιάζει σήμερα με έναν χάρτη διάσπαρτων φωτιών.
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά άμεσα εμάς. Κάθε εξέλιξη στον Ορμούζ αγγίζει την ελληνική ναυτιλία. Πρώτον, ο ελληνόκτητος στόλος παραμένει από τους πιο εκτεθειμένους σε αυτό ακριβώς το πέρασμα. Δεύτερον, μια πραγματική αποκλιμάκωση θα μείωνε άμεσα τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου που έχουν εκτοξευθεί το τελευταίο διάστημα. Μάλιστα, η πτώση των τιμών πετρελαίου θα ανακούφιζε άμεσα την ευρωπαϊκή οικονομία. Επιπλέον, η αβεβαιότητα γύρω από τη μορφή τυχόν τελών θα καθόριζε το μακροπρόθεσμο κόστος διέλευσης για κάθε ναυτιλιακή εταιρεία. Ωστόσο, το χτύπημα της ίδιας νύχτας υπενθυμίζει ότι καμία συμφωνία δεν εγγυάται αμέσως πλήρη ασφάλεια. Γι’ αυτο η ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα παρακολουθεί την εξέλιξη με προσοχή, όχι με βεβαιότητα.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα με δύο εντελώς αντίθετες γλώσσες. Μία διπλωματική, μία στρατιωτική, και οι δύο ενεργές ταυτόχρονα. Πρώτον, οι ΗΠΑ μιλούν για συμφωνία που μπορεί να υπογραφεί μέσα σε ώρες. Ωστόσο, ο ίδιος πρόεδρος προειδοποιεί ανοιχτά για «αποκεφαλισμό» αν αυτή αποτύχει. Μάλιστα, ένα ακόμη πλοίο χτυπήθηκε την ίδια νύχτα που ακούγονταν οι πιο αισιόδοξες δηλώσεις. Γι’ αυτο η «κοντινή» συμφωνία παραμένει, προς το παρόν, μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα σε ελπίδα και απειλή. Τελικά, στον πόλεμο του Ορμούζ, η διπλωματία και το πιστόλι κάθονται ακόμη στο ίδιο τραπέζι.
