Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιραν αποκρυπτογραφημένη. Τα 14 σημεία, ένα προς ένα

Μετά από περίπου 110 ημέρες πολέμου, οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν στις 17 Ιουνίου 2026 ένα μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ το υπέγραψε στο παλάτι των Βερσαλλιών, στο περιθώριο δεξίωσης του Μακρόν μετά τη σύνοδο της G7, και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν στην Τεχεράνη, με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Το έγγραφο, όπως το παρουσίασε η Le Monde και το επιβεβαίωσαν Al Jazeera, NBC και NPR, αποτυπώνει μια αμήχανη αλήθεια: το Ιράν, αν και στρατιωτικά τσακισμένο, βγήκε ο διπλωματικός νικητής.

σχετικά άρθρα

Η Ευρώπη περνά στην «βιομηχανική αυτοάμυνα» απέναντι στην Κίνα

Μελόνι προς Ισραήλ: «Μην υπονομεύσετε την ειρήνη» — όταν η πίεση έρχεται και από φίλους

Καίγεται ο Νότος. Και τώρα έρχεται και ο λογαριασμός

Παρακάτω κρατώ αναλλοίωτο το περιεχόμενο κάθε σημείου, και προσθέτω τον δικό μου σχολιασμό, ένα προς ένα.

Σημείο 1

ΗΠΑ και Ιράν, μαζί με τους συμμάχους τους, κηρύσσουν την άμεση και οριστική παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν νέο πόλεμο, και εγγυώνται την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου.

Το Ιράν έβαλε τη Χεζμπολάχ μέσα στη συμφωνία. Αυτή είναι μια καθαρή στρατηγική νίκη, γιατί η ρήτρα προστατεύει τον λιβανέζο σύμμαχό του και υποχρεώνει το Ισραήλ να αποσυρθεί από τα 600 τετραγωνικά χιλιόμετρα που κατέχει στον νότιο Λίβανο. Όμως ήδη γεννιέται το πρώτο ρήγμα: το Ισραήλ απέρριψε τη συμφωνία και συνεχίζει τους βομβαρδισμούς στον Λίβανο, ενώ ο Νετανιάχου δηλώνει ότι οι δυνάμεις του θα μείνουν σε Λίβανο, Συρία και Γάζα όσο χρειαστεί. Μια ρήτρα που παραβιάζεται την ώρα που υπογράφεται δεν είναι εγγύηση. Είναι ευχή.

Σημείο 2

ΗΠΑ και Ιράν δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του άλλου και να μην επεμβαίνουν στις εσωτερικές του υποθέσεις.

Επειδή το Ιράν δεν έχει τα μέσα να χτυπήσει αμερικανικό έδαφος, η ρήτρα δεσμεύει ουσιαστικά μόνο τις ΗΠΑ. Είναι η σιωπηρή ταφή του στόχου της αλλαγής καθεστώτος, με τον οποίο ΗΠΑ και Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι επιθέσεις σκότωσαν τον πρώην ανώτατο ηγέτη και δεκάδες αξιωματούχους των Φρουρών της Επανάστασης, και όμως το καθεστώς άντεξε. Ο Τραμπ, που την πρώτη μέρα του πολέμου καλούσε τους Ιρανούς να ξεσηκωθούν, λέει τώρα ότι δεν πιστεύει στην αλλαγή καθεστώτος. Το μάθημα είναι σκληρό: ο πόλεμος απέτυχε στον ίδιο του τον στόχο.

Σημείο 3

Τα δύο μέρη αναλαμβάνουν να διαπραγματευτούν και να συνάψουν την τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης.

Οι ειδικοί θεωρούν το χρονικό περιθώριο μη ρεαλιστικό για ένα τόσο τεχνικό ζήτημα. Η απόδειξη ήρθε αμέσως: η πρώτη συνάντηση στην Ελβετία, με παρόντα τον αντιπρόεδρο Βανς, αναβλήθηκε την τελευταία στιγμή, με εκατοντάδες δημοσιογράφους ήδη στη Λουκέρνη. Το μνημόνιο, αίροντας την πίεση στο πετρέλαιο, δίνει στην Τεχεράνη ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να τραβήξει τις συζητήσεις σε μάκρος.

Σημείο 4

Με την υπογραφή, οι ΗΠΑ αρχίζουν να αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και τον τερματίζουν πλήρως εντός 30 ημερών. Το Ιράν αποκαθιστά τη θαλάσσια κυκλοφορία στα προπολεμικά επίπεδα, και οι ΗΠΑ αποσύρουν τις δυνάμεις τους εντός 30 ημερών από την τελική συμφωνία.

Αυτή είναι η ρήτρα που έφερε ανακούφιση από την Ευρώπη ως την Ασία, γιατί υπόσχεται το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, από όπου περνά πάνω από το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Εδώ μας αφορά άμεσα. Η Lloyd’s List υπολογίζει ότι περίπου 550 πλοία πρέπει να βγουν από τον Κόλπο, ανάμεσά τους 160 δεξαμενόπλοια, πολλά ελληνικών συμφερόντων. Όμως, όπως σχολίασε καυστικά ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν, το μόνο επίτευγμα είναι το άνοιγμα ενός στενού που ήταν ανοιχτό πριν τον πόλεμο, και μάλιστα πληρώνοντας το Ιράν γι’ αυτό.

Σημείο 5

Το Ιράν εγγυάται την ασφαλή και δωρεάν διέλευση εμπορικών πλοίων στον Ορμούζ για 60 μόνο ημέρες, αποκαθιστά την κυκλοφορία εντός 30 ημερών αφού καθαρίσει τις νάρκες, και ξεκινά διάλογο με το Ομάν για το μελλοντικό καθεστώς του στενού.

Εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη ιρανική νίκη. Η Τεχεράνη εξασφάλισε στο κείμενο την πρόθεσή της να ασκήσει νέα μορφή ελέγχου στον Ορμούζ, με τέλη υπηρεσιών, και αρνείται να τη συζητήσει με την Ουάσινγκτον, παραπέμποντάς τη στο φιλικό της Ομάν. Η αμερικανική υπόσχεση για έναν Ορμούζ «μόνιμα χωρίς διόδια» κατέρρευσε. Για την ελληνική ναυτιλία και την ευρωπαϊκή ενέργεια, ένας Ορμούζ με διόδια σημαίνει μόνιμα υψηλότερο κόστος. Και τα 80 περίπου ναρκοπέδια που μένουν στο κεντρικό πέρασμα δείχνουν πόσο εύθραυστο είναι το «άνοιγμα».

Σημείο 6

Οι ΗΠΑ δεσμεύονται, με περιφερειακούς εταίρους, για ένα σχέδιο τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση και την ανάπτυξη του Ιράν.

Ο παραλληλισμός με την ψευδαίσθηση της Γάζας ως «Ριβιέρας», που προωθεί ο γαμπρός του Τραμπ Τζάρεντ Κούσνερ, είναι εμφανής. Η Ουάσινγκτον ζητά από τους Άραβες συμμάχους του Κόλπου, που τους έσυρε στον πόλεμο, να ανοίξουν τα πορτοφόλια τους. Όμως οι πληγές είναι ακόμη νωπές, και κυρίως το ίδιο το οπλοστάσιο κυρώσεων των ΗΠΑ καθιστά νομικά απίθανη τη χρηματοδότηση. Πρόκειται για μια υπόσχεση στα χαρτιά.

Σημείο 7

Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν κάθε κύρωση, συμπεριλαμβανομένων ψηφισμάτων του ΟΗΕ, του ΔΟΑΕ και των μονομερών αμερικανικών κυρώσεων, βάσει χρονοδιαγράμματος.

Εδώ οι ΗΠΑ υπερβαίνουν τα όριά τους, υποσχόμενες να άρουν και κυρώσεις που δεν ελέγχουν μόνες. Η Ευρώπη κρατά ένα σπάνιο χαρτί: ο Μακρόν δήλωσε ρητά ότι αν η συμφωνία δεν είναι επαρκής, οι ευρωπαϊκές κυρώσεις δεν θα αρθούν, θυμίζοντας τον ρόλο των εγγυητών της παλιάς συμφωνίας του 2015. Και στο εσωτερικό, το Κογκρέσο διστάζει. Όταν έπεσε το καθεστώς Άσαντ, χρειάστηκαν μήνες για να αρχίσει η άρση των κυρώσεων κατά της Συρίας.

Σημείο 8

Το Ιράν επιβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Τα δύο μέρη θα διευθετήσουν την τύχη του εμπλουτισμένου υλικού με αραίωση επί ιρανικού εδάφους υπό την επίβλεψη του ΔΟΑΕ, και θα συζητήσουν αργότερα τον εμπλουτισμό.

Αυτή είναι η μόνη πραγματική ιρανική δέσμευση, και ο Τραμπ την παρουσιάζει ως νίκη ανώτερη από εκείνη του Ομπάμα το 2015. Στην πραγματικότητα, η ίδια δέσμευση υπήρχε ήδη τότε. Μάλιστα η Ουάσινγκτον υποχώρησε, από την απαίτηση να μεταφερθεί το ουράνιο εκτός χώρας, στην αραίωσή του μέσα στο Ιράν. Εδώ είναι και το βαθύτερο μάθημα, που δένει με όσα γράψαμε για τη Βόρεια Κορέα. Ένα Ιράν χωρίς βόμβα δέχτηκε δύο φορές βομβαρδισμό μέσα σε μια διπλωματική διαδικασία. Το δίδαγμα που θα βγάλει κάθε ανασφαλές καθεστώς είναι ακριβώς το λάθος: απόκτησε τη βόμβα όσο προλαβαίνεις.

Σημείο 9

Μέχρι την τελική συμφωνία, διατηρείται το status quo. Το Ιράν παγώνει το πυρηνικό του πρόγραμμα όπου βρίσκεται, και οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν νέες κυρώσεις ούτε αναπτύσσουν νέες δυνάμεις.

Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι αυτό το πάγωμα μπορεί να επιβεβαιωθεί μόνο με αμερικανικούς δορυφόρους, που υποτίθεται ότι διαβάζουν ακόμη και το όνομα σε μια κάρτα. Είναι περισσότερο επίδειξη παρά εγγύηση. Μια σοβαρή επαλήθευση περνά από τους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ, όχι από τις «κάμερες της Διαστημικής Δύναμης». Και το πάγωμα κλειδώνει το ιρανικό πρόγραμμα ακριβώς στο προχωρημένο σημείο όπου έφτασε.

Σημείο 10

Από την υπογραφή μέχρι την άρση των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα χορηγεί απαλλαγές για την εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου και όλες τις σχετικές υπηρεσίες.

Αυτή είναι η κύρια παραχώρηση της Ουάσινγκτον, και η πιο ακριβή. Στερεί από τις ΗΠΑ το βασικό τους διαπραγματευτικό χαρτί πριν καν αρχίσει η ουσιαστική συζήτηση για τα πυρηνικά. Με ελεύθερη πώληση πετρελαίου, το καθεστώς εξασφαλίζει την οικονομική του επιβίωση. Για τον καταναλωτή στην Ευρώπη, αυτό ίσως σημαίνει φθηνότερη βενζίνη. Για τη γεωπολιτική, σημαίνει ένα Ιράν ξανά όρθιο στα πόδια του.

Σημείο 11

Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να αποδεσμεύσουν πλήρως τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία.

Ως τώρα ο Τραμπ απέρριπτε κάθε αποδέσμευση, χλευάζοντας τη συμφωνία του 2015. Τώρα υπόσχεται να αποδεσμεύσει ποσά που εκτιμώνται μεταξύ 100 και 150 δισ. δολαρίων, κυρίως έσοδα πετρελαίου παρκαρισμένα σε Κίνα, Ινδία και αλλού. Όμως, όπως εξηγούν ειδικοί, για τα κεφάλαια αυτά χρειάζεται έγκριση του Κογκρέσου, και μια απαλλαγή κρατά συνήθως μόνο 180 ημέρες. Η υπόσχεση είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο ακούγεται.

Σημείο 12

Θα τεθεί σε εφαρμογή ένας εκτελεστικός μηχανισμός για τη σωστή εφαρμογή του μνημονίου και τη μελλοντική συμμόρφωση.

Ένα σημείο χωρίς καμία λεπτομέρεια. Σε μια συμφωνία χτισμένη πάνω σε απόλυτη δυσπιστία, αυτή η αόριστη ρήτρα είναι η πιο αδύναμη εγγύηση όλων. Ποιος επιβάλλει τι, και πώς, μένει αναπάντητο.

Σημείο 13

Μετά την υπογραφή, και εφόσον εφαρμόζονται τα σημεία 1, 4, 5, 10 και 11, αρχίζουν διαπραγματεύσεις για τα υπόλοιπα, με ορίζοντα 60 ημερών.

Εδώ φαίνεται τι μένει έξω από το τραπέζι. Η συμφωνία αγνοεί την περιφερειακή απειλή του Ιράν μέσω Χεζμπολάχ και Χούθι, και παραγκωνίζει το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων, που είναι κρίσιμο για το Ισραήλ, τα κράτη του Κόλπου και την Ευρώπη. Ο ίδιος ο Τραμπ είπε ότι το Ιράν «πρέπει να έχει» πυραύλους, «γιατί έχουν και άλλοι». Μια συμφωνία που αφήνει απ’ έξω τα πιο δύσκολα ζητήματα δεν λύνει την κρίση. Την αναβάλλει.

Σημείο 14

Η τελική συμφωνία θα στηριχθεί σε δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Το σημείο αυτό δείχνει την ακραία αμοιβαία δυσπιστία. Και κρύβει μια ειρωνεία. Ο Τραμπ ζητά τώρα την κάλυψη του ΟΗΕ, ενώ η επιχείρηση «Epic Fury» στις 28 Φεβρουαρίου έγινε εντελώς έξω από κάθε πλαίσιο του ΟΗΕ. Η ίδια Ουάσινγκτον που παρέκαμψε τον διεθνή οργανισμό όταν χτυπούσε, τον επικαλείται όταν θέλει να κλειδώσει τα κέρδη της.

Η μεγάλη εικόνα

Διαβάζοντας τα 14 σημεία μαζί, βγαίνει ένα καθαρό συμπέρασμα. Το Ιράν έχασε τον πόλεμο και κέρδισε το τραπέζι. Πήρε ρήτρα για τον Λίβανο, έλεγχο στον Ορμούζ, άρση κυρώσεων, ελεύθερο πετρέλαιο και αποδέσμευση κεφαλαίων, δίνοντας σε αντάλλαγμα μια πυρηνική δέσμευση που είχε ήδη δώσει το 2015. Η Αμερική του Τραμπ βομβάρδισε, απέτυχε στον στόχο της, και μετά πλήρωσε για να ανοίξει ένα στενό που ήταν ήδη ανοιχτό. Δεν είναι τυχαίο που ακόμη και Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές, όπως ο Μπιλ Κάσιντι, μίλησαν για «το χειρότερο διπλωματικό λάθος εδώ και δεκαετίες».

Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, το ισοζύγιο είναι διπλό. Από τη μία, ανακούφιση: ένας Ορμούζ που ξανανοίγει σημαίνει σταθερότερες τιμές ενέργειας και δουλειά για τα ελληνικά δεξαμενόπλοια. Από την άλλη, ανησυχία: ένα Ιράν πιο θρασύ, ένα Ισραήλ που πολεμά ακόμη, μια Ευρώπη παραγκωνισμένη που κρατά μόνο το χαρτί των κυρώσεων, και ένα προηγούμενο που δηλητηριάζει τη λογική της μη διασποράς. Πάνω από όλα, μένει η εικόνα μιας αναξιόπιστης, συναλλακτικής Αμερικής που πρώτα ρίχνει βόμβες και μετά υπογράφει. Είναι ακριβώς η εικόνα που, σε όλη αυτή τη σειρά, μας λέει το ίδιο πράγμα: η Ευρώπη πρέπει να μάθει να στηρίζεται στον εαυτό της.