Ο πλανήτης στην κόψη του ξυραφιού: Πώς ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν πυροδοτεί το παγκόσμιο κραχ και «πνίγει» τη Μέση Ανατολή
Κίνδυνος για πετρέλαιο στα 200 δολάρια, κατάρρευση νομισμάτων και ένα ντόμινο που θα χτυπήσει ανελέητα την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο
Η σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν κλιμακώνεται εκτός ελέγχου, αποσταθεροποιώντας πλήρως τη Μέση Ανατολή. Παρακολουθώντας την κατάσταση από την Ελλάδα, με την Ευρώπη να βρίσκεται ήδη εν μέσω πολλαπλών κρίσεων, οι αναλύσεις που έρχονται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού σκιαγραφούν ένα εξαιρετικά δυσοίωνο τοπίο. Ενώ η Ουάσινγκτον μιλάει για ειρηνευτικές συνομιλίες, η πραγματικότητα στο πεδίο τη διαψεύδει: δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες αναπτύσσονται, υποδομές καταστρέφονται, και το Ισραήλ εντείνει τα χτυπήματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, εργοστάσια χάλυβα και σταθμούς παραγωγής ενέργειας. Το αφήγημα των Αμερικανών αναλυτών, ωστόσο, αποκαλύπτει μια πικρή αλήθεια: ο πόλεμος αυτός γυρίζει μπούμερανγκ στη Δύση.
σχετικά άρθρα
Το ιρανικό παράδοξο: Ένας πόλεμος που φέρνει κέρδη στην Τεχεράνη
Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε, όπως επισημαίνουν οι Αμερικανοί, ότι το Ιράν δεν πρόκειται να συνθηκολογήσει σύντομα. Αντί τα πλήγματα να γονατίσουν την οικονομία του, φαίνεται να την ενισχύουν. Η υποστήριξη από τη Ρωσία παραμένει σταθερή, ενώ η Κίνα συνεχίζει να αγοράζει τεράστιες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου. Με τα αμερικανικά «παράθυρα» (waivers) να επιτρέπουν εμμέσως τη ροή, το Ιράν εξάγει πάνω από 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – ποσότητα μεγαλύτερη από τα προπολεμικά επίπεδα. Το πιο ανησυχητικό για τη Δύση; Αυτό το πετρέλαιο δεν πωλείται πλέον στα 60 ή 70 δολάρια, αλλά αγγίζει τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Αυτό μεταφράζεται σε τουλάχιστον 30 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον έσοδα την ημέρα για την Τεχεράνη. Αν προσθέσουμε και τα τέλη διέλευσης από τα στενά του Ορμούζ, όπου το Ιράν χρεώνει πλέον 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο, τα ταμεία του γεμίζουν με δισεκατομμύρια κάθε μήνα. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, το Ιράν δεν έχει να ανησυχεί για τις αντιδράσεις των χρηματιστηρίων ή την πίεση της μεγαλύτερης αγοράς ομολόγων στον κόσμο. Στην πραγματικότητα, τα οικονομικά όρια για τη συνέχιση αυτού του πολέμου είναι στενότερα για την Ουάσινγκτον παρά για την Τεχεράνη.
Οικονομικός στραγγαλισμός: Ο πληθωρισμός χτυπά την πόρτα της G7
Όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, τόσο οι σύμμαχοι των ΗΠΑ θα υποφέρουν. Ένα τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενέργειας έχει τεθεί εκτός αγοράς, επαναφέροντας τον εφιάλτη του πληθωρισμού. Οι κεντρικές τράπεζες της G7 βλέπουν τα επιτόκια να εκτοξεύονται. Οι αποδόσεις των αμερικανικών, γερμανικών και καναδικών ομολόγων έχουν ήδη αυξηθεί κατά 40 μονάδες βάσης, ενώ σε Βρετανία και Ιταλία κατά 70 μονάδες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τις αμερικανικές εκτιμήσεις, δεν πρόκειται να βρει συμπαραστάτες στην Ευρώπη. Έχοντας ήδη δημιουργήσει τριβές με τους παραδοσιακούς του συμμάχους, αντιμετωπίζει μια Ευρώπη οικονομικά εξαντλημένη, η οποία δεν μπορεί να επωμιστεί το χρέος της χρηματοδότησης ενός ακόμη πολέμου. Το αποτέλεσμα; Οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες και η ευρύτερη οικονομία των ΗΠΑ φλερτάρουν επικίνδυνα με την ύφεση.
Το ντόμινο της Μέσης Ανατολής: Τουρκία και Αίγυπτος στο χείλος της αβύσσου
Το μεγαλύτερο πλήγμα, ωστόσο, το δέχονται οι χώρες της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης περιοχής. Για εμάς στην Ελλάδα, οι εξελίξεις στη γειτονική Τουρκία έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η τουρκική οικονομία καταρρέει υπό το βάρος των ενεργειακών εισαγωγών, καθώς εξαρτάται κατά 70% από τις παγκόσμιες αγορές. Με το κλείσιμο του Ορμούζ, η ενέργεια από τη Μέση Ανατολή (κυρίως το φυσικό αέριο από το Κατάρ) διαπραγματεύεται με τεράστιο premium.
Το τουρκικό έλλειμμα αγγίζει πλέον τα 33 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι βασικοί πελάτες της Τουρκίας, όπως τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία, βρίσκονται σε κρίση, οδηγώντας σε πτώση των τουρκικών εξαγωγών προς τον Κόλπο κατά 30%. Η έλλειψη δολαρίων ανάγκασε την κεντρική τράπεζα της Τουρκίας να πουλήσει 58 τόνους χρυσού, αξίας 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες. Η τουρκική λίρα βυθίζεται, προδιαγράφοντας μια βαθιά κρίση.
Αντίστοιχα εφιαλτική είναι η κατάσταση στην Αίγυπτο. Η ισοτιμία έφτασε τις 53 λίρες ανά δολάριο, καταρρέοντας κατά 5% μέσα σε λίγες μέρες. Η Αίγυπτος εισάγει το 50% του σιταριού της. Η εκτόξευση του κόστους στα καύσιμα και τα τρόφιμα δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα. Όπως σημειώνουν οι Αμερικανοί αναλυτές, όταν οι άνθρωποι πεινούν, οργίζονται. Και η οργή αυτή είναι η τέλεια συνταγή για μια νέα «Αραβική Άνοιξη», η οποία θα αποσταθεροποιήσει πλήρως την περιοχή.
Η εμπλοκή των Χούθι και ο εφιάλτης των 200 δολαρίων
Σαν να μην έφταναν αυτά, η είσοδος των Χούθι στον πόλεμο αλλάζει τα δεδομένα. Απέδειξαν ότι μπορούν να κλείσουν την Ερυθρά Θάλασσα, μπλοκάροντας τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Με τα Στενά του Ορμούζ κλειστά (χάνονται 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα, το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης), ένα ενδεχόμενο κλείσιμο και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα αφαιρέσει άλλα 6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Οι αγορές πετρελαίου τρέμουν. Το βαρέλι από τα 110 δολάρια οδεύει στα 120, με τις πιθανότητες για 150 ή ακόμα και 200 δολάρια να αυξάνονται δραματικά. Αυτό δεν θα προκαλέσει απλώς πληθωρισμό, αλλά μια παγκόσμια οικονομική ασφυξία. Παράλληλα, ο κίνδυνος για τη Διώρυγα του Σουέζ απειλεί άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια των χωρών του Κόλπου. Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ δεν μπορούν να θρέψουν τους πληθυσμούς τους, εισάγοντας το 95% της σόγιας, το 77% του ρυζιού και πάνω από το ένα τρίτο του σιταριού τους. Το Ιράν, ουσιαστικά, κρατάει στα χέρια του την κάνουλα της τροφοδοσίας ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
Η αμερικανική στρατηγική αδιέξοδη μπροστά στο χάος
Στις ΗΠΑ, το Πεντάγωνο προετοιμάζεται για χερσαίες επιχειρήσεις στο Ιράν, πιθανότατα με στόχο το νησί Χαρκ ή την ηπειρωτική χώρα. Η αμερικανική ρητορική, με τον Ντόναλντ Τραμπ να μιλά για πτώση των τιμών και μείωση του πληθωρισμού, συγκρούεται βίαια με την πραγματικότητα. Η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες επιχειρήσεις από εβδομάδες μετατρέπονται σε μήνες, και συχνά σε χρόνια.
Οι αμερικανικές δυνάμεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με drones, πυραύλους και ασύμμετρο πόλεμο. Η παραδοσιακή στρατηγική του βομβαρδισμού δεν λειτουργεί απέναντι σε έναν αντίπαλο που ελέγχει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Το Ιράν καταρρέει την αμερικανική διπλωματία και ηγεμονία, πλήττοντας ταυτόχρονα την καρδιά της αμερικανικής οικονομίας.
Οι αγορές ήδη αντιδρούν σπασμωδικά. Ο δείκτης S&P 500 έχει χάσει 7% από τις αρχές του έτους, σβήνοντας 4,8 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αξία. Και αυτό είναι μόνο η αρχή. Αν αναλογιστούμε ότι στον πόλεμο του 1973 οι μετοχές έπεσαν 17%, στον Πρώτο Πόλεμο του Κόλπου 20% και στον πόλεμο της Ουκρανίας 16%, γίνεται σαφές ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας. Η απουσία πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας από χώρες όπως οι ΗΠΑ ή η Ρωσία καθιστά αδύνατη την αναπλήρωση του κενού που αφήνει το κλείσιμο της Μέσης Ανατολής.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξει κρίση, αλλά πόσο βαθιά και καταστροφική θα είναι, όταν ο πλανήτης βρεθεί εγκλωβισμένος σε έναν πόλεμο φθοράς χωρίς ξεκάθαρο νικητή.