Το γεωπολιτικό ρουά ματ του Ιράν και η «ωρολογιακή βόμβα» του Πετροδολαρίου
Πώς ο πόλεμος φθοράς στα Στενά του Ορμούζ και η στρατηγική στροφή στο κινεζικό γιουάν απειλούν την αμερικανική οικονομική ηγεμονία, εγκλωβίζοντας την Ουάσινγκτον σε ένα αδιέξοδο χωρίς εύκολες λύσεις
Ο πόλεμος φθοράς που έχει εξαπολύσει το Ιράν δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης. Σε αντίθεση με όσα ίσως προσδοκούσε η Ουάσινγκτον, η Τεχεράνη δεν έχει κανένα απολύτως κίνητρο να παραδώσει το στρατηγικό της πλεονέκτημα στη νέα διοίκηση Τραμπ. Αυτή τη στιγμή, ο πρωταρχικός στόχος των ΗΠΑ είναι να διατηρήσουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, ωστόσο η γεωπολιτική σκακιέρα έχει στηθεί με τέτοιο τρόπο που κάθε αμερικανική κίνηση εγκυμονεί τεράστιους οικονομικούς κινδύνους.
σχετικά άρθρα
Η Μαύρη Τρύπα του Αμερικανικού Χρέους
Για να κατανοήσουμε την πίεση που ασκείται στην αμερικανική πλευρά, πρέπει πρώτα να κοιτάξουμε τα εγχώρια οικονομικά δεδομένα. Μόνο για φέτος, το αμερικανικό έλλειμμα αναμένεται να αγγίξει το ιλιγγιώδες νούμερο των 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ειδικά αν εγκριθούν τα νέα πακέτα χρηματοδότησης του Πενταγώνου. Τα φιλόδοξα σχέδια που είχαν εξαγγελθεί, τα οποία προέβλεπαν πραγματική ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά 3% και μείωση του ελλείμματος στο 3% έως το 2028, αποτελούν πλέον παρελθόν.
Η πραγματικότητα διαγράφει μια καθοδική σπείρα προς υψηλότερο πληθωρισμό και, μακροπρόθεσμα, προς τον κίνδυνο χρεοκοπίας. Ήδη, το έλλειμμα του προϋπολογισμού για το 2026 υπολογίζεται στο 5,8% του ΑΕΠ. Αν προστεθούν οι έκτακτες αμυντικές δαπάνες, το ποσοστό αυτό μπορεί εύκολα να ξεπεράσει το 6,7%. Με τα επιτόκια να παραμένουν υψηλά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, το κόστος εξυπηρέτησης αυτού του χρέους θα γιγαντωθεί. Σε βάθος δεκαετίας, η αμερικανική οικονομία θα μπορούσε να βρεθεί με ένα έλλειμμα της τάξης του 8% ή 9%, γεγονός που θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην υποτίμηση του δολαρίου. Ο εγκλωβισμός των ΗΠΑ σε έναν παρατεταμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τον οποίο επιδιώκει το Ιράν, λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της εξέλιξης.
Το «Διόδιο» του Ορμούζ και οι Απαιτήσεις της Τεχεράνης
Η απάντηση του Ιράν στις αμερικανικές πιέσεις και στις προτάσεις για εκεχειρία (όπως το σχέδιο 30 ημερών της πλευράς Τραμπ) ήταν κατηγορηματικά αρνητική, χαρακτηρίζοντάς τες «παράλογες». Δεν πρόκειται για τη στάση ενός αντιπάλου που βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι αν αποδεχτεί μια εκεχειρία και επιτρέψει την ομαλή ροή στα Στενά του Ορμούζ ενόσω οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν στρατεύματα στην περιοχή, χάνει κάθε διαπραγματευτικό χαρτί. Μια τέτοια κίνηση θα ανακούφιζε άμεσα τις αμερικανικές κεφαλαιαγορές, θα έριχνε τις τιμές της ενέργειας και θα επέτρεπε στον Τραμπ να αναπληρώσει τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου (SPR) των ΗΠΑ.
Αντίθετα, το Ιράν έχει μετατρέψει τα Στενά σε ένα ιδιότυπο «διόδιο». Η διέλευση των πλοίων γίνεται με το σταγονόμετρο και συνοδεύεται από εξονυχιστικούς ελέγχους φορτίων και προορισμών, μια διαδικασία που προκαλεί τεράστιες καθυστερήσεις. Επιπλέον, πληροφορίες αναφέρουν ότι εμπορικά πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο ή φυσικό αέριο ενδέχεται να κληθούν να καταβάλουν άτυπα τέλη διέλευσης που αγγίζουν τα 2 εκατομμύρια δολάρια, κόστος που αναπόφευκτα θα μετακυλιστεί στην τελική τιμή της ενέργειας παγκοσμίως. Αυτή τη στιγμή, τα μόνα πλοία που κινούνται με σχετική άνεση στην περιοχή είναι τα ιρανικά και όσα συνδέονται με κινεζικά συμφέροντα.
Οι απαιτήσεις του Ιράν για τον τερματισμό της κρίσης φαντάζουν αδύνατο να γίνουν αποδεκτές από την Ουάσινγκτον: πλήρης άρση των κυρώσεων, πολεμικές αποζημιώσεις (που θα μπορούσαν να ανέλθουν σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια) και διεθνείς εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων. Η αποδοχή αυτών των όρων, σε συνδυασμό με την παραχώρηση του τυπικού ελέγχου του Ορμούζ στο Ιράν, θα ισοδυναμούσε με συνθηκολόγηση των ΗΠΑ.
Η Απειλή της Αποδολαριοποίησης και το «Πετρο-Γιουάν»
Το πιο κρίσιμο, ωστόσο, στοιχείο αυτής της κρίσης δεν είναι αυστηρά στρατιωτικό, αλλά νομισματικό. Η απόφαση της Τεχεράνης να επιτρέπει την ελεύθερη διέλευση σε φορτία που πληρώνονται σε κινεζικό γιουάν (RMB) αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Αυτή η τακτική θα μπορούσε να αναγκάσει τις χώρες του Κόλπου να υιοθετήσουν το κινεζικό νόμισμα για να εξασφαλίσουν την εξαγωγή του πετρελαίου τους, παρακάμπτοντας το δολάριο.
Εάν συμβεί αυτό, μιλάμε για την αρχή του τέλους του πετροδόλαρου. Αναλυτές της Deutsche Bank εκτιμούν ότι αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποδολαριοποίηση του 10% έως 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ να βλέπει παραδοσιακά με καλό μάτι ένα ασθενέστερο δολάριο θεωρώντας ότι ενισχύει τις εξαγωγές, ωστόσο η απώλεια του καθεστώτος του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Το δολάριο κυριαρχεί στο 70% του παγκόσμιου εμπορίου, κυρίως επειδή η Μέση Ανατολή τιμολογεί το πετρέλαιό της σε USD από τη δεκαετία του ’70.
Σήμερα, η Σαουδική Αραβία πουλάει τέσσερις φορές περισσότερο πετρέλαιο στην Κίνα από ό,τι στις ΗΠΑ. Αν το Ριάντ και οι υπόλοιποι παραγωγοί του Κόλπου (ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν) βρεθούν αποκλεισμένοι πίσω από τα Στενά του Ορμούζ, η μετάβαση σε συναλλαγές με γιουάν θα καταστεί μονόδρομος προκειμένου να διατηρήσουν ζωντανές τις οικονομίες τους.
Η Ανθεκτικότητα της Κίνας
Ο μεγάλος κερδισμένος αυτής της κρίσης είναι αναμφίβολα το Πεκίνο. Ενώ τα δυτικά ομόλογα, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών, και άλλα νομίσματα όπως το ιαπωνικό γιεν έχουν υποστεί ισχυρούς κλυδωνισμούς λόγω του πολέμου, τα κινεζικά κρατικά ομόλογα παραμένουν αξιοσημείωτα σταθερά. Η Κίνα έχει καταφέρει να θωρακίσει την οικονομία της, έχοντας επενδύσει τεράστια κεφάλαια σε ανανεώσιμες πηγές (ηλιακή, αιολική ενέργεια) και πυρηνική ισχύ, μειώνοντας δραστικά την εξάρτησή της από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, οι υποδομές για μια νομισματική μετάβαση είναι ήδη έτοιμες. Τα τελευταία πέντε χρόνια, το Ριάντ έχει ενσωματωθεί σε κινεζικά χρηματοοικονομικά πρότζεκτ, επιτρέποντας συναλλαγές μέσω ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών (CBDCs), παρακάμπτοντας πλήρως το ελεγχόμενο από τις ΗΠΑ σύστημα SWIFT. Με μια υπάρχουσα πιστωτική γραμμή (swap line) ύψους 50 δισεκατομμυρίων RMB, η ρευστότητα σε κινεζικό νόμισμα είναι εξασφαλισμένη.
Η Μεγάλη Έξοδος Κεφαλαίων
Αν το σύστημα του πετροδόλαρου σπάσει, οι συνέπειες θα είναι τεκτονικές. Οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν πάνω από 8 τρισεκατομμύρια δολάρια σε παγκόσμια περιουσιακά στοιχεία (κρατικά ταμεία πλούτου, κεντρικές τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία), με τη συντριπτική πλειοψηφία να είναι τοποθετημένη σε δολάρια. Αν αρχίσουν να συσσωρεύουν γιουάν από τις πωλήσεις πετρελαίου, το επόμενο λογικό βήμα θα είναι η επένδυση αυτών των κεφαλαίων σε κινεζικές μετοχές και ομόλογα.
Μια τέτοια έξοδος κεφαλαίων από τις αμερικανικές αγορές θα έκανε τον δανεισμό για τις ΗΠΑ δραματικά πιο δύσκολο και ακριβό. Αυτή η αναδιάταξη του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος ίσως εξηγεί τον λόγο που η αμερικανική κυβέρνηση βιάζεται τόσο πολύ να βάλει ένα τέλος στη σύγκρουση. Όσο περισσότερο αντέχει το Ιράν και κρατά κλειστά τα Στενά, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες κατάρρευσης του πετροδόλαρου. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής όπου η διπλωματία και η στρατιωτική ισχύς αδυνατούν να κρύψουν την πραγματική μάχη, η οποία διεξάγεται στα ταμπλό της παγκόσμιας οικονομίας.