Ο οικονομικός πόλεμος Ουάσιγκτον και Πεκίνου περνά από την τεχνητή νοημοσύνη
Πώς η κούρσα για την τεχνολογική κυριαρχία, τα φθηνά επιτόκια και τα ανοιχτά μοντέλα AI επαναπροσδιορίζουν τις παγκόσμιες ισορροπίες ισχύος.
Ο οικονομικός πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας δεν περιορίζεται πλέον στους δασμούς, αλλά μόλις επεκτάθηκε στους διαδρόμους της Παγκόσμιας Τράπεζας. Βρισκόμαστε πλέον μπροστά σε έναν αδυσώπητο πόλεμο δαπανών και ρευστότητας. Πρόκειται για έναν αγώνα δρόμου που θα κρίνει ποια υπερδύναμη μπορεί να αναπτύξει ταχύτερα την οικονομία και τις νέες τεχνολογίες της. Παρά την παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση, τις αυξημένες τιμές και τους αμερικανικούς δασμούς, η Κίνα συνεχίζει την πορεία της απρόσκοπτα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η αύξηση του κινεζικού ΑΕΠ ανέκαμψε στο 4,5%. Η εργοστασιακή παραγωγή παραμένει ισχυρή και ολόκληρος ο πλανήτης βασίζεται στην Κίνα για εξαρτήματα τεχνητής νοημοσύνης και κρίσιμες εξαγωγές. Αυτό επιτρέπει στο Πεκίνο να αναπτύσσεται ακόμη και όταν η εγχώρια κατανάλωση παραμένει υποτονική. Για την αμερικανική πλευρά, ωστόσο, αυτά δεν είναι καλά νέα. Σημαίνει ότι το Πεκίνο θα ασκήσει μεγαλύτερη πίεση σε κάθε τομέα της αμερικανικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών, των ημιαγωγών και, φυσικά, της τεχνητής νοημοσύνης. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Κίνα δεν χρειάζεται να κερδίσει σε όλα τα μέτωπα. Το μόνο που χρειάζεται είναι να διατηρήσει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό το αναπτυξιακό χάσμα μεταφράζεται σε μια ιστορική μετατόπιση της παγκόσμιας ισχύος.
σχετικά άρθρα
Η μάχη των εξαγωγών: τεχνολογία έναντι χρυσού
Υπάρχει μια τεράστια, δομική διαφορά μεταξύ του τι εξάγουν οι ΗΠΑ και τι η Κίνα, η οποία εξηγεί πολλά για την τρέχουσα κατάσταση. Σήμερα, η Κίνα πουλάει στον κόσμο έναν τεράστιο όγκο από εξαρτήματα ημιαγωγών και ηλεκτρονικά είδη, τα οποία είναι απολύτως απαραίτητα στη σημερινή κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Αντίθετα, αν εξετάσει κανείς τι εξάγουν πραγματικά οι ΗΠΑ σε τεράστιες ποσότητες, το εύρημα είναι ανησυχητικό: είναι χρυσός. Οι αμερικανικές εξαγωγές χρυσού αντιστοιχούν πλέον στο 0,3% του ΑΕΠ της χώρας. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι ΗΠΑ χάνουν πραγματικό πλούτο προς τον υπόλοιπο κόσμο. Η διαδρομή αυτού του χρυσού είναι χαρακτηριστική, καθώς καταλήγει αρχικά στην Ελβετία και στη συνέχεια εισάγεται σταδιακά από τους Κινέζους. Ουσιαστικά, παρατηρείται μια αδιάκοπη ροή πλούτου από τη Δύση προς την Ανατολή. Ενώ η Κίνα εξάγει τεχνολογικό εξοπλισμό με προστιθέμενη αξία, οι ΗΠΑ ρευστοποιούν τον χρυσό τους. Το ένα αποτελεί μια ιστορία βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ το άλλο συνιστά καθαρή διαρροή εθνικού πλούτου.
Το χάσμα δανεισμού και το κόστος του χρήματος
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η νέα αμερικανική διοίκηση και κορυφαίοι αξιωματούχοι όπως ο Σκοτ Μπέσεντ, είναι το χάσμα στο κόστος δανεισμού μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Σε έναν μακροχρόνιο αγώνα, το φθηνό χρήμα είναι το απόλυτο όπλο. Σήμερα, η Ουάσιγκτον εκδίδει ομόλογα με επιτόκιο 5,2%, την ώρα που τα αντίστοιχα κινεζικά επιτόκια βρίσκονται μόλις στο 1,8%. Πρόκειται για μια χαώδη διαφορά τουλάχιστον 340 μονάδων βάσης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το Πεκίνο μπορεί να αντλήσει κεφάλαια πολύ πιο γρήγορα και με ελάχιστο κόστος. Κάθε νέο εργοστάσιο, ερευνητικό εργαστήριο ή κέντρο δεδομένων κοστίζει σημαντικά λιγότερο για να χρηματοδοτηθεί στην Κίνα. Σε βάθος ετών, αυτό το πλεονέκτημα συσσωρεύεται. Αντίθετα, οι ΗΠΑ πληρώνουν περισσότερα για κάθε έργο που ξεκινούν, και η κατάσταση επιδεινώνεται από την πορεία του δολαρίου, το οποίο σταδιακά υποχωρεί έναντι άλλων νομισμάτων. Ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ υπόσχεται μια μαζική αναβίωση της αμερικανικής βιομηχανίας μέσα στους επόμενους 12 μήνες με τεράστια εργοστάσια, η επιτυχία αυτού του σχεδίου εξαρτάται από το φθηνό χρήμα και μια ισχυρή εφοδιαστική αλυσίδα —δύο στοιχεία που αυτή τη στιγμή απουσιάζουν από την αμερικανική οικονομία.
Παιχνίδι ισχύος σε παγκόσμια τράπεζα και δντ
Καθώς το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών δεν μπορεί να ελέγξει πλέον τα επιτόκια λόγω των ανεξέλεγκτων κρατικών δαπανών, η μόνη εναλλακτική είναι να κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα για την Κίνα. Η στρατηγική είναι ξεκάθαρη: αν η Κίνα γίνει λιγότερο ελκυστική, ίσως τα κεφάλαια επιστρέψουν στις ΗΠΑ. Για τον λόγο αυτό, η αμερικανική πλευρά άσκησε έντονη πίεση στην Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ να σταματήσουν να βοηθούν το Πεκίνο. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η Κίνα δεν πληροί πλέον τα κριτήρια του “αναπτυσσόμενου έθνους” και απαιτεί σκληρότερους κανόνες. Βέβαια, η Παγκόσμια Τράπεζα δάνειζε στην Κίνα μόλις 2 δισεκατομμύρια δολάρια συνολικά μέχρι το 2031, δηλαδή περίπου 400 εκατομμύρια τον χρόνο. Πρόκειται για σταγόνα στον ωκεανό για το μέγεθος της κινεζικής οικονομίας. Ο πραγματικός στόχος των ΗΠΑ δεν είναι αυτά τα ελάχιστα κεφάλαια, αλλά η ίδια η ταμπέλα του “αναπτυσσόμενου έθνους”. Εάν η Κίνα χάσει αυτή την ασπίδα, η Ουάσιγκτον αποκτά την νομική και πολιτική δικαιολογία να επιβάλει νέους τιμωρητικούς δασμούς και κυρώσεις στο μέλλον, τερματίζοντας την όποια ειδική μεταχείριση απολαμβάνει το Πεκίνο.
Ο δρόμος του μεταξιού και οι παγκόσμιες αλυσίδες
Ο βαθύτερος φόβος της Ουάσιγκτον είναι ότι δυτικοί θεσμοί μπορεί εμμέσως να χρηματοδοτούν το εναλλακτικό σύστημα της Κίνας. Η αμερικανική διοίκηση θέλει να φρενάρει τις χώρες που εντάσσονται στο κινεζικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και το κολοσσιαίο έργο “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος” (Belt and Road). Η Κίνα συνδέει ραγδαία την Ασία, την Ευρασία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Κάθε χώρα που εντάσσεται σε αυτό το σύστημα αγοράζει λιγότερα δολάρια και, φυσικά, λιγότερα δυτικά αγαθά. Τα νούμερα είναι εντυπωσιακά: πέρυσι, οι συμφωνίες του Belt and Road έφτασαν το ρεκόρ των 213 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω 350 έργων. Συνολικά, η Κίνα έχει διευκολύνει πάνω από 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια σε επενδύσεις, με πάνω από 150 δισεκατομμύρια να κατευθύνονται στην ενέργεια, την εξόρυξη μετάλλων και την τεχνολογική παραγωγή. Αυτές είναι ακριβώς οι εφοδιαστικές αλυσίδες που απαιτούνται για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη. Ενώ οι ΗΠΑ αναλώνονται σε συζητήσεις για δασμούς, η Κίνα “κλειδώνει” την πρόσβαση στις κρίσιμες πρώτες ύλες του πλανήτη.
Η απόλυτη κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη
Όλα τα παραπάνω οδηγούν στον μεγαλύτερο φόβο της Δύσης: την πιθανότητα η Κίνα να ξεπεράσει τις ΗΠΑ στην τεχνητή νοημοσύνη. Το μεγάλο πλεονέκτημα της Κίνας είναι τα μοντέλα ανοιχτού κώδικα (open source). Ο ανοιχτός κώδικας επιτρέπει στους χρήστες παγκοσμίως να συνεργάζονται και να εξελίσσουν την τεχνολογία ταχύτερα, προσφέροντας παράλληλα κορυφαία ασφάλεια δεδομένων, αφού οι εταιρείες μπορούν να τα τρέξουν στους δικούς τους διακομιστές. Το χάσμα κόστους είναι το σημείο κλειδί. Σήμερα, το κινεζικό μοντέλο DeepSeek κοστίζει μόλις 26 σεντς ανά εργασία, ενώ το αντίστοιχο αμερικανικό από την OpenAI ξεπερνά τα 3 δολάρια. Πρόκειται για διαφορά μεγαλύτερη από 10 φορές. Σε μια παγκόσμια οικονομία που μαστίζεται από πληθωρισμό, καμία επιχείρηση δεν θέλει να πληρώνει δέκα φορές ακριβότερα για την ίδια απόδοση. Το ανταγωνιστικό αυτό πλεονέκτημα είναι τόσο ισχυρό, που ακόμη και 60% της χρήσης AI από αμερικανικές εταιρείες προέρχεται πλέον από κινεζικά μοντέλα ανοιχτού κώδικα.
Το αμερικανικό εμπάργκο και η απειλή της Huawei
Αντί οι ΗΠΑ να απαντήσουν με περισσότερη καινοτομία και ανταγωνιστικότητα, η επιλεγμένη στρατηγική είναι η τιμωρία του ανταγωνισμού. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει απαγορεύσει στις κρατικές υπηρεσίες τη χρήση του DeepSeek, προτιμώντας να πληρώνει πολλαπλάσια ποσά για κλειστά αμερικανικά συστήματα. Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν σχετίζεται μόνο με την προστασία δεδομένων, αλλά κρύβει πίσω της τον πανικό για την αγορά των ημιαγωγών. Πρόσφατα, το DeepSeek ανακοίνωσε συνεργασία με τον κινεζικό τεχνολογικό κολοσσό Huawei, με στόχο την ανάπτυξη νέων τσιπ τεχνητής νοημοσύνης. Εάν αυτή η σύμπραξη πετύχει, η πελατειακή βάση του DeepSeek θα τροφοδοτήσει με τεράστια έσοδα την Huawei, δίνοντάς της τη δυνατότητα να εκτοπίσει την αμερικανική Nvidia από την κορυφή. Κάθε αμερικανικό εμπάργκο, αντί να απομονώνει την Κίνα, ουσιαστικά την πιέζει να αναπτύξει τη δική της ανεξάρτητη βιομηχανία μικροτσίπ, επιταχύνοντας ακριβώς αυτό που φοβάται η Ουάσιγκτον.
Ο πληθωρισμός και η απειλή της επενδυτικής φούσκας
Ο προστατευτισμός των ΗΠΑ έχει και μια άλλη διάσταση: την αγωνία να συντηρηθεί η επενδυτική φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης στις αμερικανικές αγορές. Τα σημάδια της κόπωσης είναι ήδη ορατά, καθώς πρόσφατα στη Νότια Κορέα η μετοχή κολοσσού των κέντρων δεδομένων κατέρρευσε κατά σχεδόν 30% αμέσως μετά την είσοδό της στο χρηματιστήριο. Οι επενδυτές γίνονται όλο και πιο επιλεκτικοί, ρωτώντας ποιο είναι το πραγματικό κόστος και ποια η απόδοση αυτών των επενδύσεων. Με τις πολυαναμενόμενες δημόσιες εγγραφές (IPO) εταιρειών όπως η Anthropic και η OpenAI να πλησιάζουν, η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να μαντρώσει τις αμερικανικές εταιρείες στα εγχώρια -ακριβότερα- εργαλεία για να στηρίξει τις αποτιμήσεις τους. Όμως, το μακροοικονομικό περιβάλλον δεν βοηθά. Η απειλή ενός ατέρμονου πληθωρισμού, τα ενεργειακά σοκ και οι κρίσεις στη Μέση Ανατολή (όπως οι επιθέσεις των Χούθι στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας) κρατούν ψηλά τα κόστη. Οι αμερικανοί καταναλωτές έχουν φτάσει στα όριά τους, με την ανάπτυξη των βασικών καταναλωτικών αγαθών να πέφτει από το 40% στο 3% το τρίτο τρίμηνο, μειώνοντας δραματικά τους διαθέσιμους προϋπολογισμούς των εταιρειών για τεχνολογικές δαπάνες.
Τα δεδομένα υιοθέτησης που κρίνουν τον νικητή
Στο τέλος της ημέρας, η υπεροχή στην τεχνητή νοημοσύνη δεν θα κριθεί μόνο στα εργαστήρια, αλλά στην πραγματική κοινωνική ενσωμάτωση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Κίνα κερδίζει κατά κράτος αυτή τη μάχη. Πρόσφατη έρευνα της Morgan Stanley αποκάλυψε ότι το 80% των Κινέζων χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη σε εβδομαδιαία βάση, τη στιγμή που στις ΗΠΑ το ποσοστό φτάνει μόλις το 54%. Αν συνδυάσουμε το χάσμα κόστους, το τεράστιο πληθυσμιακό πλεονέκτημα του 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων και το προβάδισμα στην υιοθέτηση, η πλάστιγγα γέρνει ξεκάθαρα υπέρ του Πεκίνου. Περισσότεροι χρήστες σημαίνουν περισσότερα δεδομένα, και τα περισσότερα δεδομένα εκπαιδεύουν καλύτερα, εξυπνότερα μοντέλα. Η ψευδαίσθηση ότι μια σειρά από κυβερνητικές απαγορεύσεις και εμπάργκο θα λύσει το βαθύτερο στρατηγικό πρόβλημα των Ηνωμένων Πολιτειών, ίσως αποδειχθεί η πιο δαπανηρή παρανόηση του αιώνα. Όσο το κινεζικό οικοσύστημα παραμένει φθηνό και εξαιρετικά αποδοτικό, η δυναμική του θα είναι αδύνατον να ανακοπεί.
