Πώς θα μπορούσε η Ρωσία να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ – Το σχέδιο εισβολής στις χώρες της Βαλτικής και τα αδύναμα σημεία της Ευρώπης
Το υποθετικό σενάριο μιας ρωσικής επίθεσης σε Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία, η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 και ο αγώνας δρόμου για τη μεταφορά 800.000 στρατιωτών – Ο κρίσιμος διάδρομος Σουβάλκι και ο κίνδυνος καθυστερήσεων στις ενισχύσεις
Μια ρωσική στρατιωτική επίθεση εναντίον των χωρών της Βαλτικής θα μπορούσε να προκαλέσει τη μεγαλύτερη δοκιμασία στην ιστορία του ΝΑΤΟ, ενεργοποιώντας το Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας και αναγκάζοντας τις χώρες της Συμμαχίας να μεταφέρουν εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες στην ανατολική Ευρώπη μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
σχετικά άρθρα
Το ενδεχόμενο μιας άμεσης αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ βρίσκεται στο επίκεντρο ανησυχιών που συνδέονται με νέες αμερικανικές εκθέσεις πληροφοριών. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η ταχεία κατάληψη περιοχών της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας, πριν προλάβουν να φτάσουν οι συμμαχικές ενισχύσεις.
Πρόκειται για υποθετικό σενάριο πολεμικής σύγκρουσης, βασισμένο σε στρατιωτικές ασκήσεις επί χάρτου, αξιολογήσεις του ΝΑΤΟ και εκτιμήσεις ειδικών, και όχι για επίθεση που έχει πραγματοποιηθεί ή για επιβεβαιωμένο ρωσικό επιχειρησιακό σχέδιο.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν η Συμμαχία θα μπορούσε να αντιδράσει αρκετά γρήγορα. Παρότι το ΝΑΤΟ διαθέτει συνολικά περισσότερους από 3,6 εκατομμύρια εν ενεργεία στρατιωτικούς, η μεταφορά μεγάλων δυνάμεων από τη δυτική Ευρώπη προς τη Βαλτική μπορεί σήμερα να απαιτήσει έως και 45 ημέρες.
Στόχος των στρατιωτικών σχεδιασμών είναι ο χρόνος αυτός να μειωθεί σε λιγότερες από δέκα ημέρες.
Η εισβολή στη Βαλτική και η κινητοποίηση 800.000 στρατιωτών
Στο υποθετικό σενάριο, ρωσικές δυνάμεις περνούν τα σύνορα της Εσθονίας και της Λετονίας πριν από την αυγή, προελαύνοντας προς το Ταλίν και τη Ρίγα, με την υποστήριξη μεγάλου αριθμού μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ταυτόχρονα, πρόσθετες δυνάμεις εισέρχονται στη Λιθουανία μέσω της Λευκορωσίας, κινούμενες προς το Βίλνιους.
Η επίθεση οδηγεί στην ενεργοποίηση του Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η στρατιωτική διοίκηση του ΝΑΤΟ, με έδρα το SHAPE στο Βέλγιο, καλείται να οργανώσει τη μεταφορά τεράστιων δυνάμεων προς την ανατολική πτέρυγα.
Οι εκτιμήσεις για μια τέτοια επιχείρηση προβλέπουν τη μετακίνηση έως και 800.000 στρατιωτών σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη.
Για τις χώρες της Βαλτικής, η αποστολή είναι διαφορετική: πρέπει να καθυστερήσουν τη ρωσική προέλαση μέχρι να φτάσουν οι ενισχύσεις.
Η στρατηγική της Μόσχας θα μπορούσε να βασίζεται στη δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων, με την κατάληψη εδαφών τόσο γρήγορα ώστε η ανακατάληψή τους να καταστεί εξαιρετικά δύσκολη.
Για να περιορίσουν αυτόν τον κίνδυνο, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία ενισχύουν τις συνοριακές οχυρώσεις τους με αντιαρματικά εμπόδια, γνωστά ως «δόντια του δράκου», και άλλα αμυντικά έργα.
Και οι τρεις χώρες έχουν αποχωρήσει από τη Συνθήκη της Οτάβα του 1997, που αφορά την απαγόρευση των ναρκών κατά προσωπικού. Στο εξεταζόμενο σενάριο, οι συνοριακές περιοχές έχουν ναρκοθετηθεί εκτεταμένα.
Η Λιθουανία αναπτύσσει επίσης ένα δίκτυο υπέρυθρων καμερών και ακουστικών αισθητήρων, με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό απειλών. Παράλληλα, προχωρά σε αποκατάσταση βάλτων και δασικών εκτάσεων κοντά στα σύνορα, ώστε να περιορίσει τις πιθανές διαδρομές προέλασης των εχθρικών δυνάμεων.
Την ίδια ώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες οργανώνουν τη μεταφορά στρατιωτών και τεθωρακισμένων στην Ευρώπη.
Περίπου 86.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονται ήδη ανεπτυγμένοι στην ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά σε περίπτωση μεγάλης σύγκρουσης θα απαιτούνταν σημαντικές ενισχύσεις.
Στο λιμάνι Μπομόν του Τέξας, στρατιωτικά οχήματα φορτώνονται σε μεγάλο μεταγωγικό πλοίο, το οποίο αναλαμβάνει να τα μεταφέρει μέσω του Ατλαντικού προς την Ευρώπη.
Η θαλάσσια διαδρομή, ωστόσο, δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους.
Η Ρωσία διαθέτει περίπου 64 ενεργά υποβρύχια, ορισμένα από τα οποία μπορούν να πραγματοποιούν επιθέσεις εναντίον πλοίων ή επιχειρήσεις δολιοφθοράς σε υποθαλάσσιες υποδομές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, γνωστό ως GIUK Gap, όπου δραστηριοποιούνται ρωσικά υποβρύχια.
Πρόσθετη απειλή αποτελούν οι ναυτικές νάρκες, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν ζημιές σε πλοία ή να αποκλείσουν θαλάσσιες διαδρομές.
Στο σενάριο, το αμερικανικό μεταγωγικό καταφέρνει να διασχίσει τον Ατλαντικό, αλλά λίγο πριν φτάσει στο Ρότερνταμ, μια κυβερνοεπίθεση παραλύει τις λιμενικές εγκαταστάσεις.
Το πλοίο αναγκάζεται να αλλάξει προορισμό και να κατευθυνθεί προς το Μπρεμερχάφεν της Γερμανίας.
Η επιλογή εναλλακτικών λιμανιών αποτελεί μέρος της προετοιμασίας του ΝΑΤΟ. Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν πραγματοποιήσει σχετικές ασκήσεις σε λιμάνια της Πολωνίας, της Ιταλίας, της Σλοβενίας, της Ελλάδας και της Γαλλίας.
Παράλληλα, στρατιώτες από το Φορτ Στιούαρτ της Τζόρτζια μεταφέρονται αεροπορικώς στη Γερμανία, χρησιμοποιώντας και πολιτικά επιβατικά αεροσκάφη βάσει ειδικών συμφωνιών με αεροπορικές εταιρείες.
Πάνω από τη Βαλτική, η σύγκρουση εξελίσσεται και στον αέρα.
Ρωσικά Su-57 αντιμετωπίζουν μαχητικά Eurofighter Typhoon του ΝΑΤΟ. Τα τελευταία μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητα περίπου Mach 2, να επιχειρούν σε ύψος έως 16.700 μέτρα και να φτάσουν από τη Γερμανία στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας σε περίπου μία ώρα.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ διαθέτουν συνολικά τουλάχιστον 400 Eurofighter Typhoon, ενώ οι διαδικασίες επιφυλακής προβλέπουν απογείωση εντός 15 λεπτών.
Τα ρωσικά drones, οι σιδηρόδρομοι και ο κρίσιμος διάδρομος Σουβάλκι
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το ΝΑΤΟ θα ήταν η αντιμετώπιση των ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση, πλήγματα και παρεμπόδιση των γραμμών ανεφοδιασμού.
Η ρωσική παραγωγή εκτιμάται ότι φτάνει περίπου τα 400 drones ημερησίως.
Ανάμεσά τους βρίσκεται το Orlan-10, ένα αναγνωριστικό drone που μπορεί να παραμένει στον αέρα σχεδόν δέκα ώρες, εντοπίζοντας στρατιωτικές δυνάμεις, οχήματα και συστήματα αεράμυνας.
Οι πληροφορίες που συλλέγει μπορούν να αξιοποιηθούν για την καθοδήγηση πυραύλων και επιθετικών drones.
Το Geran-2, η ρωσική εκδοχή του ιρανικού Shahed-136, μπορεί να μεταφέρει πολεμική κεφαλή έως 90 κιλών και να πλήττει στόχους σε αποστάσεις άνω των 1.000 χιλιομέτρων.
Η αντιμετώπιση τέτοιων όπλων δημιουργεί σημαντικό οικονομικό πρόβλημα, καθώς οι πύραυλοι που χρησιμοποιούνται για την κατάρριψή τους είναι συχνά πολύ ακριβότεροι.
Οι χώρες της Βαλτικής επενδύουν και οι ίδιες σε drones. Χαρακτηριστική είναι η εκτίμηση Λιθουανού συνταγματάρχη ότι φθηνά FPV drones θα μπορούσαν να προκαλέσουν το 80% έως 90% των ρωσικών απωλειών σε μια τέτοια σύγκρουση.
Την ίδια στιγμή, η μεταφορά των νατοϊκών ενισχύσεων εξαρτάται από τις ευρωπαϊκές υποδομές.
Ο σιδηροδρομικός διάδρομος Βόρειας Θάλασσας – Βαλτικής συνδέει τα λιμάνια της βόρειας Ευρώπης με τη Γερμανία, την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος του γερμανικού σιδηροδρομικού δικτύου αντιμετωπίζει προβλήματα παλαιότητας, με γέφυρες, γραμμές και συστήματα σηματοδότησης που χρειάζονται εκσυγχρονισμό.
Επιπλέον, υπάρχει μια σημαντική τεχνική δυσκολία: οι σιδηροδρομικές γραμμές στις χώρες της Βαλτικής χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό το παλαιό σοβιετικό εύρος τροχιάς, το οποίο διαφέρει από το ευρωπαϊκό κατά 8,5 εκατοστά.
Το έργο Rail Baltica, που αποσκοπεί στη σύνδεση της περιοχής με το ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο, είχε αρχικά προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί το 2026.
Ο στόχος μεταφέρθηκε στο 2030, ενώ έχουν διατυπωθεί εκτιμήσεις ακόμη και για καθυστέρηση έως το 2040.
Πέρα από τις τεχνικές αδυναμίες, οι σιδηρόδρομοι είναι ευάλωτοι σε δολιοφθορές.
Στο υποθετικό σενάριο, σαμποτέρ καταστρέφουν εγκατάσταση σηματοδότησης στη Γερμανία, αναγκάζοντας μια στρατιωτική αμαξοστοιχία να σταματήσει.
Το σοβαρότερο γεωγραφικό εμπόδιο βρίσκεται ανατολικότερα.
Ο διάδρομος Σουβάλκι, στα σύνορα Πολωνίας και Λιθουανίας, αποτελεί τη χερσαία σύνδεση των χωρών της Βαλτικής με τα υπόλοιπα κράτη του ΝΑΤΟ.
Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 65 χιλιομέτρων.
Στα δυτικά βρίσκεται ο ρωσικός θύλακας του Καλίνινγκραντ και στα ανατολικά η Λευκορωσία, στενός στρατιωτικός σύμμαχος της Μόσχας.
Ρωσικοί πύραυλοι, drones ή πυροβολικό θα μπορούσαν να καταστήσουν τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές εξαιρετικά επικίνδυνες.
Εάν ο διάδρομος αποκλειστεί, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία θα εξαρτώνται από θαλάσσιες και αεροπορικές ενισχύσεις, γεγονός που θα δυσκόλευε σημαντικά την αντίδραση του ΝΑΤΟ.
Σε αυτή την περίπτωση, ιδιαίτερη σημασία θα αποκτούσε το σουηδικό νησί Γκότλαντ, στη Βαλτική Θάλασσα.
Η Σουηδία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 2024, ενώ το Γκότλαντ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μια σταθερή αεροπορική βάση για συμμαχικά μαχητικά.
Ο επικεφαλής της σουηδικής άμυνας εκτιμά ότι το νησί θα μπορούσε να προετοιμαστεί για επιθετικές επιχειρήσεις μέσα σε πέντε ημέρες.
Πέρα από τις στρατιωτικές δυνατότητες, καθοριστικός παράγοντας θα ήταν και η πολιτική συνοχή της Συμμαχίας.
Ακόμη και μια περιορισμένη ρωσική επίθεση θα μπορούσε να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα των κρατών-μελών, ιδιαίτερα εάν προέκυπταν διαφωνίες για την έκταση της στρατιωτικής απάντησης.
Η αμερικανική στάση αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει πλευρές της λειτουργίας του ΝΑΤΟ και τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι σε ορισμένους συμμάχους.
Μια ενδεχόμενη απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών θα αποδυνάμωνε σημαντικά την ευρωπαϊκή άμυνα, αν και η σταθερότητα της Ευρώπης παραμένει σημαντική και για τα αμερικανικά συμφέροντα.
Η αντοχή της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική εισβολή έχει προσφέρει στην υπόλοιπη Ευρώπη πολύτιμο χρόνο για να ενισχύσει τις άμυνές της. Το κατά πόσο αυτός ο χρόνος θα αξιοποιηθεί αποτελεσματικά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό σε περίπτωση μελλοντικής κρίσης ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ
