Κίνα: Το νομικό «οπλοστάσιο» που ενεργοποιήθηκε ως πρόβα τζενεράλε για τη σύγκρουση στην Ταϊβάν
Η ενεργοποίηση του ξεχασμένου «Blocking Statute» και το αδύνατο δίλημμα που επιβάλλει το Πεκίνο στις πολυεθνικές εταιρείες.
Στις 9 Ιανουαρίου 2021, το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας εξέδωσε ένα νομικό κείμενο που πέρασε σχεδόν απαρατήρητο. Δεν υπήρξαν τηλεοπτικά πάνελ, σκληρές δηλώσεις ή πρωτοσέλιδα στη Δύση. Ο τίτλος του ήταν μακροσκελής και τεχνικός: «Κανόνες για την αντιμετώπιση της αδικαιολόγητης εξωεδαφικής εφαρμογής ξένης νομοθεσίας και άλλων μέτρων».
σχετικά άρθρα
Για πέντε χρόνια, το κινεζικό «Blocking Statute» έμεινε πρακτικά ανενεργό. Μέχρι τις 2 Μαΐου 2026.
Τότε, το Πεκίνο ενεργοποίησε επίσημα τον μηχανισμό, απαγορεύοντας σε κινεζικές εταιρείες και πολίτες να συμμορφωθούν με τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε πέντε κινεζικά διυλιστήρια επειδή αγόραζαν ιρανικό πετρέλαιο.
Ανάμεσα στις εταιρείες που βρέθηκαν στο στόχαστρο ήταν η Hengli Petrochemical στο Νταλιάν, την οποία το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών χαρακτήρισε ως έναν από τους σημαντικότερους πελάτες της Τεχεράνης, αλλά και τέσσερα ανεξάρτητα «teapot» διυλιστήρια στις επαρχίες Σαντόνγκ και Χεμπέι.
Πολλοί ερμήνευσαν την κίνηση ως απάντηση στην κρίση του Ορμούζ ή ως πίεση πριν από τη σύνοδο Τραμπ – Σι στις 14 Μαΐου. Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, το πραγματικό νόημα βρίσκεται αλλού: η Κίνα δοκιμάζει από τώρα το νομικό και οικονομικό οπλοστάσιο που ίσως χρησιμοποιήσει σε μια μελλοντική σύγκρουση για την Ταϊβάν.
Το μάθημα της Ρωσίας και το «αδύνατο δίλημμα»
Το κινεζικό Blocking Statute δεν δημιουργήθηκε εξαιτίας του Ιράν, αλλά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Το Πεκίνο παρακολούθησε πώς η Δύση μπόρεσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο να αποκόψει τη Μόσχα από το SWIFT, να παγώσει συναλλαγματικά αποθέματα και να επιβάλει σχεδόν πλήρη οικονομική απομόνωση. Η Ρωσία διέθετε ήδη έναν νόμο αντι-κυρώσεων από το 2018, όμως κρίθηκε ανεπαρκής ως ολοκληρωμένη νομική άμυνα απέναντι σε ένα τόσο εκτεταμένο σύστημα δυτικών κυρώσεων.
Έτσι, η Κίνα δημιούργησε το δικό της νομικό εργαλείο, βασισμένο εν μέρει στο ευρωπαϊκό Blocking Statute του 1996, αλλά με πολύ μεγαλύτερη ευελιξία. Σε αντίθεση με την ΕΕ, το Πεκίνο δεν κατονόμασε συγκεκριμένους ξένους νόμους. Άφησε το πλαίσιο ανοιχτό, ώστε να μπορεί να το χρησιμοποιήσει όποτε και όπως κρίνει απαραίτητο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Κίνα περίμενε πέντε χρόνια μέχρι να το ενεργοποιήσει, επιλέγοντας προσεκτικά τη στιγμή.
Το timing θεωρήθηκε ιδανικό για τέσσερις λόγους:
• Πρώτον, οι κυρώσεις κατά κινεζικών διυλιστηρίων λόγω αγοράς ιρανικού πετρελαίου εν μέσω πολέμου μπορούσαν εύκολα να παρουσιαστούν διεθνώς ως υπερβολική επέκταση αμερικανικής ισχύος.
• Δεύτερον, τα «teapot» διυλιστήρια θεωρούνται αναλώσιμοι στόχοι σε σχέση με κρατικούς ενεργειακούς κολοσσούς όπως η Sinopec ή η CNOOC.
• Τρίτον, η επικείμενη σύνοδος Τραμπ – Σι έκανε δύσκολη μια άμεση και σκληρή αμερικανική κλιμάκωση.
Τέταρτον, την ίδια ημέρα που ενεργοποιήθηκε ο νόμος, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Ουάνγκ Γι συναντούσε τον Ιρανό ομόλογό του ζητώντας κατάπαυση πυρός και επαναλειτουργία του Ορμούζ, επιτρέποντας στο Πεκίνο να εμφανιστεί ως «υπεύθυνη δύναμη».
Η πραγματική λειτουργία του νόμου, πάντως, φαίνεται να είναι η δημιουργία ενός «αδύνατου διλήμματος» για τις πολυεθνικές εταιρείες.
Αν μια τράπεζα ή επιχείρηση συμμορφωθεί με τις αμερικανικές κυρώσεις, κινδυνεύει να αποκλειστεί από την κινεζική αγορά και να βρεθεί αντιμέτωπη με κινεζικές διώξεις. Αν δεν συμμορφωθεί, κινδυνεύει με αμερικανικές δευτερογενείς κυρώσεις και πιθανή αποκοπή από το δολαριακό σύστημα.
Σύμφωνα με την ανάλυση, στόχος του Πεκίνου δεν είναι απλώς να προστατεύσει πέντε διυλιστήρια, αλλά να αναγκάσει τράπεζες όπως η HSBC, η Standard Chartered και η Deutsche Bank να διαλέξουν πλευρά.
Το Ιράν ως «πρόβα» και η σκιά της Ταϊβάν
Το πιο σημαντικό στοιχείο της υπόθεσης είναι το τι προετοιμάζει στην πραγματικότητα η Κίνα.
Το Πεκίνο αγοράζει πλέον πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου και έχει δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια ένα παράλληλο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα ανθεκτικό σε δυτικές κυρώσεις.
Αυτό περιλαμβάνει:
• το διασυνοριακό σύστημα πληρωμών CIPS
• συναλλαγές πετρελαίου σε γουάν
• στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου άνω του 1 δισεκατομμυρίου βαρελιών
• και πλέον ένα δοκιμασμένο νομικό πλαίσιο αντι-κυρώσεων
Σύμφωνα με την ανάλυση, όλα αυτά συνδέονται με ένα σενάριο που το Πεκίνο δεν αναφέρει δημόσια: μια πιθανή μελλοντική κρίση γύρω από την Ταϊβάν.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρήσουν κάποτε να εφαρμόσουν απέναντι στην Κίνα ένα μοντέλο κυρώσεων παρόμοιο με αυτό που επιβλήθηκε στη Ρωσία, το Πεκίνο δεν θα ξεκινήσει από το μηδέν. Θα διαθέτει ήδη έναν μηχανισμό δοκιμασμένο στην πράξη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί και η ασάφεια γύρω από το αν ο κινεζικός νόμος καλύπτει και το Χονγκ Κονγκ, μέσω του οποίου πραγματοποιείται μεγάλο μέρος των κινεζο-ιρανικών οικονομικών συναλλαγών.
Αυτή η ασάφεια πιθανόν να μην είναι τυχαία, αλλά να λειτουργεί ως «παράθυρο ελιγμών» σε έναν ενδεχόμενο οικονομικό πόλεμο. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, η κρίση του Ορμούζ μπορεί να καταγραφεί ιστορικά ως ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση. Ωστόσο, ίσως αποδειχθεί και κάτι ακόμη: η στιγμή που η Κίνα δημιούργησε το πρώτο πραγματικό νομικό προηγούμενο για την οικονομική σύγκρουση που θεωρεί ότι κάποτε θα έρθει.
