Το 2016, το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να αλλάξει ρότα, χαράσσοντας ένα μέλλον μακριά από την ευρωπαϊκή οικογένεια. Με μια οριακή επικράτηση του 52%, το Brexit μετατράπηκε από πολιτικό σύνθημα σε μια σκληρή πραγματικότητα που, εννέα χρόνια μετά, μοιάζει περισσότερο με συλλογικό τραύμα παρά με το όραμα ευημερίας που υποσχέθηκαν οι θιασώτες του. Η ευημερία, η ανάπτυξη και ο έλεγχος των συνόρων αποδείχθηκαν «χάρτινοι πύργοι».
σχετικά άρθρα
Σήμερα, το κόστος για τον μέσο Βρετανό αγγίζει τις 2.000 λίρες ετησίως, ενώ περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχουν χαθεί. Το παράδοξο είναι ότι η υπόσχεση για «κλειστά σύνορα» οδήγησε σε ρεκόρ μεταναστευτικών ροών, με περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια ανθρώπους να εισέρχονται στη χώρα από το 2016. Η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: μόνο το 13% των πολιτών θεωρεί πλέον το Brexit επιτυχημένο.
Οι ρίζες του ευρωσκεπτικισμού και η πλάνη της κυριαρχίας
Για να κατανοήσουμε το σήμερα, πρέπει να δούμε τις βαθιές ρίζες της βρετανικής δυσπιστίας προς τις Βρυξέλλες. Σε αντίθεση με τη Γαλλία ή τη Γερμανία, που είδαν την ΕΕ ως ένα ειρηνευτικό εγχείρημα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βρετανία διατήρησε πάντα μια νησιωτική νοοτροπία και μια σχέση καθαρά συναλλακτική.
Η άνοδος του Nigel Farage και του UKIP μετέτρεψε τον περιθωριακό ευρωσκεπτικισμό σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη. Το αφήγημα επικεντρώθηκε στην οικονομική κυριαρχία και τον έλεγχο των συνόρων, τροφοδοτούμενο από μια δημοσιογραφία που συχνά εστίαζε σε γραφικές λεπτομέρειες —όπως η καμπυλότητα της μπανάνας— για να πείσει ότι οι Βρυξέλλες πνίγουν τη βρετανική ταυτότητα. Η διεύρυνση του 2004 και η μαζική άφιξη εργαζομένων από την Ανατολική Ευρώπη ενέτειναν τις ανησυχίες για την πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες και τη στεγαστική κρίση.
Το «αγκάθι» του εμπορίου και η γραφειοκρατία
Η έξοδος από την ενιαία αγορά υποσχόταν ελευθερία, αλλά έφερε το «κόκκινο χαλί» της γραφειοκρατίας. Παρά τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, οι Βρετανοί παραγωγοί οφείλουν να ακολουθούν τους κανόνες της ΕΕ χωρίς να έχουν λόγο στη διαμόρφωσή τους. Οι εξαγωγές προς την Ευρώπη έχουν μειωθεί κατά 11%, κοστίζοντας στις επιχειρήσεις 40 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτυχίας είναι ο τομέας της αλιείας. Ενώ παρουσιάστηκε ως ο μεγάλος κερδισμένος, οι αλιείς βρίσκονται πλέον εγκλωβισμένοι σε δαιδαλώδεις τελωνειακούς ελέγχους. Οι εξαγωγές θαλασσινών κατέρρευσαν κατά 83% τον πρώτο μήνα μετά την εφαρμογή της συμφωνίας. Οι περιβόητες εμπορικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, όπως η Αυστραλία, προσέθεσαν μόλις 0,08% στο ΑΕΠ, μέγεθος αμελητέο μπροστά στις απώλειες από την ευρωπαϊκή αγορά.
Το μεταναστευτικό παράδοξο και οι χαμένες υποσχέσεις
Η καμπάνια του “Leave” χρησιμοποίησε το φόβο, με την Τουρκία να γίνεται το «σκιάχτρο» μιας επικείμενης εισβολής 77 εκατομμυρίων ανθρώπων. Το επιχείρημα ήταν απλό: «Πάρτε πίσω τον έλεγχο». Ωστόσο, το 2023 η μετανάστευση έφτασε σε ιστορικά υψηλά, με 1,2 εκατομμύρια αφίξεις. Αντί να κλείσει την πόρτα, το Brexit φαίνεται πως την άνοιξε διάπλατα, αποδεικνύοντας ότι οι ανάγκες της οικονομίας για εργατικό δυναμικό υπερβαίνουν τις πολιτικές σκοπιμότητες.
Ταυτόχρονα, η υπόσχεση για τη διοχέτευση 350 εκατομμυρίων λιρών εβδομαδιαίως στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) αποδείχθηκε ένα από τα μεγαλύτερα ψέματα της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας. Τα νούμερα δεν έβγαιναν ποτέ, καθώς δεν υπολογίζονταν οι επιστροφές και οι επιδοτήσεις που λάμβανε η χώρα. Στην πραγματικότητα, το κόστος του «διαζυγίου» και η απώλεια οικονομικής αξίας έχουν επιβαρύνσει το δημόσιο ταμείο με δισεκατομμύρια.
Η ευκαιρία της Τεχνητής Νοημοσύνης και το μέλλον
Παρά τη δεκαετία της στασιμότητας, η Βρετανία διατηρεί ισχυρά όπλα: ένα κορυφαίο εκπαιδευτικό σύστημα και έναν δυναμικό χρηματοοικονομικό τομέα. Η ανεξαρτησία από τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών φάνηκε στιγμιαία κατά τη διάρκεια της πανδημίας με τον γρήγορο εμβολιασμό, αλλά η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη.
Σήμερα, η μεγάλη πρόκληση είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ενώ ΗΠΑ και Κίνα επενδύουν τρισεκατομμύρια, η Ευρώπη δείχνει να μένει πίσω. Εδώ, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει την ευκαιρία να λειτουργήσει ευέλικτα. Το σχέδιο για τη δημιουργία ενός «Silicon Valley» που θα συνδέει την Οξφόρδη, το Κέιμπριτζ και το Λονδίνο αποτελεί μια ελπίδα για την αξιοποίηση των μετα-Brexit ελευθεριών. Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος θα κρίνει αν η χώρα θα παραμείνει μια παγκόσμια οικονομική δύναμη ή αν θα συνεχίσει να αναπολεί ένα ένδοξο παρελθόν που δεν επιστρέφει.
