Η Ιταλία καταδικάζει το τουρκολιβυκό στις Βρυξέλλες και συνεργάζεται με την Άγκυρα στην Τρίπολη
Η Ιταλία καταδικάζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο μαζί με την ΕΕ, αλλά δεν συμμετέχει στην κοινή δήλωση στον ΟΗΕ. Στην Τρίπολη, το αέριο της ENI, ο τετραμερής μηχανισμός με την Άγκυρα και τα drones της Baykar εξηγούν το διπλό της ταμπλό.
Η ιταλική διακοίνωση προστατεύει μόνο τα ιταλικά θαλάσσια όρια, η ENI αντλεί αέριο από τη δυτική Λιβύη και η Baykar αποκτά βάση παραγωγής σε ιταλικό έδαφος
σχετικά άρθρα
Η Ιταλία καταδίκασε το τουρκολιβυκό μνημόνιο μαζί με την ΕΕ, αλλά δεν συμμετείχε στην κοινή δήλωση στον ΟΗΕ. Και τα 27 κράτη-μέλη στήριξαν τη δήλωση της ΕΕ της 21ης Οκτωβρίου, που χαρακτηρίζει το μνημόνιο αντίθετο με το Δίκαιο της Θάλασσας. Πέντε ημέρες αργότερα, Ελλάδα, Μπαχρέιν, Κύπρος, Αίγυπτος, ΕΕ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προειδοποίησαν στον ΟΗΕ ότι η λιβυκή επικύρωση απειλεί τη σταθερότητα στη Μεσόγειο. Η Ρώμη δεν υπέγραψε αυτοτελώς.
Η απουσία έχει εξήγηση. Τη γράφουν το αέριο, οι μεταναστευτικές ροές και τα drones.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η ιταλική διακοίνωση
Η λιβυκή Βουλή της Βεγγάζης ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο στις 20 Οκτωβρίου. Την επόμενη μέρα, ο πρόεδρός της δέχτηκε τον Ιταλό γενικό πρόξενο Φιλίπο Κολόμπο. Του είπε ότι το μνημόνιο αποτελεί «κυριαρχική απόφαση» και δεν βλάπτει τα συμφέροντα άλλων χωρών, σύμφωνα με το Türkiye Today.
Ο Ιταλός αναλυτής Τζάκομο Βαντέλι χαρακτηρίζει τη σιωπή της Ρώμης «εκκωφαντική». Κατά την εκτίμησή του, η Ιταλία ευθυγραμμίστηκε με τις ευρωπαϊκές δηλώσεις και περιορίστηκε σε μια χλιαρή αντίδραση μπροστά στο τετελεσμένο. Το Asharq Al-Awsat, από την πλευρά του, καταγράφει ιταλικές ανησυχίες για την επέκταση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.
Η Ρώμη έχει, βέβαια, αμφισβητήσει τη λιβυκή γραμμή. Στις 24 Μαΐου έστειλε διακοίνωση διαμαρτυρίας στην Τρίπολη και τη διαβίβασε στον ΟΗΕ, σύμφωνα με την Il Sole 24 Ore. Η διαμαρτυρία όμως αφορά μόνο τα τμήματα της λιβυκής υφαλοκρηπίδας ανατολικά του 15°10′ και δυτικά του 13°50′. Η Ιταλία επικαλείται την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για Λιβύη και Μάλτα του 1985 και χαιρετίζει την προθυμία της Λιβύης για διαπραγμάτευση.
Σύμφωνα με τον Βαντέλι, η ιταλική διακοίνωση δέχεται μάλιστα ορισμένα λιβυκά κριτήρια, όπως την αναφορά στη Σικελία για τη μέση γραμμή. Η Αθήνα μιλά για άκυρο μνημόνιο. Η Ρώμη υπερασπίζεται μόνο τη δική της θάλασσα.
Τι κρατά τη Ρώμη στην Τρίπολη: αέριο και μετανάστες
Η ENI δραστηριοποιείται στη Λιβύη από το 1959 και παραμένει ο μεγαλύτερος διεθνής παραγωγός της χώρας. Το 2025 είχε παραγωγή περίπου 162.000 βαρελιών ισοδύναμου πετρελαίου ημερησίως. Τρία έργα συνολικής επένδυσης περίπου 10 δισ. δολαρίων βρίσκονται σε εξέλιξη, σύμφωνα με την ENI.
Το αέριο φτάνει στη Σικελία μέσω του GreenStream. Ο αγωγός μήκους 516 χιλιομέτρων συνδέει τη Μελλίτα με τη Τζέλα. Η ENI North Africa και η λιβυκή NOC τον ελέγχουν από κοινού. Τον Μάρτιο, η ENI ανακοίνωσε δύο νέα υποθαλάσσια κοιτάσματα με πάνω από 1 τρισ. κυβικά πόδια αερίου.
Τα έργα της ENI βρίσκονται στη δυτική Λιβύη. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αντίθετα, χαράζει γραμμή νότια της Κρήτης. Κατά τον Βαντέλι, ακόμη και το κυπριακό κοίτασμα Cronos της ENI μένει εκτός της τουρκολιβυκής γραμμής. Η Ρώμη, λοιπόν, δεν πληρώνει άμεσο κόστος.
Το δεύτερο κλειδί είναι το μεταναστευτικό. Λιβύη, Κατάρ, Τουρκία και Ιταλία στήνουν τετραμερή μηχανισμό κατά της παράνομης μετανάστευσης, σύμφωνα με τη Daily Sabah. Η Ρώμη φιλοξένησε γύρο συνομιλιών και η λιβυκή πλευρά παρουσίασε σχέδια για κοινό επιχειρησιακό κέντρο.
Στις 8 Ιουλίου, στην Άγκυρα, ο Ερντογάν τόνισε στη Μελόνι τη σημασία αυτού του σχήματος. Νωρίτερα, Ταγιάνι και Φιντάν είχαν υπογράψει επιχειρησιακό έγγραφο για στενότερη συνεργασία των ακτοφυλακών τους. Η Ρώμη μιλά και με την ανατολή: τον Φεβρουάριο, ο Ιταλός υπουργός Εσωτερικών συνάντησε τον Χαλίφα Χαφτάρ στη Βεγγάζη.
Η Ελλάδα δεν συμμετέχει στον τετραμερή μηχανισμό.
Η Ιταλία ανοίγει την πόρτα της Ευρώπης στην Baykar
Η τρίτη πτυχή αφορά την άμυνα. Η Baykar ολοκλήρωσε την εξαγορά της Piaggio Aerospace στις 30 Ιουνίου 2025, με έγκριση της ιταλικής κυβέρνησης μέσω «Golden Power». Ο Χαλούκ Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας κατά πέντε έως έξι φορές.
Ακολούθησε η LBA Systems, κοινοπραξία 50-50 της Leonardo με την Baykar, με έδρα στην Ιταλία. Η εταιρεία πέτυχε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα τον Ιούλιο. Σύμφωνα με το Armymag, η Baykar προβλέπεται να κατασκευάζει τα TB2 και Akıncı σε νέο εργοστάσιο στην Ιταλία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ρώμη έβαλε όρο: οι πωλήσεις γίνονται μόνο σε χώρες «ευθυγραμμισμένες» με ΕΕ και ΝΑΤΟ. Η διατύπωση όμως αφορά πολιτική ευθυγράμμιση, όχι τυπική ιδιότητα μέλους, και αφήνει την τελική κρίση στην ιταλική κυβέρνηση, σύμφωνα με το Turkish Minute. Το διάταγμα έγκρισης δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Το εμπόριο ακολουθεί. Ρώμη και Άγκυρα έθεσαν στόχο 40 δισ. ευρώ, με πάνω από 400 ιταλικές εταιρείες ήδη στην Τουρκία. Ο Ερντογάν, άλλωστε, δηλώνει ότι η Ιταλία στηρίζει «από την αρχή» την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας του.
Γιατί η Αθήνα πληρώνει το ιταλικό διπλό ταμπλό
Η Ελλάδα μπλοκάρει την Τουρκία στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE, μέχρι να αρθεί το casus belli. Το Brookings σημειώνει ότι η Ιταλία, αντίθετα με Αθήνα και Λευκωσία, δεν βλέπει την Τουρκία κυρίως μέσα από εδαφικές διαφορές. Το Modern Diplomacy προσθέτει ότι μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία παρακάμπτει τα πλαίσια όπου ισχύουν τα ελληνικά βέτο. Η LBA Systems, πάντως, δίνει ήδη στην Baykar βάση παραγωγής και πιστοποίησης μέσα στην ΕΕ.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει συμφωνία οριοθέτησης με τη Ρώμη και την επικαλείται ως απόδειξη σεβασμού του Δικαίου της Θάλασσας. Τον Μάιο, η Μελόνι βρέθηκε στο Ναυαρίνο για το Europe-Gulf Forum και συναντήθηκε με τους ηγέτες Ελλάδας, Κύπρου και Μάλτας για το μεταναστευτικό. Οι τέσσερις εξέδωσαν κοινή δήλωση. Στο μεταναστευτικό, Αθήνα και Ρώμη μιλούν την ίδια γλώσσα.
Οι ροές όμως μετακινούνται. Σύμφωνα με ανάλυση κινδύνου του Frontex, οι διελεύσεις από τη Λιβύη προς την Κρήτη τριπλασιάστηκαν το 2025, ενώ η διαδρομή της κεντρικής Μεσογείου προς την Ιταλία έπεσε 59% το 2024.
Στη Βεγγάζη, ο Ιταλός πρόξενος άκουσε ότι το μνημόνιο δεν βλάπτει κανέναν. Νότια της Κρήτης, δύο οικόπεδα της κοινοπραξίας Chevron–HELLENiQ Energy βρίσκονται σε νερά που διεκδικεί η Λιβύη.
