Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ψάχνει τρίτη υπογραφή στο Κάιρο
Μετά την Τρίπολη και τη Βεγγάζη, η Άγκυρα στρέφεται στο Κάιρο. Ο Σαντάμ Χαφτάρ έφτασε αιφνιδιαστικά στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα, ο Ερντογάν απέρριψε τις αντιδράσεις της ΕΕ και η Τουρκία δηλώνει έτοιμη για θαλάσσια συμφωνία με την Αίγυπτο.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ πηγαίνει από την Άγκυρα στο Κάιρο, η Τουρκία ανεβάζει την προσφορά της και η Αίγυπτος κρατά ανοιχτά δύο τραπέζια: ένα με την Αθήνα και ένα με την Άγκυρα
σχετικά άρθρα
Ο Σαντάμ Χαφτάρ έφτασε αιφνιδιαστικά στο Κάιρο, πέντε μέρες μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου στη Βεγγάζη. Η επίσκεψη της Κυριακής 25 Οκτωβρίου έγινε χωρίς επίσημη αιγυπτιακή ανακοίνωση, σύμφωνα με το SEE News. Το Κάιρο δεν αποκάλυψε ούτε με ποιον συναντήθηκε ο γιος του στρατάρχη ούτε τι συζήτησαν.
Την επομένη, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέρριψε τις αντιδράσεις κυρίως της ΕΕ, λέγοντας ότι «δεν έχουν νόμιμη βάση». Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ δήλωσε έτοιμος να υπογράψει συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο.
Η Τρίπολη υπέγραψε το μνημόνιο το 2019 και η Βεγγάζη το επικύρωσε στις 20 Οκτωβρίου 2026. Τώρα, η Άγκυρα αναζητά το τρίτο στήριγμα στη νότια ακτή της Μεσογείου: το Κάιρο.
Η Άγκυρα απλώνει το χέρι
Ο Ερντογάν χρησιμοποίησε προσεκτική γλώσσα. «Δεν επιδιώκουμε να σκοράρουμε απέναντι σε κανέναν στην Ανατολική Μεσόγειο», δήλωσε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το Al Arabiya. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι όσοι θέλουν την Τουρκία εκτός περιοχής οφείλουν να σεβαστούν τη βούληση Τουρκίας και Λιβύης.
Η διπλωματία είχε ήδη κινηθεί. Στις 23 Οκτωβρίου, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι συνάντησε τον Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη. Του είπε ότι το μνημόνιο είναι «απολύτως άκυρο», σύμφωνα με το Egyptian Streets. Ο Φιντάν, όμως, πρότεινε διαβουλεύσεις. Μάλιστα, σημείωσε ότι το μνημόνιο υπογράφηκε πριν από επτά χρόνια, «σε διαφορετικό πλαίσιο».
Η Άγκυρα έχει και ισχυρά χαρτιά. Τον Φεβρουάριο, ο Ερντογάν βρέθηκε στο Κάιρο για το Ανώτατο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας. Το διμερές εμπόριο φτάνει περίπου τα 9 δισ. δολάρια, με στόχο τα 15 δισ., κατά το Daily News Egypt. Επιπλέον, οι δύο χώρες υπέγραψαν αμυντικό πακέτο 350 εκατ. δολαρίων, με το σύστημα αεράμυνας Tolga και εργοστάσιο πυρομαχικών στην Αίγυπτο, σύμφωνα με το Defense Post.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ ανάμεσα σε Άγκυρα και Κάιρο
Ο Σαντάμ Χαφτάρ έφτασε στο Κάιρο από την Άγκυρα. Εκεί, από την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, διαπραγματεύτηκε με τον υφυπουργό Άμυνας της Τρίπολης Αμπντ αλ Σαλάμ αλ Ζουμπί την ενοποίηση του λιβυκού στρατού, κατά τη Libya Observer.
Σύμφωνα με ανώνυμες πηγές του New Arab, ο Σαντάμ φέρεται να δέχτηκε την κατάργηση της θέσης του Γενικού Διοικητή, που κατέχει ο πατέρας του. Σε αντάλλαγμα, ζήτησε την προεδρία του Προεδρικού Συμβουλίου. Επιπλέον, οι δύο πλευρές προχώρησαν στη Σύρτη ως έδρα της ενιαίας διοίκησης.
Η συμφωνία ναυάγησε σε ένα ερώτημα: σε ποιον θα αναφέρεται ο ενιαίος στρατός. Πάντως, εκπρόσωποι Αιγύπτου, Εμιράτων και Κατάρ έφτασαν στην Άγκυρα. Ο Φιντάν δήλωσε ότι «οι συνθήκες είναι πλέον ευνοϊκές» για την οριστική ενοποίηση.
Ο ίδιος άνθρωπος βρέθηκε τον Ιούνιο στην Αθήνα. Τη Δευτέρα 15 Ιουνίου, ο Σαντάμ Χαφτάρ συναντήθηκε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, σύμφωνα με τη Libya Observer. Στο τραπέζι μπήκαν η στρατιωτική και οικονομική συνεργασία και η μετανάστευση.
Πώς έχασε το Κάιρο τη Βεγγάζη
Η Αίγυπτος έχασε το έδαφος στην ανατολική Λιβύη μέσα σε λίγες εβδομάδες. Τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, 98 βουλευτές στη Βεγγάζη ψήφισαν όριο θητείας για το προεδρείο. Την επομένη, η Βουλή απομάκρυνε τον Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία, μετά από δώδεκα χρόνια, σύμφωνα με το Al Jazeera.
Στη θέση του, οι βουλευτές εξέλεξαν τον Αλ Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ Ομπέιντι. Ο νέος πρόεδρος έχει προεδρεύσει στην κοινοβουλευτική επιτροπή λιβυκοτουρκικής φιλίας. Ο αναλυτής του Chatham House Εμαντεντίν Μπάντι χαρακτήρισε τον Σάλεχ «το πιο πρόσφατο θύμα» της προσπάθειας του Σαντάμ να συγκεντρώσει την εξουσία στην ανατολή. Σε άρθρο του στο Al Jazeera, τον περιγράφει ως τον βασικό σύμμαχο του Καΐρου στη Βεγγάζη.
Δεκατέσσερις μέρες μετά την απομάκρυνση, η Βουλή επικύρωσε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αιγυπτιακή επιρροή, πάντως, είχε ήδη φθαρεί. Η σχέση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι με τον Χαλίφα Χαφτάρ ψυχράνθηκε λόγω της στήριξης που περνά από την ανατολική Λιβύη προς τις παραστρατιωτικές δυνάμεις RSF του Σουδάν, σύμφωνα με το Turkish Minute.
Το Κάιρο κρατά δύο τραπέζια
Η Αίγυπτος, μέχρι στιγμής, δεν υποχωρεί στη νομική της θέση. Στις 21 Οκτωβρίου, το ΥΠΕΞ της χαρακτήρισε το μνημόνιο «άκυρο» και «σαφή παραβίαση» των αιγυπτιακών δικαιωμάτων. Στις 26 Οκτωβρίου, υπέγραψε στον ΟΗΕ την κοινή δήλωση με Ελλάδα, Κύπρο, ΕΕ, Εμιράτα και Μπαχρέιν.
Ταυτόχρονα, όμως, το Κάιρο κρατά ανοιχτές τις πόρτες. Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ Ναντέρ Ζάκι δήλωσε ότι η στάση της χώρας «δεν περιορίζεται στο να αποδεχθεί ή να κλιμακώσει». Η Αίγυπτος ετοιμάζει νομικό φάκελο με ειδικούς. Επιπλέον, ο επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών Χασάν Ρασάντ ήρθε σε επαφή με τον Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά. Ο πρωθυπουργός της Τρίπολης δήλωσε έτοιμος να λάβει υπόψη τις αιγυπτιακές ανησυχίες.
Το Κάιρο έχει, άλλωστε, δική του διαφορά με τη Λιβύη. Το 2022 οριοθέτησε μονομερώς τα δυτικά θαλάσσια σύνορά του, κατά το Manassa. Έτσι, η πρώτη του προτεραιότητα παραμένει η δική του θαλάσσια ζώνη.
Τι σημαίνει για την Αθήνα
Για την Ελλάδα, η στάση του Καΐρου κρίνει πολλά. Στις 22 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αμπντελάτι συμφώνησαν να ξεκινήσουν αμέσως συζητήσεις για επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ. Ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, το παιχνίδι αφορά άμεσα τη Ρόδο, την Κάρπαθο και το Καστελλόριζο.
Μια τουρκοαιγυπτιακή συμφωνία θα έκλεινε αυτόν τον δρόμο. Αντίθετα, μια επέκταση με την Αθήνα θα αναγνώριζε επήρεια στα ελληνικά νησιά. Η κοινή δήλωση στον ΟΗΕ, που υπέγραψε και η Αίγυπτος, μιλά ρητά για «τα δικαιώματα των νησιών» σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο μεταξύ, η Λιβύη αμφισβητεί ήδη τα οικόπεδα της Chevron νότια της Κρήτης. Και ο Κωνσταντίνος Φίλης, του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, θεωρεί πλέον «σχεδόν αδύνατο» να υπογράψει Λίβυος ηγέτης συμφωνία με την Ελλάδα, όπως δήλωσε στο Middle East Eye.
Ο Αμπντελάτι έχει πλέον ανοιχτά δύο τραπέζια. Στο ένα κάθεται ο Γεραπετρίτης με την ΑΟΖ, στο άλλο ο Φιντάν με τις διαβουλεύσεις. Η τρίτη υπογραφή που ψάχνει η Άγκυρα θα κριθεί σε ένα από τα δύο.
