Μία εβδομάδα μετά τα 25 εκατ. της ΕΕ, η Βεγγάζη επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η Βουλή της Βεγγάζης επικύρωσε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο, μία εβδομάδα αφότου η ΕΕ υπέγραψε νέα χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για την ανατολική Λιβύη. Βρυξέλλες, Αθήνα, Κάιρο και Ιερουσαλήμ καταδικάζουν, ενώ η Ουάσιγκτον δεν έχει πει λέξη.
Η ανατολική Λιβύη περνά στη γραμμή της Άγκυρας, η Τρίπολη αμφισβητεί τα οικόπεδα της Chevron νότια της Κρήτης και η Ουάσιγκτον σιωπά
σχετικά άρθρα
Η Βεγγάζη επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο μία εβδομάδα μετά τα νέα 25 εκατ. της ΕΕ για την ανατολική Λιβύη. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε ομόφωνα την Τρίτη 20 Οκτωβρίου, στην έδρα της στη Βεγγάζη. Μάλιστα, ανακάλεσε δύο αποφάσεις του 2020, σύμφωνα με τη Libya Herald. Η πρώτη απέρριπτε το μνημόνιο. Η δεύτερη ζητούσε διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Στις 13 Οκτωβρίου, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε ενημερώσει τους Ευρωπαίους ηγέτες για νέα χρηματοδότηση. Σύμφωνα με το Reuters, η ΕΕ υπέγραψε επιπλέον 25 εκατ. ευρώ για την περιοχή που ελέγχει ο Χαλίφα Χαφτάρ. Τα χρήματα πηγαίνουν σε διαχείριση συνόρων, έρευνα και διάσωση και δίωξη της διακίνησης.
Τα χρήματα και η ψήφος
Η χρηματοδότηση αφορά τη μετανάστευση, όχι τα θαλάσσια σύνορα. Ωστόσο, οι δύο αποφάσεις απέχουν μόλις επτά ημέρες. «Η Λιβύη παραμένει η πρώτη χώρα αναχώρησης για παράνομες διελεύσεις προς την ΕΕ», έγραψε η φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της.
Η ΕΕ αναγνωρίζει επίσημα μόνο την κυβέρνηση της Τρίπολης. Παρ’ όλα αυτά, αυξάνει από πέρυσι τις επαφές της με την ανατολή, κατά το Reuters. Ήδη τον Ιούλιο, οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης στη Βεγγάζη.
Η ελληνική πλευρά γνωρίζει καλά το βάρος της διαδρομής. Ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης μέτρησε περίπου 16.000 αφίξεις στην Κρήτη στο εννεάμηνο του 2026. Έτσι, η Αθήνα χρειάζεται τη συνεργασία της Βεγγάζης για τις ροές, την ώρα που η Βεγγάζη ψηφίζει τη γραμμή της Άγκυρας.
Γιατί άλλαξε στάση η Βεγγάζη
Η ψηφοφορία ήρθε λίγο μετά την αλλαγή στην προεδρία της Βουλής. Ο Αλ Σαλχίν Αμπντούλ Ναμπί αντικατέστησε τον Αγκίλα Σάλεχ. Σύμφωνα με την αναλύτρια Κλαούντια Γκατσίνι, ο Σαντάμ Χαφτάρ έθεσε την επικύρωση ως προτεραιότητα της νέας ηγεσίας, όπως μεταδίδει το Agenzia Nova.
Ο Ταρέκ Μεγκερίσι, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, βλέπει τον γιο του Χαφτάρ να αναζητά τουρκική στήριξη για προεδρικές φιλοδοξίες. Ο Τζαλέλ Χαρσαουί, πάλι, περιγράφει την επικύρωση ως τίμημα που έθεσε η Άγκυρα. Κατά τον ίδιο, η Τουρκία έδειξε ότι μπορεί να μπλοκάρει σχέδιο των ΗΠΑ με στήριξη των Εμιράτων για τον Σαντάμ. Το σχέδιο αυτό, υπό τον απεσταλμένο Μασάντ Μπούλος, προέβλεπε θέση για τον Σαντάμ στο Προεδρικό Συμβούλιο.
Η στροφή έχει ιστορικό βάρος. Το 2019 και το 2020, η Τουρκία στήριξε στρατιωτικά την Τρίπολη απέναντι στην επίθεση του Χαλίφα Χαφτάρ. Σήμερα, ο Σαντάμ Χαφτάρ χαιρετίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Λιβύης στη Μεσόγειο.
Ποιος μίλησε για το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Οι Βρυξέλλες απάντησαν την ίδια μέρα. Σε κοινή δήλωση, η φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα χαρακτήρισαν το μνημόνιο «άκυρο». Επιπλέον, τόνισαν ότι «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών» και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας. Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, η Κάγια Κάλας έθεσε το ζήτημα απευθείας στον Χακάν Φιντάν.
Η Αθήνα κράτησε την πάγια θέση της. Το ΥΠΕΞ μίλησε για «παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο» κείμενο, καθώς Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, σύμφωνα με το The National. Παράλληλα, ενημέρωσε εταίρους και συμμάχους και προανήγγειλε «κατάλληλα μέτρα». Ο Γιώργος Γεραπετρίτης μίλησε με τους ομολόγους του σε Λευκωσία και Κάιρο.
Το Κάιρο απάντησε με την ίδια σκληρότητα. Το αιγυπτιακό ΥΠΕΞ δήλωσε ότι το μνημόνιο είναι «άκυρο» και «δεν έχει νομικό αποτέλεσμα», κατά το Reuters. Μάλιστα, η Αίγυπτος έχει υπογράψει από το 2020 συμφωνία ΑΟΖ με την Ελλάδα, την οποία η Τουρκία απορρίπτει.
Το Ισραήλ προχώρησε ένα βήμα πιο πέρα. Το ΥΠΕΞ του «καταδικάζει έντονα» την απόφαση και κατηγορεί την Τουρκία για αποσταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου, σύμφωνα με την Jerusalem Post.
Αντίθετα, η Άγκυρα πανηγυρίζει. Με την ανακοίνωση αρ. 202, το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι το μνημόνιο προστατεύει τα αμοιβαία δικαιώματα των δύο χωρών, με βάση το διεθνές δίκαιο και την ευθυδικία.
Η σιωπή της Ουάσιγκτον
Έως το απόγευμα της 21ης Οκτωβρίου, οι ΗΠΑ δεν έχουν εκδώσει καμία δήλωση. Ούτε η Ρώμη έχει μιλήσει: κατά τον αναλυτή Αρτούρο Βαρβέλι, η Ιταλία σιωπά και περιθωριοποιείται.
Η σιωπή έχει βάρος, γιατί η γραμμή του μνημονίου περνά από αμερικανικά συμφέροντα. Η Chevron κατέχει το 70% σε τέσσερα ελληνικά οικόπεδα, μαζί με τη Helleniq Energy. Δύο από αυτά, τα «Νότια Κρήτης 1» και «Νότια Κρήτης 2», βρίσκονται σε νερά που διεκδικεί και η Λιβύη. Η Τρίπολη υποστηρίζει ότι πάνω από το 85% της έκτασής τους ανήκει στη δική της υφαλοκρηπίδα. Ο Μεγκερίσι περιγράφει την επικάλυψη ως «πυριτιδαποθήκη».
Επιπλέον, τον Ιούνιο του 2025, το Κάιρο ζήτησε από τον Μπούλος να πείσει τον Χαφτάρ να μην προχωρήσει σε επικύρωση, όπως αποκάλυψε τότε το Middle East Eye. Η έκκληση δεν απέδωσε.
Τι σημαίνει για την Κρήτη, τη Ρόδο και την Κάρπαθο
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα έχει όνομα και συντεταγμένες. Ο Ιταλός ναύαρχος ε.α. Φάμπιο Καφφίο χαρακτηρίζει τη γραμμή «μαξιμαλιστική». Κατά τον ίδιο, δεν αφήνει σε Κρήτη, Ρόδο και Κάρπαθο θαλάσσιο χώρο πέρα από τα χωρικά τους ύδατα.
Η Τρίπολη είχε ήδη ανοίξει το μέτωπο. Με ρηματική διακοίνωση, που έγινε γνωστή στις 13 Οκτωβρίου, διαμαρτυρήθηκε για τις ελληνικές σεισμικές έρευνες νότια της Κρήτης. Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι οι κινήσεις αυτές «μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά» τις διμερείς διαπραγματεύσεις. Στο στόχαστρο βρίσκεται και η πρόσκληση της ΕΔΕΥΕΠ της 17ης Αυγούστου για έρευνες νότια της Κρήτης, της Πελοποννήσου και στο Ιόνιο.
Έτσι, για πρώτη φορά, και οι δύο λιβυκές εξουσίες στηρίζουν το ίδιο κείμενο απέναντι στην Ελλάδα. Η Τρίπολη υπέγραψε το 2019 και η Βεγγάζη επικύρωσε το 2026.
Η επόμενη συνεδρίαση της Βουλής των Αντιπροσώπων είναι στις 2 Νοεμβρίου, στη Σέμπχα. Οι σεισμικές έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης περιμένουν στη σειρά.
