Ο δεύτερος που κερδίζει όταν ο πρώτος αργεί: πώς η Τουρκία κλέβει έργα από την Κίνα στην Αφρική
Η Κίνα παραμένει ο αδιαφιλονίκητος βασιλιάς των αφρικανικών υποδομών. Όμως η Τουρκία αρχίζει να της παίρνει συγκεκριμένα, συμβολικά έργα — ειδικά όπου το Πεκίνο αργεί ή απογοητεύει.
Εργοτάξιο κατασκευής υποδομών στην Αφρική· τουρκικές εταιρείες κερδίζουν όλο και περισσότερα έργα από κινεζικούς ανταγωνιστές.
Η Τουρκία αναδεικνύεται σε νέο πρόβλημα για την Κίνα στην Αφρική. Τουρκικές εταιρείες κερδίζουν πλέον έργα από τα χέρια κινεζικών ανταγωνιστών. Δηλαδή, συμβόλαια που παραδοσιακά θεωρούνταν αποκλειστικό πεδίο του Πεκίνου. Μάλιστα, οι νίκες αυτές έρχονται σε στρατηγικά σημεία της ηπείρου. Ωστόσο, η συνολική κινεζική κυριαρχία στον κλάδο παραμένει αδιαφιλονίκητη. Έτσι, η τουρκική πρόοδος μοιάζει περισσότερο με τσιμπήματα παρά με πραγματική ανατροπή ισορροπίας.
σχετικά άρθρα
Το παράδειγμα της Ουγκάντα
Ας δούμε πρώτα το πιο εύγλωττο περιστατικό. Έγινε σχεδόν παροιμιώδες στον κλάδο. Πρώτον, μια κινεζική κρατική εταιρεία κέρδισε το 2015 σιδηροδρομική γραμμή διακοσίων εβδομήντα τριών χιλιομέτρων στην Ουγκάντα. Δεύτερον, το έργο συνδέει την Καμπάλα με τα σύνορα της Κένυας. Μάλιστα, η κινεζική εταιρεία δεν προχώρησε σε καμία ουσιαστική κατασκευή για οκτώ ολόκληρα χρόνια. Επιπλέον, η ουγκαντέζικη κυβέρνηση τελικά ανέθεσε εκ νέου το έργο στην τουρκική Yapi Merkezi. Ωστόσο, η καθυστέρηση αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μοτίβο. Γι’ αυτό η υπόθεση έγινε σύμβολο μιας ευρύτερης τάσης.
Άλλες νίκες της Άγκυρας
Η ίδια δυναμική επαναλήφθηκε και σε άλλες χώρες. Με σαφή συνέπεια. Καταρχάς, η Yapi Merkezi κέρδισε το 2017 σιδηροδρομικό έργο στην Αιθιοπία έναντι κινεζικού ανταγωνιστή. Έπειτα, το 2021 υπερίσχυσε σε διαγωνισμό για σιδηρόδρομο αξίας εννιακοσίων εκατομμυρίων δολαρίων στην Τανζανία. Μάλιστα, η τουρκική Summa κέρδισε το 2019 έργα κοινοβουλευτικού κτιρίου στην Ισημερινή Γουινέα και συνεδριακού κέντρου στη Ρουάντα. Επιπλέον, τουρκικές εταιρείες δραστηριοποιούνται πλέον σε πάνω από δύο χιλιάδες τριακόσια έργα σε ολόκληρη την ήπειρο. Ωστόσο, η συνολική τους αξία, γύρω στα εκατό δισεκατομμύρια δολάρια, παραμένει κλάσμα της κινεζικής παρουσίας. Γι’ αυτο η Τουρκία κερδίζει μάχες, όχι ακόμη τον πόλεμο.
Το επιχείρημα της ποιότητας
Η βασική τουρκική στρατηγική βασίζεται σε ένα συγκεκριμένο αφήγημα. Και βρίσκει απήχηση. Πρώτον, Αγκολέζος αναλυτής επενδύσεων παρατήρησε ότι πολλοί κινεζικοί δρόμοι «φθείρονται γρήγορα». Δεύτερον, εκτίμησε ότι οι τουρκικές εταιρείες, με υψηλότερη ποιότητα, έχουν πραγματική επιχειρηματική ευκαιρία. Μάλιστα, η Άγκυρα προωθεί συστηματικά την εικόνα διαφάνειας απέναντι σε όσα περιγράφει ως αδιαφανείς κινεζικές συμφωνίες. Επιπλέον, ο ίδιος ο Ερντογάν έχει περιγράψει την Τουρκία ως «αφρο-ευρασιατική» χώρα. Ωστόσο, η ρητορική αυτή δεν συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχη χρηματοδοτική ισχύ. Γι’ αυτο η ποιότητα λειτουργεί ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, όχι ως πλήρης λύση.
Τρία μοντέλα σε σύγκριση
Η αφρικανική αγορά υποδομών αποκαλύπτει πλέον τρεις διαφορετικές στρατηγικές. Κάθε μία με τα δικά της όρια. Καταρχήν, το κινεζικό μοντέλο προσφέρει «πλήρες πακέτο»: χρηματοδότηση, κατασκευή και συχνά λειτουργία μαζί. Ακολούθως, βασίζεται σε φθηνή χρηματοδότηση και ανάληψη μεγάλου μέρους του επιχειρηματικού ρίσκου. Μάλιστα, αναλυτής σχολίασε ξεκάθαρα ότι «οι δυτικές εταιρείες απλά δεν είναι ανταγωνιστικές». Επιπλέον, το τουρκικό μοντέλο στοιχηματίζει σε ποιότητα, ταχύτητα και αίσθηση ισότιμης εταιρικής σχέσης. Ωστόσο, το δυτικό μοντέλο, όπως έδειξαν οι περιπτώσεις Adani και Vinci, παραμένει δέσμιο υψηλού κόστους λόγω αντιλαμβανόμενου ρίσκου. Γι’ αυτο η Δύση χάνει έδαφος σε όλες σχεδόν τις μεγάλες διεκδικήσεις.
Το όριο της τουρκικής πρόκλησης
Δίκαιο είναι, ωστόσο, να τοποθετήσουμε την πρόοδο αυτή στις σωστές αναλογίες. Δεν αλλάζει την ιεραρχία. Πρώτον, κινεζικές εταιρείες κατέγραψαν σαράντα δισεκατομμύρια δολάρια έσοδα από την Αφρική μόλις το 2024. Δεύτερον, το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο των παγκόσμιων εσόδων τους. Μάλιστα, παλαιότερες εκτιμήσεις έδειχναν την Τουρκία να καλύπτει μόλις έξι με δεκαοκτώ τοις εκατό του ετήσιου κινεζικού όγκου εργασιών. Επιπλέον, η κρατική χρηματοδοτική ισχύς της Κίνας παραμένει αμήχανα μεγαλύτερη από κάθε τουρκικό αντίστοιχο εργαλείο. Ωστόσο, η τάση φαίνεται σταθερά ανοδική για την Άγκυρα. Γι’ αυτο οι αναλυτές μιλούν για «νιπτήρισμα» παρά για πραγματική ανατροπή προς το παρόν.
Η ευρύτερη τουρκική στρατηγική
Τα έργα υποδομής αποτελούν, πάντως, μόνο ένα κομμάτι μεγαλύτερης εικόνας. Η Άγκυρα κινείται πολυεπίπεδα. Καταρχάς, η Τουρκία επενδύει και σε λιμάνια σε πολλές αφρικανικές ακτές, ενισχύοντας τη ναυτική της παρουσία. Έπειτα, λειτουργεί ως προμηθευτής όπλων και εκπαιδευτής ενόπλων δυνάμεων σε αρκετές χώρες. Μάλιστα, οι τουρκικές πρεσβείες στην ήπειρο αυξήθηκαν από μόλις δώδεκα σε σαράντα τρεις μέσα σε δύο δεκαετίες. Επιπλέον, οι Τουρκικές Αερογραμμές πετούν πλέον σε εξήντα ένα αφρικανικούς προορισμούς. Ωστόσο, όλα αυτά συνθέτουν μια συνεκτική στρατηγική επιρροής, όχι μεμονωμένες επιχειρηματικές επιτυχίες. Γι’ αυτο τα κερδισμένα έργα υποδομής λειτουργούν και ως προπομπός ευρύτερης γεωπολιτικής παρουσίας.
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά έμμεσα εμάς. Η αφρικανική αναδιάταξη δεν μας είναι αδιάφορη. Πρώτον, η ενισχυμένη τουρκική παρουσία στην Αφρική συνδέεται με τη γενικότερη περιφερειακή φιλοδοξία της Άγκυρας. Δεύτερον, λιμενικές επενδύσεις και ναυτική παρουσία στην ήπειρο αγγίζουν έμμεσα και τον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου. Μάλιστα, η Ευρώπη παρακολουθεί τη μειούμενη δική της επιρροή σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας για ενέργεια και μετανάστευση. Επιπλέον, το κινεζικό μοντέλο χρηματοδότησης θέτει ερωτήματα βιωσιμότητας χρέους για πολλές αφρικανικές χώρες. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή απάντηση παραμένει αργή και κατακερματισμένη σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Γι’ αυτο η αφρικανική αγορά υποδομών λειτουργεί ως καθρέφτης της ευρύτερης παγκόσμιας ανακατανομής ισχύος.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα με σαφή, αν και μετρημένα, διδάγματα. Η Κίνα παραμένει βασιλιάς, όχι όμως μονάρχης χωρίς αμφισβήτηση. Πρώτον, η Τουρκία κερδίζει συγκεκριμένα, συμβολικά έργα εκεί όπου το Πεκίνο καθυστερεί ή απογοητεύει. Ωστόσο, η συνολική χρηματοδοτική ισχύς παραμένει σαφώς υπέρ της Κίνας. Μάλιστα, η στρατηγική της Άγκυρας συνδυάζει υποδομές, ασφάλεια και διπλωματία σε ένα ενιαίο σχέδιο. Γι’ αυτο η αφρικανική αγορά γίνεται πεδίο δοκιμής για τρία διαφορετικά μοντέλα παγκόσμιας επιρροής. Τελικά, στην Αφρική του 2026, ο δεύτερος παίκτης μαθαίνει να κερδίζει ακριβώς εκεί όπου ο πρώτος σκοντάφτει.
