Η Ουάσιγκτον φαίνεται να έχει εγκλωβιστεί σε έναν γεωπολιτικό και οικονομικό λαβύρινθο, ανίκανη να βρει μια διπλωματική διέξοδο στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, προσπαθώντας να επιδείξει πυγμή απέναντι στο Ιράν, διαπιστώνει πλέον ότι η στρατηγική των ακραίων πιέσεων και του αποκλεισμού γυρίζει μπούμερανγκ. Η Τεχεράνη όχι μόνο δεν υποκύπτει στις αμερικανικές πιέσεις για μια νέα, αυστηρότερη πυρηνική συμφωνία, αλλά χρησιμοποιεί τον χρόνο υπέρ της, γνωρίζοντας ότι κρατά στα χέρια της έναν παγκόσμιο οικονομικό μοχλό πίεσης.
σχετικά άρθρα
Οι αμερικανοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς η επιμονή της κυβέρνησης των ΗΠΑ να διατηρεί το μπλόκο —το οποίο θεωρείται πιο αποτελεσματικό ακόμη και από στρατιωτικά πλήγματα— πυροδοτεί μια νέα ενεργειακή κρίση. Και ενώ ο Λευκός Οίκος ελπίζει ότι η πίεση θα γονατίσει την ιρανική οικονομία, το πραγματικό θύμα αυτή τη στιγμή φαίνεται να είναι οι αγορές της Δύσης. Το διακύβευμα δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος θα κάνει πίσω πρώτος στον Περσικό Κόλπο, αλλά το πώς αυτή η σύγκρουση ανατινάζει τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών, από την Καλιφόρνια μέχρι και την Ευρώπη.
Η «θηλιά» των 120 δολαρίων και η ενεργειακή ομηρία
Μέσα σε μόλις 60 ημέρες, η τιμή του μαύρου χρυσού εκτοξεύτηκε από τα 70 δολάρια σε επίπεδα που φλερτάρουν με τα 120 δολάρια το βαρέλι. Η αμερικανική οικονομία, παρά την αυτάρκειά της σε επίπεδο παραγωγής, είναι έρμαιο των διεθνών αγορών. Οι κολοσσοί όπως η Exxon και η Chevron δεν προσφέρουν «εκπτώσεις» στους Αμερικανούς καταναλωτές. Όταν η Ευρώπη και η Ασία «διψούν» για πετρέλαιο, τα φορτία κατευθύνονται εκεί όπου το περιθώριο κέρδους είναι μεγαλύτερο.
Αυτό το ράλι τιμών μεταφράζεται σε μια αύξηση της τάξης του 42% στις τιμές της αμερικανικής βενζίνης, με ορισμένες πολιτείες να βλέπουν το γαλόνι να αγγίζει τα 6 δολάρια. Για την ελληνική πραγματικότητα, αυτό το σενάριο είναι τρομακτικά γνώριμο και άμεσα απειλητικό. Με τις διεθνείς τιμές σε αυτά τα επίπεδα και την υψηλή φορολογία στα καύσιμα, η τιμή της αμόλυβδης στα ελληνικά πρατήρια θα εδραιωθεί σταθερά πάνω από τα 2 ευρώ, στραγγαλίζοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Ταυτόχρονα, το πετρέλαιο κίνησης (diesel), το οποίο διεθνώς έχει αυξηθεί κατά 50%, αποτελεί τον «αιμοδότη» της εφοδιαστικής αλυσίδας. Κάθε προϊόν που μεταφέρεται με φορτηγά, σε ΗΠΑ και Ευρώπη, θα δει την τιμή του να αυξάνεται, τροφοδοτώντας έναν νέο κύκλο δομικού πληθωρισμού.
Ο πονοκέφαλος του πληθωρισμού και η σύγκρουση Τραμπ – Πάουελ
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Όσο τα στενά του Ορμούζ παραμένουν υπό τον ασφυκτικό έλεγχο —έστω και σιωπηλό— του Ιράν, το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού επιστρέφει. Σε αυτό το κλίμα, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) αναλαμβάνει τον άχαρο ρόλο του πυροσβέστη, ο οποίος όμως έχει ξεμείνει από νερό. Η απόφαση του επικεφαλής της, Τζερόμ Πάουελ, να παραμείνει στη θέση του και να διατηρήσει τα επιτόκια υψηλότερα για μεγαλύτερο διάστημα, αποτελεί ευθεία σύγκρουση με τις επιθυμίες της κυβέρνησης Τραμπ.
Ο Πάουελ γνωρίζει ότι η αγορά δεν έχει δει ακόμα την κορύφωση των ενεργειακών ανατιμήσεων. Η παραδοχή ότι τα επιτόκια δεν πρόκειται να μειωθούν σύντομα, βάζει φωτιά στην αγορά ομολόγων. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου κινείται απειλητικά προς το 4,5%, αυξάνοντας δραματικά το κόστος δανεισμού και τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων. Το Ιράν παρακολουθεί αυτή την εξέλιξη, γνωρίζοντας πως έχει βάλει το χέρι του στον «διακόπτη» του αμερικανικού πληθωρισμού. Κάθε μέρα που περνά χωρίς αποκλιμάκωση, είναι μια μέρα φθοράς για την αμερικανική —και κατ’ επέκταση την παγκόσμια— οικονομία.
Από την αντλία στο ράφι: Ο εφιάλτης της επισιτιστικής κρίσης
Το ράλι του πετρελαίου είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Αυτό που συχνά διαφεύγει της προσοχής είναι πως η Μέση Ανατολή δεν εξάγει μόνο καύσιμα, αλλά και λιπάσματα. Προϊόντα όπως η ουρία, απολύτως απαραίτητα για την παγκόσμια γεωργία, μεταφέρονται σε τεράστιες ποσότητες μέσω των στενών του Ορμούζ. Η περιοχή ελέγχει περίπου το 45% του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας. Σήμερα, λόγω της κρίσης, οι αποστολές έχουν σχεδόν μηδενιστεί. Εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν και το Κατάρ υπολειτουργούν, και τα φορτηγά πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο.
Το χτύπημα στην αγροτική παραγωγή είναι ήδη εμφανές. Αμερικανοί αγρότες βλέπουν το κόστος της άνυδρης αμμωνίας να ξεπερνά τα 1.000 δολάρια ανά τόνο, καθιστώντας απαγορευτική τη λίπανση των χωραφιών. Οι έρευνες δείχνουν ότι το 70% των αγροτών δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες σε λιπάσματα. Εδώ η σύνδεση με τα δικά μας δεδομένα είναι άμεση και επικίνδυνη. Ο Έλληνας παραγωγός, που ήδη παλεύει με το αυξημένο κόστος ενέργειας και πρώτων υλών, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα νέο τσουνάμι ανατιμήσεων. Η μείωση της παραγωγής παγκοσμίως μεταφράζεται ευθέως σε άδεια ράφια και ανεξέλεγκτη ακρίβεια στα σούπερ μάρκετ, με βασικά είδη διατροφής να μετατρέπονται σε είδη πολυτελείας για το μέσο νοικοκυριό.
Το τέλος του πετροδολαρίου και η στροφή στα νομίσματα της Ασίας
Η ίσως πιο μακροπρόθεσμη και δομική συνέπεια αυτής της κρίσης, ωστόσο, δεν μετριέται ούτε στο ράφι ούτε στην αντλία, αλλά στην κυριαρχία του ίδιου του αμερικανικού νομίσματος. Παρά την γεωπολιτική αβεβαιότητα, το δολάριο απέτυχε να λειτουργήσει ως παραδοσιακό ασφαλές καταφύγιο, παραμένοντας στάσιμο. Ακόμη πιο ανησυχητική για την Ουάσιγκτον είναι η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ. Τα ΗΑΕ, αυξάνοντας την παραγωγή τους στα 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αναζητούν την ελευθερία να διαθέσουν το πετρέλαιό τους με τους δικούς τους όρους.
Ο μεγαλύτερος αγοραστής τους είναι η Κίνα, η οποία επιδιώκει να πληρώνει με το εθνικό της νόμισμα, το γουάν, το οποίο μάλιστα είναι άμεσα μετατρέψιμο σε χρυσό στο Χρηματιστήριο της Σαγκάης. Η αμερικανική κυβέρνηση βρέθηκε στη δυσάρεστη θέση να προειδοποιείται από τα Εμιράτα πως το σύστημα του πετροδολαρίου κινδυνεύει άμεσα. Η χορήγηση γραμμών ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines) από τις ΗΠΑ για να αποτραπεί ένα ξεπούλημα αμερικανικών ομολόγων, δείχνει τον πανικό της Ουάσιγκτον μπροστά στο ενδεχόμενο να αρχίσει η τιμολόγηση της ενέργειας σε νομίσματα εκτός δολαρίου.
Η κρίση με το Ιράν αποδεικνύεται τελικά μια παρτίδα σκάκι όπου οι ΗΠΑ έχουν βάλει τον εαυτό τους στη γωνία. Το πείσμα της διατήρησης μιας ανένδοτης στάσης, με την ελπίδα της κατάρρευσης της Τεχεράνης, ρισκάρει να τραυματίσει βαθιά την παγκόσμια οικονομία. Για τις ευρωπαϊκές χώρες και δη την Ελλάδα, η παρατεταμένη σύγκρουση προμηνύει έναν δύσκολο χειμώνα διαρκείας, όπου οι τιμές της ενέργειας και των τροφίμων θα υπαγορεύονται από αποφάσεις σε κλειστά γραφεία στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
