Το γεωπολιτικό ντόμινο – Η κυριαρχία της Κίνας, το αμερικανικό χρέος και η απειλή του Ιράν
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές τεκτονικές πλάκες μετατοπίζονται με ταχύτητες που οι αγορές και οι αναλυτές δυσκολεύονται να αφομοιώσουν. Το αφήγημα που κυριαρχεί πλέον στα διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιφερειακές κρίσεις, αλλά επεκτείνεται σε μια συνολική αναδιάταξη της παγκόσμιας τάξης και της οικονομικής ηγεμονίας. Από τη μία πλευρά, παρακολουθούμε την Κίνα να υλοποιεί μεθοδικά ένα μακροπρόθεσμο, στρατηγικό σχέδιο οικονομικής κυριαρχίας, ρίχνοντας τα θεμέλια για τη σταδιακή αποδυνάμωση του αμερικανικού δολαρίου.
σχετικά άρθρα
Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα ιλιγγιώδες δημόσιο χρέος και την πιθανότητα μιας νέας, καταστροφικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, η οποία θα μπορούσε να ανατρέψει τα δεδομένα όπως τα γνωρίζουμε. Το περίπλοκο αυτό σκηνικό συμπληρώνεται από τις αλλαγές στην ενεργειακή διπλωματία και τις σκληρές εμπορικές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον απέναντι σε παραδοσιακούς της συμμάχους, όπως ο Καναδάς. Σε αυτό το ιδιαίτερα ρευστό και ασταθές περιβάλλον, οι μακροοικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τα μεγάλα κράτη, αλλά επηρεάζουν άμεσα την ίδια την παγκόσμια οικονομία, την εφοδιαστική αλυσίδα και την καθημερινότητα των πολιτών διεθνώς.
Η σιωπηρή άνοδος του κινεζικού νομίσματος
Το πρώτο ισχυρό δομικό σοκ στο παγκόσμιο σύστημα προέρχεται ξεκάθαρα από την Ασία. Εδώ και αρκετό καιρό, η συζήτηση για την ενίσχυση του κινεζικού νομίσματος έναντι του δολαρίου απασχολεί έντονα τους διεθνείς οικονομικούς κύκλους. Αυτό που έχει αλλάξει πρόσφατα, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι πλέον μεγάλες αμερικανικές τράπεζες αρχίζουν να υιοθετούν δημόσια αυτή την προοπτική, κάτι που συνιστά μια ιστορική αλλαγή στάσης. Ο τραπεζικός κολοσσός της Wall Street, η JP Morgan, εκτιμά σε πρόσφατες αναλύσεις της ότι το γουάν θα καταγράψει άνοδο της τάξης του 10% έναντι του δολαρίου.
Για την παγκόσμια αγορά, μια τέτοια μεταβολή δεν είναι αμελητέα. Αντιθέτως, αναμένεται να αναδιαμορφώσει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο τιμολογούνται τα αγαθά παγκοσμίως. Η νομισματική στρατηγική του Πεκίνου δεν βασίζεται σε εντυπωσιακές, απότομες κινήσεις ή απότομες ρήξεις, αλλά σε μια σταθερή, αθόρυβη και συνεχή πρόοδο. Όλο και περισσότερες χώρες σε διάφορες ηπείρους αρχίζουν να χρησιμοποιούν το κινεζικό νόμισμα για τις διεθνείς εμπορικές τους συναλλαγές. Πετρελαιοπαραγωγικά κράτη, τεράστιες εξορυκτικές εταιρείες και παγκόσμιοι κατασκευαστές εντάσσονται σταδιακά σε αυτό το νέο οικονομικό οικοσύστημα, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια τεράστια και βαθιά δεξαμενή περιουσιακών στοιχείων σε γουάν.
Το αμερικανικό χρέος και η παγίδα των υψηλών επιτοκίων
Την ώρα που το Πεκίνο ενισχύει τη νομισματική και γεωστρατηγική του θέση διεθνώς, οι ΗΠΑ καλούνται να διαχειριστούν ένα δυσθεώρητο δημόσιο χρέος το οποίο απειλεί να εκτροχιάσει τα δημοσιονομικά τους. Η πραγματικότητα στο εσωτερικό της υπερδύναμης είναι αδυσώπητη: ο πλούτος στο σύστημα δεν είναι απεριόριστος, και η αμερικανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση αναγκάζεται πλέον να δανείζεται μαζικά, με πρωτοφανείς ρυθμούς, απλώς για να διατηρήσει την κρατική μηχανή και την οικονομία σε λειτουργία. Οι αριθμοί που καταγράφονται προκαλούν ίλιγγο στις αγορές.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, το αμερικανικό κράτος δανείστηκε το αστρονομικό ποσό των 839 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η εποχή του άφθονου, φθηνού χρήματος έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Το κύμα της αναχρηματοδότησης του συσσωρευμένου χρέους με τα σημερινά, πολύ υψηλότερα επιτόκια είναι πλέον μια σκληρή πραγματικότητα. Όλος αυτός ο όγκος χρέους πρέπει να ανανεωθεί με νέες τιμές έκδοσης, κάτι που αυξάνει δραματικά το κόστος εξυπηρέτησής του για τους Αμερικανούς φορολογούμενους. Εάν η κατάσταση στη Μέση Ανατολή κλιμακωθεί περαιτέρω και οι ΗΠΑ εμπλακούν σε μια νέα, ευρύτερη και πολυδάπανη στρατιωτική σύγκρουση, οι οικονομικές ανάγκες θα εκτοξευθούν, προκαλώντας ένα πραγματικό «τσουνάμι» στην αγορά κρατικών ομολόγων.
Η στρατηγική διείσδυση της Κίνας στην αφρικανική ήπειρο
Ενώ η προσοχή της Ουάσιγκτον αναλώνεται σε γεωπολιτικές εντάσεις και στρατιωτικούς αντιπερισπασμούς, μια τεράστια και ιστορική αλλαγή συντελείται στην Αφρική. Ολόκληρη η ήπειρος ενσωματώνεται με ταχύτατους ρυθμούς στο ευρύτερο χρηματοοικονομικό σύστημα της Κίνας. Η πρόσφατη ένταξη μεγάλων παναφρικανικών τραπεζικών ιδρυμάτων, όπως η EcoBank και η Standard Bank (η μεγαλύτερη τράπεζα της ηπείρου), στην κινεζική πλατφόρμα διεθνών πληρωμών CIPS αποτελεί ένα εξαιρετικά ηχηρό μήνυμα προς τις παγκόσμιες αγορές. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια σαφή, ηπειρωτικής κλίμακας στροφή από την παραδοσιακή σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ προς την αγκαλιά του Πεκίνου, επιτρέποντας πλέον σε εκατομμύρια συναλλαγές να παρακάμπτουν εντελώς το αμερικανικό δολάριο.
Η Αφρική δεν είναι μια τυχαία αγορά· είναι ίσως η πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη περιοχή του πλανήτη, διαθέτοντας έναν εξαιρετικά νεανικό πληθυσμό και αμύθητο φυσικό πλούτο. Η μακροχρόνια απουσία συστηματικών δυτικών επενδύσεων δημιούργησε ένα στρατηγικό κενό, το οποίο έσπευσε να καλύψει το Πεκίνο με τεράστια επιτυχία. Είναι απόλυτα ενδεικτικό των νέων ισορροπιών ότι το εμπόριο μεταξύ Αφρικής και Κίνας αυξήθηκε κατά 22% μέσα σε μόλις εννέα μήνες, αγγίζοντας το εντυπωσιακό ποσό των 312 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Επενδύσεις υποδομών και το παγκόσμιο παιχνίδι των πρώτων υλών
Η στενή, πολυεπίπεδη συνεργασία Πεκίνου-Αφρικής δεν βασίζεται μόνο στο εμπόριο, αλλά αποσκοπεί πρωτίστως στην εξασφάλιση άφθονων και φθηνών πρώτων υλών για τη βιομηχανία της Κίνας. Από τρόφιμα και βασικά είδη μέχρι κρίσιμα βιομηχανικά ορυκτά, οι κινεζικές επιχειρήσεις διασφαλίζουν μακροπρόθεσμα τα υλικά που απαιτούνται για να διατηρήσουν τη συντριπτική παγκόσμια ανταγωνιστικότητά τους. Με την Αφρική να διαθέτει περίπου το 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών, όπως ο χρυσός, η πλατίνα και το πολύτιμο για την τεχνολογία κοβάλτιο (το οποίο είναι απολύτως απαραίτητο για την παραγωγή μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων), η Κίνα δεν αγοράζει απλώς απρόσωπα τους πόρους. Αντιθέτως, εγκαθίσταται και ελέγχει πλέον κάθε κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ένα χαρακτηριστικό, τεράστιας κλίμακας παράδειγμα αποτελεί το γιγαντιαίο έργο εξόρυξης σιδηρομεταλλεύματος στη Γουινέα. Εκεί, η Κίνα επενδύει συνολικά 23 δισεκατομμύρια δολάρια, και τα κεφάλαια αυτά δεν κατευθύνονται μόνο στα ίδια τα ορυχεία, αλλά και στις απαραίτητες τεράστιες υποδομές, κατασκευάζοντας από το μηδέν έναν σιδηρόδρομο 600 χιλιομέτρων. Με αποκλειστικά κινεζικό κεφάλαιο, τεχνογνωσία, μηχανήματα και μηχανικούς, δημιουργείται μεθοδικά ένας τεράστιος κλειστός οικονομικός κύκλος.
Η Μέση Ανατολή και το εφιαλτικό σενάριο μιας σύγκρουσης στο Ιράν
Ενώ στο οικονομικό πεδίο οι τεκτονικές πλάκες μετακινούνται υπέρ της Ανατολής, στον τομέα της διεθνούς ασφάλειας ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν άμεσο, πρωτοφανή κίνδυνο. Πληροφορίες που διακινούνται εσχάτως από αναλυτές στις ΗΠΑ —όπως οι πρόσφατες, προειδοποιητικές αναφορές του Τάκερ Κάρλσον που επικαλείται πηγές της Ουάσιγκτον— κάνουν ανοιχτά λόγο για πιθανό στρατιωτικό χτύπημα κατά κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Ως αφορμή προβάλλεται η φερόμενη επανέναρξη του εμπλουτισμού ουρανίου από την Τεχεράνη σε εγκαταστάσεις.
Το επιχειρησιακό πρόβλημα, ωστόσο, έγκειται στη γεωλογική φύση του στόχου. Καθώς αυτές οι στρατηγικές εγκαταστάσεις είναι βαθιά θαμμένες κάτω από 300 πόδια συμπαγούς γρανίτη, εκφράζονται φόβοι ότι τα συμβατικά αμερικανικά όπλα δεν επαρκούν για να τις καταστρέψουν. Αυτό δυστυχώς φέρνει στο τραπέζι το πλέον ακραίο και απευκταίο σενάριο ενός τακτικού πυρηνικού χτυπήματος. Ακόμη και αν η πιθανότητα ενός τέτοιου «σεναρίου της συντέλειας» είναι ελάχιστη, οι επιπτώσεις θα ήταν απόλυτα κατακλυσμιαίες. Οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές θα κατέρρεαν ακαριαία, όλα τα νομίσματα και τα ασφαλή περιουσιακά στοιχεία θα έχαναν εν μία νυκτί την αξία τους, και τεράστιες γεωγραφικές περιοχές θα αντιμετώπιζαν ανυπολόγιστη καταστροφή, μολύνοντας ακόμη και τους υδάτινους πόρους.
Η ενεργειακή εξάρτηση και η εμπορική πίεση του Τραμπ στον Καναδά
Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά βεβαρυμμένο κλίμα παγκόσμιας στρατηγικής αβεβαιότητας, η Ουάσιγκτον δεν διστάζει να ασκήσει εξαιρετικά σκληρή, ωμή εμπορική πολιτική ακόμα και στους πιο στενούς και παραδοσιακούς της συμμάχους. Η διαφαινόμενη πίεση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον γειτονικό Καναδά σχετικά με την κατασκευή και επέκταση του πετρελαιαγωγού Keystone XL είναι ενδεικτική της νέας αμερικανικής τακτικής. Αν και ως δέλεαρ προσφέρεται η προοπτική των μηδενικών δασμών στις εξαγωγές, το πραγματικό, μακροπρόθεσμο τίμημα για την Οττάβα θα μπορούσε να είναι η απόλυτη ενεργειακή και οικονομική εξάρτηση.
Ο σχεδιασμός απαιτεί την επέκταση του αγωγού βαθιά μέχρι το Χιούστον του Τέξας, ώστε τα τεράστια αμερικανικά διυλιστήρια να τροφοδοτούνται διαρκώς με άφθονο και κυρίως φθηνό καναδικό πετρέλαιο. Το σχέδιο αυτό προβλέπει την αύξηση της ημερήσιας ροής προσθέτοντας πάνω από 800.000 βαρέλια, ποσότητα που υπερβαίνει τη σημερινή παροχή προς το Κάσινγκ της Οκλαχόμα. Μια τέτοια κίνηση, ωστόσο, ουσιαστικά θα εγκλωβίσει τις καναδικές εξαγωγές πλήρως στο αμερικανικό οικοσύστημα, ακυρώνοντας εν μία νυκτί χρόνια εθνικών προσπαθειών της Οττάβας για τη διαφοροποίηση του παγκόσμιου πελατολογίου της. Το παρελθόν άλλωστε είναι αμείλικτο: στην κρίση των αγωγών του 2018, η απόλυτη εξάρτηση του Καναδά από την αγορά των ΗΠΑ του κόστιζε έως και 50 εκατομμύρια καναδικά δολάρια σε καθημερινή βάση, ακριβώς επειδή δεν υπήρχαν πλέον εναλλακτικοί αγοραστές.
Η παγκόσμια γεωπολιτική και οικονομική σκηνή αναδιαμορφώνεται ταχύτατα, δημιουργώντας νικητές και χαμένους σε πραγματικό χρόνο. Η στρατηγική οικονομική επέκταση της Κίνας μέσω του νομίσματός της, ο διαρκής βραχνάς των δημοσίων χρεών της Δύσης, οι άμεσοι κίνδυνοι καταστροφικών πολεμικών συρράξεων στη Μέση Ανατολή και ο αδυσώπητος ανταγωνισμός για τον έλεγχο της ενέργειας συνθέτουν ένα εξαιρετικά ασταθές παγκόσμιο περιβάλλον. Οι ηγεσίες των μεγάλων κρατών, καθώς και οι διεθνείς αγορές, καλούνται πλέον να πλοηγηθούν σε αυτά τα εντελώς αχαρτογράφητα και επικίνδυνα νερά με χειρουργική προσοχή, διότι στη σημερινή διασυνδεδεμένη πραγματικότητα, το επόμενο γεωπολιτικό λάθος βήμα μπορεί να κοστίσει ανυπολόγιστα ακριβά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
