Το γεωπολιτικό αδιέξοδο της Ευρώπης, η βιομηχανική έξοδος και το πετρελαϊκό ντόμινο
Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκλωβίζεται ανάμεσα στους αμερικανικούς δασμούς και σε έναν καταστροφικό εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο, η Σαουδική Αραβία αναζητά σανίδα σωτηρίας στρέφοντας τα πετρελαϊκά της αποθέματα προς την Ασία.
Τα δεδομένα στο παγκόσμιο στερέωμα λαμβάνουν πλέον μια τροπή που μέχρι πρότινος φάνταζε αδιανόητη, με την Ευρώπη να προσθέτει συνεχώς νέα ρίσκα στην ήδη επιβαρυμένη θέση της. Η Γηραιά Ήπειρος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια βαθιά ενεργειακή κρίση και ένα δυσβάσταχτο πρόβλημα χρέους, με τη Γαλλία να αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η ευρωπαϊκή ηγεσία προετοιμάζεται για μια μεγαλύτερη εμπορική σύγκρουση με την Κίνα. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά επικίνδυνο γεωπολιτικό στοίχημα.
σχετικά άρθρα
Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι η Δύση παρακολουθεί με εκνευρισμό την ασταμάτητη εξαγωγική μηχανή του Πεκίνου. Η Κίνα έχει εξελιχθεί στην πιο επιτυχημένη εξαγωγική οικονομία στην ιστορία, και χώρες όπως η Γερμανία δεν κρύβουν τη δυσαρέσκειά τους. Η Ευρώπη καταγράφει συνολικά ένα τεράστιο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, το οποίο ξεπερνά τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Αυτό μεταφράζεται σε σχεδόν 1 δισεκατομμύριο ευρώ κάθε μέρα. Όμως, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση σε θέση να «τιμωρήσει» την Κίνα αυτή τη στιγμή;
Ένα επικίνδυνο γεωπολιτικό στοίχημα για την Ευρώπη
Η Ευρώπη είναι ήδη απόλυτα απορροφημένη στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία. Από την πρώτη μέρα του πολέμου, έχει διαθέσει τουλάχιστον 200 δισεκατομμύρια ευρώ για την υποστήριξη του Κιέβου, μια κίνηση που έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην αγορά ομολόγων της. Την ίδια ώρα, η πορεία του πολέμου δεν είναι η αναμενόμενη, ειδικά από τη στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες σταδιακά αποσύρονται.
Η εξέλιξη αυτή αφήνει την Ευρώπη να επωμίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου το οικονομικό βάρος. Οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί είναι ήδη οριακοί, με τα περιθώρια ευελιξίας να έχουν εξαντληθεί. Η έναρξη ενός εμπορικού πολέμου ΕΕ Κίνας θα προσέθετε απλώς ένα ακόμη αβάσταχτο βάρος στην ευρωπαϊκή οικονομία. Πέραν αυτού, η Ευρώπη βάλλεται πανταχόθεν, καθώς οι αμερικανικοί δασμοί σφυροκοπούν τις εξαγωγές της, εξανεμίζοντας το εμπορικό πλεόνασμα που διατηρούσε ιστορικά με τις ΗΠΑ. Για χρόνια, αυτό το πλεόνασμα κρατούσε την ευρωπαϊκή οικονομία στην επιφάνεια. Χωρίς αυτό, η αναζήτηση οικονομικής ανάπτυξης μετατρέπεται σε δυσεπίλυτο γρίφο.
Το σφυροκόπημα των αμερικανικών δασμών και η βιομηχανική έξοδος
Η Ουάσινγκτον, υπό την πίεση των νέων πολιτικών δεδομένων και της πολιτικής γραμμής του Ντόναλντ Τραμπ, έχει κάνει τον τελικό της στόχο ξεκάθαρο: θέλει τις βιομηχανίες πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και δεν έχει καμία απολύτως σημασία αν ο σύμμαχος που θα πληγεί είναι η Γερμανία ή ο Καναδάς. Η στρατηγική των δασμών φαίνεται να λειτουργεί εις βάρος της Ευρώπης, καθώς οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ έχουν υποστεί μια ιλιγγιώδη πτώση της τάξης του 30,4%. Ο μεγαλύτερος πελάτης της Ευρώπης απομακρύνεται.
Πίσω από αυτούς τους ψυχρούς αριθμούς βρίσκονται εργοστάσια και θέσεις εργασίας. Λιγότερες παραγγελίες σημαίνουν μειωμένες βάρδιες, και λιγότερες βάρδιες μεταφράζονται σε απολύσεις. Η πτώση των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ είναι πολλαπλάσια της αντίστοιχης πτώσης προς την Κίνα. Με τους αμερικανικούς δασμούς στην ΕΕ να κυμαίνονται μεταξύ 15% και 20%, ένας τεράστιος όγκος εξαγωγών απλώς εξατμίζεται. Το επίκεντρο του προβλήματος, ωστόσο, βρίσκεται στο κόστος παραγωγής.
Η κύρια κατάρρευση παρατηρείται στην αυτοκινητοβιομηχανία και τα χημικά. Αυτές είναι βιομηχανίες που απαιτούν τεράστια κατανάλωση ενέργειας. Η Ευρώπη, ρεαλιστικά, δεν συνήλθε ποτέ από το ενεργειακό σοκ του 2022. Όταν το κόστος ενέργειας τριπλασιάζεται, τα εργοστάσια αναπόφευκτα θα μεταναστεύσουν. Αναζητούν περιοχές με φθηνή ενέργεια, και η Ευρώπη δεν ανήκει πλέον σε αυτές. Βλέπουμε κολοσσούς όπως η Volkswagen και η BASF να μειώνουν το εργατικό τους δυναμικό στην ΕΕ για να ανοίξουν εργοστάσια στην Κίνα. Όμως, η απώλεια της βιομηχανικής βάσης προς τις ΗΠΑ αποτελεί ένα νέο, ιστορικό χαμηλό.
Η παγίδα του εμπορικού πολέμου με το Πεκίνο
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Audi, η οποία δεσμεύτηκε να επενδύσει 4,2 δισεκατομμύρια δολάρια στην Τζόρτζια των ΗΠΑ, κατασκευάζοντας ένα τεράστιο εργοστάσιο που θα παράγει 200.000 αυτοκίνητα ετησίως. Η κατασκευή προϊόντων στις ΗΠΑ δεν είναι φθηνή ούτε ιδανική λύση για τις ευρωπαϊκές εταιρείες. Το γεγονός όμως ότι αυτή θεωρείται η μόνη βιώσιμη διέξοδος, επιβεβαιώνει πως η Γερμανία και η ΕΕ έχουν χάσει την ανταγωνιστικότητά τους. Αντίστοιχα, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σχεδιάζουν αυστηρότερα μέτρα και δασμούς στα κινεζικά προϊόντα (χημικά, μηχανήματα, ηλεκτρικά οχήματα) για το 2027.
Αυτή η προσέγγιση είναι αυτοκαταστροφική. Είτε επιβληθούν ποσοστώσεις είτε δασμοί, το αποτέλεσμα θα είναι ο στραγγαλισμός της ίδιας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Τα κινεζικά προϊόντα που εισάγονται είναι απαραίτητα εξαρτήματα για την ίδια την ευρωπαϊκή μεταποίηση. Δεν μπορείς να προστατεύσεις ένα εργοστάσιο φορολογώντας τα ανταλλακτικά του. Αυτό απλώς αυξάνει το κόστος παραγωγής, καθιστώντας τα τελικά προϊόντα λιγότερο, και όχι περισσότερο, ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές.
Επιπλέον, η άνοδος των κινεζικών εισαγωγών συνδέεται άμεσα με την κρίση κόστους διαβίωσης που μαστίζει την Ευρώπη. Σχεδόν το 50% του ηλεκτρικού εξοπλισμού και το 39% των βιομηχανικών μηχανημάτων προέρχονται από την Κίνα. Αν η Ευρώπη «κόψει» τα φθηνά κινεζικά αγαθά τώρα, οι πολίτες θα υποστούν διπλό χτύπημα. Ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί. Οι τιμές του φυσικού αερίου είναι ήδη τριπλάσιες σε σχέση με πριν από έξι μήνες. Το να στερήσεις από τα ήδη συμπιεσμένα νοικοκυριά την πρόσβαση σε προσιτά αγαθά, αποτελεί μια ολέθρια πολιτική επιλογή.
Η απειλή των σπάνιων γαιών και η στροφή των αγορών
Εάν η ΕΕ προχωρήσει σε κυρώσεις, το Πεκίνο δεν θα μείνει με σταυρωμένα τα χέρια. Η Κίνα διαθέτει το απόλυτο γεωπολιτικό υπερόπλο: τις σπάνιες γαίες. Εάν αποφασίσει να διακόψει την προσφορά, θα χτυπήσει τομείς που η Ευρώπη απλώς δεν αντέχει να χάσει. Η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ανεμογεννήτριες, τα αμυντικά συστήματα και τα ηλεκτρονικά, όλα εξαρτώνται από αυτά τα υλικά. Η ευρωπαϊκή εξάρτηση είναι τρομακτική.
Πάνω από το 90% των μαγνητών σπάνιων γαιών προέρχεται από την Κίνα, ενώ σχεδόν το 100% των βαρέων σπάνιων γαιών καταλήγει στην Ευρώπη με άμεσο ή έμμεσο τρόπο από κινεζικά ορυχεία. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες του 80% των ευρωπαϊκών εταιρειών καταλήγουν τελικά σε έναν Κινέζο παραγωγό. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αλλάξει προμηθευτές εν μία νυκτί. Η δημιουργία νέων ορυχείων και εγκαταστάσεων απαιτεί δεκαετίες. Η Κίνα γνωρίζει ακριβώς πόση μόχλευση διαθέτει και ένας εμπορικός πόλεμος σε αυτό το επίπεδο δεν θα έχει καλό τέλος για τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες.
Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς αγοραστές (ΗΒ, Ελβετία, Τουρκία, Ασία) βλέποντας το ευρωπαϊκό κόστος παραγωγής να ανεβαίνει, θα στραφούν απευθείας στην πηγή: την ίδια την Κίνα. Ο καταναλωτής και οι αγορές δεν νοιάζονται για την πολιτική. Η τιμή κερδίζει πάντα.
Η Μέση Ανατολή στις φλόγες και ο εφιάλτης του Ριάντ
Καθώς η Ευρώπη παραπαίει, ένα άλλο παγκόσμιο μέτωπο φλέγεται. Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμου συναγερμού, απειλώντας άμεσα τα θεμέλια της παγκόσμιας ενεργειακής σταθερότητας. Στο επίκεντρο αυτής της δίνης βρίσκεται η Σαουδική Αραβία. Το μεγαλεπήβολο σχέδιο του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS), το “Vision 2030”, βρίσκεται υπό άμεση απειλή. Ο στόχος του ήταν να απεξαρτήσει την οικονομία από το πετρέλαιο, μετατρέποντας τη χώρα σε κόμβο τουρισμού, τεχνολογίας και επενδύσεων.
Όμως, οι επιθέσεις των Χούθι σε πολιτικά αεροδρόμια, λιμάνια και πετρελαϊκές υποδομές διαλύουν αυτό το αφήγημα. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ συμβουλεύει ήδη τους Αμερικανούς να εγκαταλείψουν τη Σαουδική Αραβία. Οι ασφαλιστικές εταιρείες εκτοξεύουν τα ασφάλιστρά τους, αυξάνοντας το ρίσκο και το κόστος για κάθε επιχείρηση στο βασίλειο. Οι επενδυτές τρομάζουν και αποχωρούν, καθώς τα δισεκατομμύρια που επενδύθηκαν σε νέες πόλεις και θέρετρα απαιτούν συνθήκες ασφάλειας που πλέον δεν υφίστανται.
Παρά τις υψηλές τιμές του πετρελαίου, η σαουδαραβική οικονομία ασφυκτιά. Η Aramco μπορεί να κερδίζει περισσότερα ανά βαρέλι, αλλά η συνολική οικονομία της χώρας φλερτάρει με την ύφεση. Το ΑΕΠ στο δεύτερο τρίμηνο συρρικνώθηκε κατά σχεδόν 5%, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να αγγίξει τα 65 δισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή το 5% του ΑΕΠ. Η επιλογή είναι εφιαλτική: Είτε το Ριάντ θα ξοδέψει περισσότερα με κίνδυνο μιας κρίσης χρέους, είτε θα ακυρώσει τα έργα του “Vision 2030”, παραμένοντας δέσμιο του πετρελαίου και της αστάθειας.
Το πετρέλαιο μετακομίζει στην Ασία λόγω ανασφάλειας
Αντιμέτωπη με αυτό το αδιέξοδο, η Σαουδική Αραβία λαμβάνει πρωτοφανή μέτρα. Οι στενωποί του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα δεν θεωρούνται πλέον ασφαλή περάσματα. Σε μια κίνηση απελπισίας που σπάει την παράδοση δεκαετιών, το βασίλειο αποφάσισε να αποθηκεύσει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου εκτός Μέσης Ανατολής, επιλέγοντας τις εγκαταστάσεις της Σιγκαπούρης.
Αυτή η εξέλιξη αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: την πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης της Σαουδικής Αραβίας προς την αμερικανική ομπρέλα προστασίας. Τα αμερικανικά αμυντικά συστήματα δεν δείχνουν ικανά να αναχαιτίσουν πλήρως τις επιθέσεις, και ο φόβος ενός καταστροφικού χτυπήματος στα διυλιστήρια είναι υπαρκτός. Η αποθήκευση στη Σιγκαπούρη κοστίζει ακριβά, αλλά θεωρείται πλέον τα «ασφάλιστρα» που πρέπει να πληρώσει η Aramco για να διασφαλίσει την αδιάλειπτη παροχή προς τους Ασιάτες πελάτες της. Το παλιό σύστημα, όπου ο μαύρος χρυσός εξορυσσόταν, διυλιζόταν και ξεκινούσε το ταξίδι του αποκλειστικά από τον Κόλπο, έχει πεθάνει.
Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, σενάριο αφορά το επόμενο βήμα. Εάν η ανάγκη για ασφάλεια ενταθεί, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να μεταφέρει τα στρατηγικά της αποθέματα για αποθήκευση απευθείας στην Κίνα. Μια τέτοια κίνηση θα ανέτρεπε πλήρως την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Οι σαουδαραβικές εξαγωγές προς την Κίνα έχουν ήδη πληγεί δραματικά λόγω της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα. Αποθηκεύοντας το πετρέλαιο σε κινεζικό έδαφος, το Ριάντ προστατεύει το προϊόν του από πυραύλους, καταργεί τα γεωγραφικά σημεία συμφόρησης και βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τον μεγαλύτερο πελάτη του, ανακτώντας το μερίδιο αγοράς που έχασε από τη Ρωσία.
Σε έναν κόσμο όπου η Ευρώπη αυτοκτονεί βιομηχανικά κυνηγώντας ανεμόμυλους δασμών, και οι παραδοσιακές συμμαχίες στη Μέση Ανατολή καταρρέουν, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται ταχύτατα. Εκείνοι που δεν μπορούν να προσαρμοστούν στο νέο κόστος παραγωγής και στις επιταγές της πραγματικής ασφάλειας, θα βρεθούν απλώς στο περιθώριο της ιστορίας.
