Η τιτάνια μάχη για το χρήμα: Το δολάριο, ο χρυσός και η τεχνητή νοημοσύνη
Πώς η αμερικανική οικονομία προσπαθεί να σωθεί μέσω των stablecoins, η αντεπίθεση των BRICS με φυσικό χρυσό και η ψευδαίσθηση των αγορών μπροστά στον κίνδυνο της νέας τεχνολογίας.
Υπάρχει μια διάχυτη υποψία στις διεθνείς αγορές ότι το σύστημα τροφοδοτείται με «ψεύτικο» χρήμα. Όταν μια υπερδύναμη όπως οι ΗΠΑ καταγράφει έξοδα 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων αλλά έσοδα μόλις 5 τρισεκατομμυρίων, γίνεται σαφές πως έχουμε ήδη ξεπεράσει το σημείο χωρίς επιστροφή. Κάποιας μορφής κρίση –ή έστω μια βίαιη νομισματική προσαρμογή– μοιάζει πλέον αναπόφευκτη. Στα ανώτατα κλιμάκια της παγκόσμιας οικονομίας, συγκρούονται αυτή τη στιγμή δύο κυρίαρχες θεωρίες για το μέλλον του χρήματος.
σχετικά άρθρα
Η πρώτη θεωρία υποστηρίζει ότι το αμερικανικό δολάριο δεν πρόκειται να χάσει την κυριαρχία του. Οι υποστηρικτές της πιστεύουν ότι η Ουάσιγκτον έχει ήδη βρει τον τρόπο να διατηρήσει την ηγεμονία της, χτίζοντας το παγκόσμιο σύστημα πληρωμών πάνω σε ψηφιακές ράγες μέσω , τα οποία θα καλύπτονται από το αμερικανικό χρέος. Η δεύτερη θεωρία, ωστόσο, υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο: ο υπόλοιπος κόσμος είδε αυτή την κίνηση να έρχεται. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, την τελευταία δεκαετία, η συμμαχία των BRICS έχει οικοδομήσει εναλλακτικά δίκτυα πληρωμών, μεταφέροντας τα πραγματικά της αποθέματα από το χαρτονόμισμα του δολαρίου σε φυσικά περιουσιακά στοιχεία, όπως ο χρυσός, με ρυθμούς που δεν έχουμε ξαναδεί στη σύγχρονη ιστορία.
Και οι δύο αυτές τεράστιες μεταβάσεις συμβαίνουν ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα αυτού του αγώνα δρόμου για τον έλεγχο της ροής του κεφαλαίου, θα καθορίσει την αξία των χρημάτων μας για το υπόλοιπο της ζωής μας. Στο κέντρο όμως αυτής της εξίσωσης, βρίσκεται ο μεγαλύτερος τεχνολογικός καταλύτης της εποχής μας: η τεχνητή νοημοσύνη.
Η ψευδαίσθηση του πληθωρισμού και η πραγματική αξία
Για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει, πρέπει να κοιτάξουμε τον πληθωρισμό μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα. Σε όλη μας τη ζωή, βλέπουμε τα πάντα να ακριβαίνουν: τα τρόφιμα, η ενέργεια, τα ενοίκια. Η επίσημη εξήγηση είναι ότι κυκλοφορεί «πολύ χρήμα που κυνηγάει λίγα αγαθά», κάτι που μετριέται από τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (CPI). Εμείς στην Ελλάδα, ειδικά μετά την εμπειρία της δεκαετούς κρίσης χρέους και της πρόσφατης ακρίβειας, γνωρίζουμε πολύ καλά πώς η διάβρωση της αγοραστικής δύναμης συνθλίβει το διαθέσιμο εισόδημα.
Υπάρχει όμως μια άλλη, πιο διεισδυτική ανάγνωση. Αν μετρήσουμε την αξία βασικών εμπορευμάτων, όπως το πετρέλαιο, το σιτάρι ή ο χαλκός, σε δολάρια, οι τιμές τους ανεβαίνουν συνεχώς εδώ και αιώνες. Αν όμως τιμολογήσουμε αυτά ακριβώς τα αγαθά σε χρυσό, διαπιστώνουμε ότι στην πραγματικότητα γίνονται σταδιακά φθηνότερα κατά περίπου 0,8% κάθε χρόνο, εδώ και πάνω από 200 χρόνια. Είναι το ίδιο πετρέλαιο, το ίδιο σιτάρι. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο πληθωρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα πως τα πράγματα γίνονται πιο ακριβά. Σημάνει ότι το «μέτρο» που χρησιμοποιούμε για να τα μετρήσουμε –το νόμισμα– μικραίνει. Το δολάριο γίνεται πιο αδύναμο.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης και το παγκόσμιο χρέος
Το σύστημα της σταδιακής υποτίμησης του νομίσματος λειτουργεί με μία και μόνο βασική προϋπόθεση: την αδιάκοπη δημογραφική και οικονομική μεγέθυνση. Χρειάζονται συνεχώς περισσότεροι εργαζόμενοι, περισσότεροι δανειολήπτες, περισσότεροι φορολογούμενοι. Η μηχανή έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί με την προσθήκη ολοένα και περισσότερων ανθρώπων στην οικονομία. Όσο συνέβαινε αυτό, ο πληθωρισμός και το χρέος ήταν διαχειρίσιμα μεγέθη.
Εδώ ακριβώς μπαίνει στο παιχνίδι η τεχνητή νοημοσύνη (AI). Είναι η πρώτη τεχνολογία στην ανθρώπινη ιστορία που έχει τη δυνατότητα να μεγεθύνει την οικονομία, χωρίς να αυξάνει την ανάγκη για ανθρώπινη εργασία. Αν οι προβλέψεις επαληθευτούν και το AI αρχίσει να αντικαθιστά μαζικά θέσεις εργασίας τα επόμενα χρόνια, το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα κινδυνεύει να σπάσει. Λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνει λιγότεροι φορολογούμενοι και μικρότερη κατανάλωση. Το υπέρογκο χρέος δεν θα μπορεί πλέον να “ξεφουσκώσει” μέσω της ανάπτυξης. Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο: η τεχνητή νοημοσύνη καταστρέφει το οξυγόνο που χρειάζεται το σύστημα του χρέους για να επιβιώσει.
Το μεγάλο κόλπο με τον χάρτινο χρυσό
Ενώ ο πλανήτης έχει στραμμένο το βλέμμα του στο χρηματιστήριο και τις τεχνολογικές μετοχές, κάτι κοσμοϊστορικό συνέβη στην αγορά των πολύτιμων μετάλλων. Για δεκαετίες, ο τρόπος που γινόταν η διαπραγμάτευση του χρυσού στο δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα (κυρίως στο Λονδίνο) έμοιαζε με ένα καλοστημένο παιχνίδι ψευδαισθήσεων. Όταν οι επενδυτές αγόραζαν χρυσό μέσω τραπεζών, συνήθως δεν αγόραζαν φυσικό μέταλλο, αλλά τον λεγόμενο μη κατανεμημένο χρυσό (unallocated gold). Στην ουσία, αγόραζαν μια «υπόσχεση» ότι κάπου υπάρχει ένα θησαυροφυλάκιο με χρυσό στο όνομά τους.
Στην πραγματικότητα, οι τράπεζες πουλούσαν πολλαπλάσιες τέτοιες «υποσχέσεις» από τον φυσικό χρυσό που διέθεταν. Δημιούργησαν μια απεριόριστη προσφορά σε χαρτί, για ένα περιουσιακό στοιχείο που στη φύση είναι απολύτως πεπερασμένο. Η κλίμακα αυτής της πρακτικής ήταν ασύλληπτη. Μέχρι το 2021, η συνολική αξία των χάρτινων απαιτήσεων χρυσού υπολογιζόταν σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ ο πραγματικός φυσικός χρυσός που ήταν διαθέσιμος για να τις καλύψει άγγιζε μόλις τα 70 δισεκατομμύρια. Είχαμε δηλαδή μια αναλογία 9 προς 1. Για κάθε 1 δολάριο πραγματικού χρυσού, υπήρχαν 9 δολάρια χάρτινων απαιτήσεων.
Η σιωπηλή αντεπίθεση της Κίνας και των κεντρικών τραπεζών
Αυτό το σύστημα καταπίεζε τεχνητά την τιμή του χρυσού για δεκαετίες. Οι δυτικές κεντρικές τράπεζες συνήθιζαν να δανείζουν τον χρυσό τους στην αγορά για να παρέχουν ρευστότητα και να κρατούν τις τιμές χαμηλά. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος αυτού του φυσικού χρυσού άρχισε να ρέει προς την Ανατολή, κυρίως προς την Κίνα, και δεν επέστρεψε ποτέ.
Η Κίνα εισήγαγε μόνο το 2023 πάνω από 939 τόνους χρυσού – περισσότερο από το ένα τέταρτο της συνολικής παγκόσμιας εξόρυξης σε ένα έτος. Από το 2015, υπολογίζεται ότι έχει απορροφήσει πάνω από 14.000 τόνους. Δεν αγόραζαν απλώς χρυσό. Αγόραζαν τον χρυσό που τα δυτικά ιδρύματα πουλούσαν σε τεχνητά μειωμένες τιμές. Οι χώρες των BRICS συνειδητοποίησαν την ευπάθεια του δυτικού συστήματος “χάρτινου” πλούτου και επέλεξαν να θωρακιστούν με το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο που διατηρεί την αξία του εδώ και 5.000 χρόνια.
Η αλλαγή των κανόνων και η συνθήκη της Βασιλείας ΙΙΙ
Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο το 2021. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), η κεντρική τράπεζα όλων των κεντρικών τραπεζών, βλέποντας τον κίνδυνο που εγκυμονούσε αυτή η διαρροή φυσικού χρυσού προς την Ασία, άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού. Με την οδηγία της Βασιλείας ΙΙΙ (Basel III) και τον κανόνα για τον Καθαρό Δείκτη Σταθερής Χρηματοδότησης (NSFR), οι τράπεζες υποχρεώθηκαν πλέον να καλύπτουν τις θέσεις τους στον χρυσό με πραγματικά κεφάλαια. Το παιχνίδι της “χάρτινης” ανακύκλωσης έγινε πολύ ακριβό και εξαιρετικά ριψοκίνδυνο.
Εάν η τιμή του φυσικού χρυσού εκτοξευόταν ξαφνικά, οι δυτικές τράπεζες που είχαν “σορτάρει” το μέταλλο στο χαρτί, θα βρίσκονταν αντιμέτωπες με τη χρεοκοπία. Η αλλαγή στους κανόνες δείχνει ότι οι ρυθμιστικές αρχές ετοιμάζονται για μια αναπροσαρμογή των τιμών. Δεν είναι τυχαίο ότι, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως ανέβασαν τον χρυσό πάνω από τα αμερικανικά ομόλογα ως το νούμερο ένα αποθεματικό τους περιουσιακό στοιχείο.
Τα τέσσερα σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Με τα δεδομένα αυτά, οι αναλυτές εντοπίζουν τέσσερις πιθανές οδούς για το μέλλον του παγκόσμιου συστήματος:
- Στρατιωτική επιβολή: Η Δύση προσπαθεί να ελέγξει την Κίνα με τη βία, όπως έκανε η Βρετανία τον 19ο αιώνα. Όμως η στρατιωτική ισχύς του Πεκίνου καθιστά αυτό το σενάριο απαγορευτικό.
- Παγκόσμιος πόλεμος: Ο κόσμος οδηγείται σε μια καταστροφική σύγκρουση λόγω των εμπορικών ανισορροπιών – η λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη».
- Οικονομική υποταγή της Ευρώπης: Η Δύση απλά χάνει οικονομικά από την Κίνα. Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα δυσοίωνο σενάριο για εμάς στην Ευρώπη. Αν οι ευρωπαϊκές οικονομίες –και η ελληνική μαζί τους– δεν προσαρμοστούν ταχύτατα, το «σοκ της Κίνας 2.0» θα μπορούσε να αποδεκατίσει την ήδη λαβωμένη ευρωπαϊκή βιομηχανία.
- Αναπροσαρμογή του χρυσού: Το πιο λογικό, οικονομικά, σενάριο. Οι τιμές του χρυσού αφήνονται να ανέβουν αρκετά ψηλά, ώστε να εξισορροπήσουν το παγκόσμιο εμπόριο. Το δολάριο αποδυναμώνεται, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ξανά ανταγωνιστική, ενώ οι Κινέζοι καταναλωτές (που πλέον ο χρυσός τους αξίζει περισσότερο) αυξάνουν την αγοραστική τους δύναμη και απορροφούν δυτικά προϊόντα.
Το αμερικανικό σχέδιο διάσωσης και τα ψηφιακά νομίσματα
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φυσικά δεν πρόκειται να παραδώσουν τα όπλα. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και το Κογκρέσο επεξεργάζονται το δικό τους στρατηγικό σχέδιο που ακούει στο όνομα «Πράξη Σαφήνειας» (Clarity Act). Καθώς ξένες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ιαπωνία μειώνουν τις αγορές αμερικανικών ομολόγων, οι ΗΠΑ χρειάζονται νέους αγοραστές για το τεράστιο χρέος τους. Ποιος θα το αγοράσει; Εμείς. Όλοι οι καταναλωτές του πλανήτη.
Πώς θα γίνει αυτό; Μέσω των ψηφιακών νομισμάτων που είναι συνδεδεμένα με το δολάριο (stablecoins). Αντί η κεντρική τράπεζα να εκδίδει απευθείας ψηφιακό νόμισμα, το νομοσχέδιο αυτό ανοίγει την πόρτα σε εταιρείες-κολοσσούς, όπως η Apple και η Walmart, να εκδώσουν τα δικά τους εταιρικά νομίσματα, τα οποία όμως θα καλύπτονται υποχρεωτικά από αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Έτσι, κάθε φορά που ένας καταναλωτής οπουδήποτε στον κόσμο πληρώνει με το κινητό του μέσω αυτών των εφαρμογών, θα χρηματοδοτεί έμμεσα το χρέος της αμερικανικής κυβέρνησης.
Πρόκειται για την απόλυτη ιδιωτικοποίηση της λειτουργίας της κεντρικής τράπεζας. Η ζήτηση για δολάρια θα ενσωματωθεί στα θεμέλια της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας. Είναι το σχέδιο εξαγωγής της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που οι παραδοσιακές εμπορικές τράπεζες αντιδρούν τόσο έντονα: βλέπουν τον ρόλο τους να παρακάμπτεται και τη δύναμή τους να εξανεμίζεται υπέρ των τεχνολογικών κολοσσών.
Η τελική αναμέτρηση: Πραγματικότητα εναντίον ψευδαίσθησης
Το σκηνικό που διαμορφώνεται είναι ξεκάθαρο, αλλά η έκβασή του παραμένει αβέβαιη. Από τη μία πλευρά, έχουμε τον ψηφιακό, “χάρτινο” κόσμο του δολαρίου, της Wall Street και της τεχνητής νοημοσύνης – έναν κόσμο όπου οι αποτιμήσεις φαίνεται να μην υπακούουν πλέον στη βαρύτητα της πραγματικής οικονομίας. Από την άλλη, έχουμε τον “φυσικό” κόσμο, που εκπροσωπείται από τον χρυσό, τα εμπορεύματα και τις αναδυόμενες αγορές της Ανατολής, που επιμένουν σε μετρήσιμες, πεπερασμένες αξίες.
Το πού θα ισορροπήσει τελικά το εκκρεμές, δεν μπορεί να το πει κανείς με βεβαιότητα. Το ράλι στα χρηματιστήρια μπορεί να συνεχιστεί για χρόνια, τροφοδοτούμενο από τις προσδοκίες της τεχνητής νοημοσύνης. Όμως, πίσω από την οθόνη των δεικτών, τα θεμέλια του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος αναδιατάσσονται βίαια. Και σε αυτό το νέο περιβάλλον, όσοι επιμένουν να αγνοούν τη γεωπολιτική διάσταση του χρήματος, κινδυνεύουν να ξυπνήσουν σε μια πραγματικότητα όπου ο πλούτος τους θα έχει αλλάξει χέρια.
