Turner εναντίον… Turner: Ο πίνακας των £50 εκατ. που κυνηγά το δικό του ρεκόρ
Το «Rome, from Mount Aventine» επιστρέφει σε δημοπρασία έπειτα από 12 χρόνια, διατηρώντας ακόμη δακτυλικά αποτυπώματα και τρίχες από τα πινέλα του Βρετανού ζωγράφου
Ένας πίνακας δεν έχει συχνά την ευκαιρία να καταρρίψει το δικό του ρεκόρ. Το Rome, from Mount Aventine του J.M.W. Turner το έκανε μία φορά το 2014, όταν άλλαξε χέρια στους Sotheby’s του Λονδίνου για 30,3 εκατ. λίρες. Δώδεκα χρόνια αργότερα, επιστρέφει στον ίδιο οίκο και στην ίδια πόλη, αλλά αυτή τη φορά η προσδοκία βρίσκεται στην περιοχή των 50 εκατ. λιρών, περίπου 66 εκατ. δολαρίων. Αν η αγορά ακολουθήσει αυτή την αποτίμηση, ο πίνακας θα ανεβάσει σημαντικά το παγκόσμιο ρεκόρ δημοπρασίας που ήδη κατέχει για τον Βρετανό ζωγράφο.
σχετικά άρθρα
Η πώληση έχει προγραμματιστεί για τις 9 Δεκεμβρίου, στη βραδινή δημοπρασία Old Master & 19th Century Paintings των Sotheby’s. Πριν φτάσει εκεί, όμως, το έργο επέστρεψε για πρώτη φορά δημόσια στην πόλη που απεικονίζει. Από τις 29 Σεπτεμβρίου έως την 1η Οκτωβρίου παρουσιάζεται στο Palazzo Rondinini της Ρώμης, ένα μπαρόκ παλάτι του 18ου αιώνα, με τον οίκο να το χαρακτηρίζει το ακριβότερο έργο που έχει εκθέσει ποτέ δημοπρατικός οίκος στην Ιταλία.
Μια Ρώμη σχεδόν δύο αιώνων
Ο Turner επισκέφθηκε για δεύτερη φορά την ιταλική πρωτεύουσα το 1828–1829. Πέντε μελέτες που πραγματοποίησε τότε αποτέλεσαν τη βάση για τη σύνθεση, χωρίς όμως ο τελικός πίνακας να αποτελεί πιστή αντιγραφή μιας συγκεκριμένης θέας. Ο ζωγράφος συνδύασε διαφορετικές παρατηρήσεις σε ένα ευρύ πανόραμα του Τίβερη από τον Αβεντίνο λόφο, με τον Άγιο Πέτρο να διακρίνεται στην απόσταση και το χαρακτηριστικό ιταλικό πεύκο να κυριαρχεί στο προσκήνιο.
Το έργο παρουσιάστηκε στη Royal Academy το 1836 και δίχασε τους κριτικούς. Η χρήση του φωτός και των έντονων κίτρινων τόνων, στοιχεία που σήμερα θεωρούνται χαρακτηριστικά της ώριμης περιόδου του Turner, προκάλεσαν τότε ακόμη και σκληρές επιθέσεις. Η ελευθερία με την οποία χειριζόταν το χρώμα θα αναγνωριζόταν πολύ αργότερα ως μία από τις πλευρές του έργου του που προανήγγειλαν εξελίξεις του ιμπρεσιονισμού.
Το γαμήλιο δώρο ενός μελλοντικού πρωθυπουργού
Ο πίνακας είχε δημιουργηθεί για τον Hugh Andrew Johnstone Munro of Novar, στενό φίλο και προστάτη του Turner. Μετά τον θάνατο του Munro, εμφανίστηκε στη μεγάλη πώληση της συλλογής του το 1878. Εκεί αγοράστηκε για 5.850 γκινέες από τον Archibald Primrose, 5ο κόμη του Rosebery, ο οποίος αργότερα θα γινόταν πρωθυπουργός της Βρετανίας.
Η αγορά είχε και προσωπικό χαρακτήρα. Ο Rosebery είχε μόλις παντρευτεί τη Hannah de Rothschild, μία από τις πλουσιότερες γυναίκες της εποχής, και απέκτησε τον Turner ως γαμήλιο δώρο. Το ζευγάρι διέκοψε μάλιστα τον μήνα του μέλιτος για να δει τα έργα πριν από τη δημοπρασία. Ο πίνακας παρέμεινε στην οικογένεια Rosebery για περισσότερο από έναν αιώνα, μέχρι την επόμενη εμφάνισή του στην αγορά.
Η βραδιά των £30,3 εκατ.
Στις 3 Δεκεμβρίου 2014, το Rome, from Mount Aventine επέστρεψε στους Sotheby’s με εκτίμηση 15–20 εκατ. λιρών. Το σφυρί σταμάτησε στα 27 εκατ. και η τελική τιμή, μαζί με την προμήθεια αγοραστή, έφτασε τις £30.322.500, περίπου $47,6 εκατ. με τις τότε ισοτιμίες. Ήταν νέο παγκόσμιο ρεκόρ για τον Turner και παραμένει μέχρι σήμερα η υψηλότερη τιμή που έχει επιτευχθεί σε δημοπρασία για έργο του.
Η επιστροφή του δημιουργεί επομένως μια σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσει κανείς την αποτίμηση του ίδιου ακριβώς αριστουργήματος σε δύο διαφορετικές στιγμές της αγοράς. Ο αριθμός των 50 εκατ. λιρών είναι περίπου 65% υψηλότερος από το premium-inclusive αποτέλεσμα του 2014, αν και οι δύο αριθμοί δεν είναι απολύτως συγκρίσιμοι: ο πρώτος αποτελεί σημερινή προσδοκία πριν από την πώληση, ενώ ο δεύτερος είναι τελική τιμή με προμήθειες.
Τα αποτυπώματα που έμειναν στον καμβά
Η σπανιότητα δεν είναι το μοναδικό επιχείρημα των Sotheby’s. Η κατάσταση διατήρησης του έργου θεωρείται εξαιρετική. Ο καμβάς παραμένει χωρίς νέα επένδυση στην πίσω πλευρά και βρίσκεται στο αρχικό του τελάρο, ενώ στην επιφάνειά του διακρίνονται ακόμη ίχνη από τη διαδικασία δημιουργίας: γρατζουνιές από σπάτουλα, τρίχες πινέλων παγιδευμένες στο χρώμα και δακτυλικά αποτυπώματα του Turner.
Αυτές οι λεπτομέρειες έχουν ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά όπου μεγάλα έργα της ώριμης περιόδου του ζωγράφου εμφανίζονται εξαιρετικά σπάνια. Το μεγαλύτερο μέρος τους βρίσκεται πλέον σε δημόσιες συλλογές, γεγονός που περιορίζει δραστικά τον αριθμό αντίστοιχων έργων που μπορούν να φτάσουν σε δημοπρασία.
Μετά τη Ρώμη, ο πίνακας θα παρουσιαστεί σε άλλους μεγάλους συλλεκτικούς κόμβους πριν επιστρέψει στο Λονδίνο. Η στρατηγική είναι σαφής: οι Sotheby’s έχουν μπροστά τους δύο μήνες για να μετατρέψουν τη σπανιότητα, το εξαιρετικό ιστορικό ιδιοκτησίας και την ασυνήθιστη κατάσταση διατήρησης σε ανταγωνισμό μεταξύ των μεγαλύτερων αγοραστών. Στις 9 Δεκεμβρίου θα φανεί αν το στοίχημα των 50 εκατ. λιρών ήταν σωστό. Σε αυτή την περίπτωση, πάντως, ο Turner δεν ανταγωνίζεται κάποιο άλλο έργο του. Ανταγωνίζεται τον ίδιο πίνακα, δώδεκα χρόνια νεότερο.
