Τα «κορίτσια του ραδίου» που έλαμπαν στο σκοτάδι και πέθαιναν από δηλητηρίαση – Η μάχη που άλλαξε τα δικαιώματα των εργαζομένων
Νεαρές εργάτριες στις ΗΠΑ έβαζαν καθημερινά στο στόμα τους πινέλα με ραδιενεργό χρώμα για να ζωγραφίζουν καντράν ρολογιών – Οι εταιρείες διαβεβαίωναν ότι ήταν ασφαλές, μέχρι που τα σώματά τους άρχισαν να καταρρέουν
Μία από τις πιο γνωστές υποθέσεις βιομηχανικής δηλητηρίασης στις Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920, όταν νεαρές εργάτριες της United States Radium Corporation (USRC) άρχισαν να εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας μετά από χρόνια έκθεσης σε χρώμα που περιείχε ράδιο.
σχετικά άρθρα
Οι γυναίκες, που έμειναν γνωστές ως «Radium Girls», εργάζονταν ζωγραφίζοντας με φωσφορίζον χρώμα αριθμούς πάνω σε καντράν ρολογιών και άλλων οργάνων. Πολλές είχαν ξεκινήσει σε πολύ μικρή ηλικία, ακόμη και στα 14, 15 ή 16 χρόνια τους.
Για να σχηματίζουν λεπτή άκρη στα πινέλα, διδάσκονταν να τα βάζουν στα χείλη τους πριν τα βουτήξουν ξανά στο χρώμα. Η διαδικασία επαναλαμβανόταν εκατοντάδες φορές την ημέρα, με αποτέλεσμα να καταπίνουν μικρές ποσότητες ραδίου.
Η Γκρέις Φράιερ, που ξεκίνησε να εργάζεται στην εταιρεία το 1917 σε ηλικία 18 ετών, μπορούσε να ζωγραφίζει περίπου 250 καντράν ημερησίως.
Εκείνη την εποχή, το ράδιο θεωρούνταν σχεδόν «θαυματουργό» υλικό. Χρησιμοποιούνταν σε καλλυντικά, σαμπουάν και άλλα προϊόντα, ενώ στην αγορά κυκλοφορούσε ακόμη και νερό με ράδιο. Οι εργάτριες επομένως δεν είχαν λόγο να πιστεύουν ότι η επαφή τους με το υλικό μπορούσε να είναι θανατηφόρα.
Αντίθετα, η δουλειά θεωρούνταν ελκυστική και καλά αμειβόμενη. Η ραδιενεργή σκόνη έμενε πάνω στα ρούχα και στο σώμα τους, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να λάμπουν στο σκοτάδι, κερδίζοντας το προσωνύμιο «ghost girls».
Τα πρώτα σοβαρά σημάδια εμφανίστηκαν λίγα χρόνια αργότερα.
Η Μόλι Μάτζια άρχισε να υποφέρει από πονόδοντο και λοιμώξεις στα ούλα που δεν υποχωρούσαν. Παρά τις διαδοχικές εξαγωγές δοντιών, η κατάσταση επιδεινωνόταν, μέχρι που άρχισαν να καταστρέφονται και τα οστά της γνάθου της.
Η ασθένεια εξαπλώθηκε και σε άλλα σημεία του σώματός της και τον Σεπτέμβριο του 1922 πέθανε από ανεξέλεγκτη αιμορραγία.
Οι γιατροί απέδωσαν αρχικά τον θάνατό της στη σύφιλη.
Σύντομα όμως άρχισαν να εμφανίζονται παρόμοια συμπτώματα και σε άλλες πρώην εργαζόμενες της USRC. Οι γυναίκες παρουσίαζαν πόνους στα οστά, προβλήματα στις γνάθους, απώλεια δοντιών και σοβαρές βλάβες στον σκελετό.
Η κοινή τους εργασιακή προϋπηρεσία άρχισε να δημιουργεί υποψίες ότι η αιτία των προβλημάτων βρισκόταν στο εργοστάσιο.
Η εταιρεία γνώριζε τον κίνδυνο
Ο Σάμπιν φον Σότσκι, ιδρυτής της USRC και δημιουργός του φωσφορίζοντος χρώματος, γνώριζε από προσωπική εμπειρία ότι το ράδιο μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές βλάβες.
Σε ένα περιστατικό, είχε εκτεθεί ο ίδιος στο υλικό και αναγκάστηκε να αφαιρέσει τμήμα του δαχτύλου του.
Κάποτε είχε δει τη Γκρέις Φράιερ να βάζει το πινέλο στο στόμα της και την είχε προειδοποιήσει ότι μπορούσε να αρρωστήσει. Όταν όμως εκείνη ρώτησε τον προϊστάμενό της αν υπήρχε κίνδυνος, έλαβε διαβεβαιώσεις ότι το χρώμα ήταν ασφαλές.
Καθώς όλο και περισσότερες πρώην εργάτριες αρρώσταιναν, η εταιρεία ανέθεσε σε γιατρούς να εξετάσουν την υπόθεση. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ράδιο ήταν η αιτία των προβλημάτων υγείας, όμως η USRC προσπάθησε να περιορίσει τη δημοσιοποίηση των ευρημάτων.
Καθοριστικό ρόλο στην υπόθεση έπαιξε ο Χάρισον Μάρτλαντ, επικεφαλής ιατροδικαστής του Νιου Τζέρσεϊ, ο οποίος ανέπτυξε μεθόδους για τη μέτρηση της ραδιενέργειας μέσα στο σώμα ζωντανών ανθρώπων.
Το καλοκαίρι του 1925, πρώην εργάτριες υποβλήθηκαν σε εξετάσεις και επιβεβαιώθηκε ότι είχαν δηλητηριαστεί από ράδιο.
Η απόδειξη αυτή επέτρεψε στις γυναίκες να κινηθούν νομικά.
Στις 18 Μαΐου 1927, πέντε πρώην εργαζόμενες κατέθεσαν αγωγές κατά της United States Radium Corporation, με τη Γκρέις Φράιερ να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας.
Για να αποσαφηνιστεί και η υπόθεση της Μόλι Μάτζια, το σώμα της εκτάφηκε. Οι εξετάσεις έδειξαν ότι είχε πεθάνει από δηλητηρίαση από ράδιο και ότι δεν υπήρχε ίχνος σύφιλης.
Η δίκη και η αλλαγή στους κανόνες ασφαλείας
Η υπόθεση έφτασε στο δικαστήριο τον Ιανουάριο του 1928 και προκάλεσε διεθνές ενδιαφέρον.
Η USRC προσπάθησε αρχικά να απορριφθεί η αγωγή, επικαλούμενη τη διετή προθεσμία που ίσχυε στο Νιου Τζέρσεϊ για εργατικούς τραυματισμούς. Ο δικηγόρος των γυναικών υποστήριξε ότι η προθεσμία έπρεπε να μετρά από τη στιγμή που κατέστη επιστημονικά δυνατό να αποδειχθεί η δηλητηρίαση από ράδιο.
Το επιχείρημα έγινε δεκτό.
Όταν κατέθεσε η Γκρέις Φράιερ, η κατάσταση της υγείας της είχε ήδη επιδεινωθεί δραματικά. Η γνάθος της ήταν δεμένη μετά από επέμβαση, ενώ χρειαζόταν μεταλλικό νάρθηκα για να στέκεται λόγω σοβαρών βλαβών στη σπονδυλική της στήλη.
Στη δίκη κλήθηκε και ο φον Σότσκι. Παρότι προηγουμένως είχε βοηθήσει στην ανάπτυξη των εξετάσεων που απέδειξαν τη δηλητηρίαση, στο δικαστήριο αρνήθηκε ότι είχε προειδοποιήσει τη Γκρέις και υποστήριξε ότι ο κίνδυνος του ραδίου δεν ήταν γνωστός εκείνη την περίοδο.
Ο ίδιος είχε ήδη διαπιστώσει ότι ήταν επίσης βαριά δηλητηριασμένος και πέθανε τον Νοέμβριο του 1928 από δηλητηρίαση από ράδιο.
Η υπόθεση κατέληξε τελικά σε εξωδικαστικό συμβιβασμό. Η εταιρεία συμφώνησε να καταβάλει σε καθεμία από τις γυναίκες 10.000 δολάρια, να καλύπτει τα ιατρικά τους έξοδα και να παρέχει μια μικρή ετήσια αποζημίωση.
Η Γκρέις Φράιερ πέθανε στις 27 Οκτωβρίου 1933. Στο πιστοποιητικό θανάτου της αναγραφόταν ως αιτία σάρκωμα από ράδιο λόγω βιομηχανικής δηλητηρίασης.
Η υπόθεση των Radium Girls, όμως, είχε ήδη προκαλέσει ευρύτερες αλλαγές.
Η δημοσιότητά της ενθάρρυνε εργαζόμενες σε άλλα εργοστάσια να διεκδικήσουν αποζημιώσεις και ασφαλέστερες συνθήκες εργασίας. Το 1939, ομάδα εργατριών στο Ιλινόις κέρδισε δικαστική υπόθεση κατά εργοδότη για αντίστοιχη έκθεση.
Η υπόθεση συνέβαλε στη διαμόρφωση της αντίληψης ότι οι εργοδότες μπορούν να θεωρούνται υπεύθυνοι για επαγγελματικές ασθένειες και επικίνδυνες συνθήκες εργασίας, επηρεάζοντας την εξέλιξη των κανόνων ασφάλειας και των αποζημιώσεων εργαζομένων στις ΗΠΑ.
Η πορεία αυτή συνδέθηκε αργότερα και με τη δημιουργία της ομοσπονδιακής Occupational Safety and Health Administration (OSHA).
Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, υπάρχει ακόμη ένα εντυπωσιακό στοιχείο που θυμίζει την έκταση της έκθεσης των γυναικών. Το ράδιο έχει χρόνο ημιζωής περίπου 1.600 χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι παραμένει ακόμη στα οστά των εργατριών που πέθαναν.
Οι Radium Girls δεν κατάφεραν να σωθούν από τις συνέπειες της έκθεσής τους. Η δικαστική μάχη τους, όμως, συνέβαλε καθοριστικά στο να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται η επαγγελματική ασφάλεια, οι ευθύνες των εργοδοτών και τα δικαιώματα των εργαζομένων.
