Το επίσημο σλόγκαν του διαγωνισμού τραγουδιού της Eurovision είναι «Ενωμένοι από τη Μουσική». Φέτος, όμως, στη Βιέννη, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Πέντε χώρες –η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Σλοβενία, η Ισπανία και η Ισλανδία– ενώθηκαν, αλλά για να απέχουν επιδεικτικά. Ο λόγος; Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU) να επιτρέψει τη συμμετοχή του Ισραήλ, την ώρα που η στρατιωτική του μηχανή ισοπεδώνει τη Γάζα.
σχετικά άρθρα
Δεν πρόκειται απλώς για μια καλλιτεχνική διαφωνία. Είναι μια βαθιά πολιτική και ηθική κρίση που απειλεί την ίδια την επιβίωση του θεσμού. Οι επικριτές μιλούν ανοιχτά για ένα προκλητικό «double standard» (δύο μέτρα και δύο σταθμά). Θυμίζουν με νόημα ότι η Ρωσία αποβλήθηκε με συνοπτικές διαδικασίες το 2022, αμέσως μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Για το Ισραήλ, όμως, η EBU σφυρίζει αδιάφορα, παρά τους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς Παλαιστινίους.
Το Ισραηλινό Hazbara και το «Ξέπλυμα» Μέσω της Τέχνης
Γιατί όμως το Τελ Αβίβ καίγεται τόσο πολύ για έναν διαγωνισμό ποπ μουσικής; Η απάντηση κρύβεται στην πολιτική της προπαγάνδας, ή όπως ονομάζεται στα εβραϊκά, Hasbara. Το Ισραήλ χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες τον πολιτισμό για να δείξει ένα πρόσωπο δυτικής κανονικότητας, «ξεπλένοντας» τις πολιτικές του.
«Η τέχνη και η μουσική είναι πανίσχυρα εργαλεία προπαγάνδας», εξηγεί ο Steve Wall, Ιρλανδός μουσικός και μέλος της Πρωτοβουλίας Αλληλεγγύης Ιρλανδίας-Παλαιστίνης.
Ο Wall φέρνει ως παράδειγμα την ίδια του τη χώρα: όταν η Ιρλανδία κέρδισε το 1994 και παρουσίασε το “Riverdance”, η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό εκτοξεύτηκε. Το ίδιο κάνει και το Ισραήλ. Το 2005 λάνσαρε το project “Brand Israel”, φωτογραφίζοντας γυναίκες του στρατού με εσώρουχα σε περιοδικά, ενώ αργότερα ξόδεψε εκατομμύρια για να πλασάρει το Τελ Αβίβ ως top gay προορισμό (pinkwashing). Η Eurovision είναι το κερασάκι στην τούρτα. Όταν η Dana International κέρδισε το 1998, το κράτος του Ισραήλ τη χρησιμοποίησε ως ασπίδα προοδευτικότητας για να κρύψει το απαρτχάιντ.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν φωνές που λένε ότι δεν πρέπει να τιμωρείται ένας καλλιτέχνης ή ένας ολόκληρος λαός για τις επιλογές της κυβέρνησής του. Είναι το μόνιμο επιχείρημα της EBU και των υποστηρικτών της ισραηλινής συμμετοχής.
Η γραμμή όμως έχει ήδη τραβηχτεί. Από τη στιγμή που η Ρωσία αποκλείστηκε, το επιχείρημα ότι η Eurovision είναι «αποπολιτικοποιημένη» κατέρρευσε οριστικά. Δεν μπορείς να υποκρίνεσαι ότι όλα είναι μια χαρά, με μπαλόνια και στρας, όταν δίπλα σου συντελούνται εγκλήματα πολέμου. Όπως τονίζουν οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, η άρνηση της EBU να αποβάλει το Ισραήλ αποτελεί πράξη δειλίας και αποδεικνύει την απόλυτη υποκρισία των ευρωπαϊκών θεσμών.
Το Παρασκήνιο της EBU και τα Γρανάζια του Μηχανισμού
Πώς καταφέρνει όμως το Ισραήλ να παραμένει στο απυρόβλητο; Ο Jonathan Hendris, επίκουρος καθηγητής Σπουδών Μέσων Ενημέρωσης στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, αποκαλύπτει τα γραφειοκρατικά τερτίπια της EBU.
Η διοίκηση κρύβεται πίσω από το γεγονός ότι η πλειοψηφία των εθνικών δικτύων δεν έχει θέσει επίσημα θέμα αποβολής του ισραηλινού φορέα Kan. Μάλιστα, σε μια γενική συνέλευση, η EBU άλλαξε τους κανόνες ψηφοφορίας, αποφεύγοντας τεχνηέντως μια απευθείας ψηφοφορία για το Ισραήλ. Όσο οι μεγάλοι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί (όπως της Γερμανίας ή της Αυστρίας) στηρίζουν το κατεστημένο, η EBU θα συνεχίζει το «business as usual», με ρυθμούς χελώνας, αγνοώντας τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης.
Η Ψηφοφορία της Ντροπής και οι Σκιές για Νοθεία
Οι σκιές πάνω από τον διαγωνισμό πυκνώνουν και λόγω των έντονων υποψιών για χειραγώγηση της ψηφοφορίας. Στον προηγούμενο διαγωνισμό, το Ισραήλ σάρωσε στην ψηφοφορία του κοινού (televoting), προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. Φέτος, η EBU αναγκάστηκε να μειώσει τις επιτρεπόμενες ψήφους ανά συσκευή από 20 σε 10.
Ακόμα και έτσι, ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου κάλεσε ανοιχτά μέσω social media τους υποστηρικτές του Ισραήλ να εξαντλήσουν τα 10ψηφα. Η EBU έστειλε μια απλή προειδοποίηση στο Kan, λέγοντας ότι αυτό «δεν είναι στο πνεύμα του διαγωνισμού».
Η έλλειψη διαφάνειας είναι σκανδαλώδης. Τα δεδομένα της ψηφοφορίας ελέγχονται από μία και μόνο εταιρεία, και ούτε καν οι συμμετέχοντες σταθμοί δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά. Δημοσιεύματα των New York Times έδειξαν ότι στην Ισπανία το Ισραήλ πήρε το 30% με 40% του συνόλου των ψήφων. Είναι πλέον ηλίου φαεινότερον: μια οργανωμένη ομάδα με πολλές συσκευές και πιστωτικές κάρτες μπορεί εύκολα να αλλοιώσει το αποτέλεσμα υπέρ μιας χώρας.
Η Εμμονή του Ισραήλ με τη «Δυτική Κανονικότητα»
Για την ισραηλινή κοινωνία, όμως, αυτές οι καταγγελίες δεν αποτελούν ντροπή, αλλά παράσημο. Ο πολιτικός σχολιαστής Ori Goldberg, μιλώντας από το Τελ Αβίβ, είναι αποκαλυπτικός για την ψυχοσύνθεση της χώρας του.
«Οι Ισραηλινοί είναι ενθουσιασμένοι με την ιδέα ότι “τους τη βγήκαμε”», λέει ο Goldberg.
Υπάρχει μια πρωτόγονη ανάγκη στο Ισραήλ να γίνει αποδεκτό ως μέρος της Δύσης, ως συνδημιουργός του «Ιουδαιοχριστιανικού πολιτισμού». Όταν τη δεκαετία του ’70 το Ισραήλ αποβλήθηκε από τις ασιατικές συνομοσπονδίες, η Ευρώπη το υιοθέτησε. Η νίκη στη Eurovision δεν είναι απλώς ένα βραβείο· είναι μια σφραγίδα νομιμότητας. Οι Ισραηλινοί δεν καταλαβαίνουν γιατί ο κόσμος τους αποστρέφεται, γιατί τους διώχνουν από εστιατόρια ή γιατί τους μποϊκοτάρουν στα πανεπιστήμια. Θεωρούν ότι απλώς κάνουν «αυτό που πρέπει» στη Γάζα και θέλουν τη Eurovision για να κρατήσουν ζωντανό το μύθο της κανονικότητάς τους.
Η Δύναμη του Δρόμου και το Μέλλον του Θεσμού
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτά τα μποϊκοτάζ έχουν πραγματικό αποτέλεσμα. Η ιστορία δείχνει πως ναι. Στη δεκαετία του ’80, η άρνηση έντεκα εργαζομένων σε σούπερ μάρκετ της Ιρλανδίας να αγγίξουν προϊόντα από το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής ανάγκασε τελικά την κυβέρνηση να επιβάλει εμπάργκο.
Οι κυβερνήσεις και οι τηλεοπτικοί σταθμοί δεν κινούνται από μόνοι τους· σέρνονται πίσω από την οργή του κόσμου. Οι μαζικές πορείες στους δρόμους του Δουβλίνου και της Βιέννης δείχνουν ότι η βάση έχει σιχαθεί το art-washing εγκλημάτων πολέμου. Αν το Ισραήλ κερδίσει φέτος λόγω της χειραγωγημένης ψήφου και κληθεί να φιλοξενήσει τον διαγωνισμό του χρόνου, η αποδόμηση της Eurovision θα είναι ολοκληρωτική. Οι αποχωρήσεις χωρών θα πάρουν μορφή χιονοστιβάδας.
Το μοντέλο της «αποπολιτικοποιημένης διασκέδασης» πεθαίνει. Ο κόσμος καίγεται, η Γάζα ισοπεδώνεται, και το glitter της Eurovision δεν είναι πλέον αρκετά παχύ για να κρύψει το αίμα. Αν αυτό σημαίνει το τέλος του διαγωνισμού όπως τον ξέραμε, ίσως είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί.
