Οι Χούθι απειλούν να κλείσουν και τη δεύτερη «αρτηρία» του παγκόσμιου εμπορίου – Ο εφιάλτης μετά τα Στενά του Ορμούζ
Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ έχει μετατραπεί σε κρίσιμο πέρασμα για το σαουδαραβικό πετρέλαιο μετά τα προβλήματα στα Στενά του Ορμούζ – Μια ταυτόχρονη διαταραχή των δύο θα μπορούσε να πλήξει σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου
Στις συγκρούσεις του 21ου αιώνα, η διατάραξη κρίσιμων υποδομών και εμπορικών διαδρομών μπορεί να αποδειχθεί στρατηγικά αποτελεσματικότερη από μια συμβατική στρατιωτική εισβολή. Οι σύγχρονες οικονομίες εξαρτώνται από την αδιάλειπτη μεταφορά εμπορευμάτων και ενέργειας, με αποτέλεσμα τα μεγάλα θαλάσσια «στενά περάσματα» του πλανήτη να μετατρέπονται σε ιδιαίτερα ισχυρά εργαλεία πίεσης.
σχετικά άρθρα
Τα όσα έχουν συμβεί στα Στενά του Ορμούζ έδειξαν πόσο γρήγορα μια διαταραχή της ναυσιπλοΐας μπορεί να μεταφερθεί στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Τώρα, όμως, μια ανάλογη απειλή εμφανίζεται σε ένα δεύτερο κομβικό σημείο: το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό.
Αυτή τη φορά η απειλή δεν προέρχεται απευθείας από το Ιράν, αλλά από τους υποστηριζόμενους από την Τεχεράνη Χούθι της Υεμένης.
Στις 20 Ιουλίου, οι Χούθι ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, μετά το πλήγμα της 13ης Ιουλίου στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Σαναά. Ο στρατιωτικός εκπρόσωπός τους, Γιαχία Σαρί, παρουσίασε την κίνηση ως αντίποινα για αυτό που χαρακτήρισε δωδεκαετή αποκλεισμό λιμανιών και αεροδρομίων στις περιοχές της βορειοδυτικής Υεμένης που ελέγχονται από τους Χούθι.
Παράλληλα, ο αναπληρωτής επικεφαλής του γραφείου Τύπου των Χούθι, Νασρουντίν Αμέρ, δήλωσε ότι το κίνημα σκοπεύει να εμποδίσει τη διέλευση «εχθρικών σαουδαραβικών πλοίων» από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Η χρονική στιγμή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η σημασία του Μπαμπ ελ Μαντέμπ για τη Σαουδική Αραβία έχει αυξηθεί κατακόρυφα από τότε που η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ έγινε λιγότερο αξιόπιστη.
Μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν, το Ριάντ άρχισε να ανακατευθύνει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως προς την Ερυθρά Θάλασσα, ώστε να περιορίσει την εξάρτησή του από το Ορμούζ.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική έχει ο αγωγός East-West, ο οποίος μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η αξιοποίησή του έχει φτάσει περίπου στα 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή στο σύνολο σχεδόν της δυναμικότητάς του.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην ανάλυση του GM, από τον Απρίλιο το Γιανμπού διακινεί πάνω από 4,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού και διυλισμένων προϊόντων ημερησίως, με περίπου το 70% αυτών των ποσοτήτων να κατευθύνεται προς αγοραστές στην Ασία.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Η παράκαμψη του Ορμούζ λύνει μόνο το μισό πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία. Το πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί μέσω ξηράς μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα, αλλά για να φτάσει στις ασιατικές αγορές πρέπει στη συνέχεια να περάσει από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Δεν υπάρχει άλλη βιώσιμη νότια θαλάσσια διαδρομή. Επομένως, μια σοβαρή διαταραχή εκεί θα μπορούσε ουσιαστικά να μπλοκάρει για δεύτερη φορά τη βασική οδό εξαγωγής του σαουδαραβικού πετρελαίου, αυτή τη φορά αφού το Ριάντ έχει ήδη επιχειρήσει να παρακάμψει το Ορμούζ.
Τι θα συμβεί αν «μπλοκάρουν» ταυτόχρονα Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη Σαουδική Αραβία. Μια μείωση της κυκλοφορίας μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ μπορεί να προκαλέσει νέα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και του αγωγού SUMED, μεταφέροντας την κρίση σε πολύ μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Σε προηγούμενες περιόδους αναταραχής στην Ερυθρά Θάλασσα, οι συνολικές ροές πετρελαίου μέσω αυτών των διαδρομών είχαν μειωθεί από περίπου 8,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε 4,8 εκατομμύρια.
Τα δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι η πίεση έχει ήδη αρχίσει να γίνεται αισθητή. Στις 26 Ιουλίου μόλις 11 φορτηγά πλοία πέρασαν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ο χαμηλότερος αριθμός των τελευταίων μηνών.
Το πέρασμα δεν έχει κλείσει και ορισμένα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να αναλαμβάνουν το ρίσκο της διέλευσης. Ωστόσο, αυξανόμενο μέρος της ναυτιλιακής κίνησης επιλέγει διαφορετικές διαδρομές, με πλοία να κάνουν τον πολύ μεγαλύτερο γύρο της Αφρικής.
Η σημασία του Μπαμπ ελ Μαντέμπ δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο.
Το στενό βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη, το Τζιμπουτί και την Ερυθραία και αποτελεί την πύλη που ενώνει τον Ινδικό Ωκεανό και τον Κόλπο του Άντεν με την Ερυθρά Θάλασσα, το Σουέζ και τελικά τη Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, από τα περάσματα της Ερυθράς Θάλασσας διακινούνταν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2023 περίπου το 12% του πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης παγκοσμίως και περίπου το 8% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
Το 2023 περνούσαν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ περίπου 9,3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Μετά την κλιμάκωση των επιθέσεων των Χούθι το 2024, ο όγκος αυτός υποχώρησε σε περίπου 4,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Σε αντίθεση, όμως, με το Ορμούζ, η σημασία του οποίου συνδέεται κυρίως με την ενέργεια, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί ταυτόχρονα ενεργειακό και εμπορικό πέρασμα παγκόσμιας σημασίας.
Από εκεί διέρχεται περίπου το 10% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, συμπεριλαμβανομένων εμπορευματοκιβωτίων, βιομηχανικών προϊόντων, τροφίμων και εξαρτημάτων που μεταφέρονται μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Επομένως, μια παρατεταμένη κρίση δεν θα σήμαινε μόνο ακριβότερο πετρέλαιο. Θα μπορούσε να προκαλέσει αύξηση των ναύλων, μεγαλύτερους χρόνους μεταφοράς, καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, προβλήματα στα λιμάνια και νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο λόγω της λειτουργίας της διεθνούς αγοράς πετρελαίου ως ενιαίου συστήματος. Η παγκόσμια παραγωγή και κατανάλωση κινούνται περίπου στα 100 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, με πολύ περιορισμένη πλεονάζουσα δυναμικότητα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια περιφερειακή απώλεια προσφοράς μπορεί να μεταφερθεί γρήγορα στις τιμές διεθνώς.
Το πραγματικά ανησυχητικό σενάριο προκύπτει όταν Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ εξετάζονται μαζί.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου αργού πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης περνά υπό κανονικές συνθήκες από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ το Μπαμπ ελ Μαντέμπ διαχειρίζεται επιπλέον περίπου το 10% του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το ένα δέκατο του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών.
Σύμφωνα με την ανάλυση, εάν τα δύο περάσματα αντιμετώπιζαν σοβαρή διαταραχή ταυτόχρονα, σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου θα μπορούσε να μπλοκαριστεί, την ώρα που ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους Ασίας – Ευρώπης θα δεχόταν επίσης ισχυρό πλήγμα.
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερο από μια ενεργειακή κρίση: ένα ταυτόχρονο σοκ σε ενέργεια, εμπόριο και παγκόσμιες μεταφορές.
Το δεύτερο μέτωπο που περιπλέκει τους υπολογισμούς των ΗΠΑ
Η σημασία του Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέεται πλέον άμεσα και με τη στρατηγική της Ουάσινγκτον απέναντι στο Ορμούζ. Τα δύο περάσματα δεν αποτελούν ανεξάρτητα προβλήματα, αλλά διαφορετικά τμήματα της ίδιας γεωπολιτικής εξίσωσης.
Σύμφωνα με την ανάλυση, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ουσιαστικά τρεις επιλογές.
Η πρώτη είναι η συνέχιση του σημερινού πολέμου φθοράς, με διατήρηση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και της οικονομικής πίεσης μέσω κυρώσεων. Μια τέτοια στρατηγική περιορίζει τον κίνδυνο μιας πολύ μεγαλύτερης στρατιωτικής κλιμάκωσης, αλλά ταυτόχρονα παρατείνει την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας.
Η δεύτερη είναι η στρατιωτική κλιμάκωση. Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στο κείμενο, μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση κατά μήκος των ακτών του Ιράν στον Περσικό Κόλπο θα απαιτούσε περίπου 100.000 στρατιώτες, σχεδόν διπλάσιους από τις σημερινές αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν ήδη χρησιμοποιήσει σημαντικό μέρος των διαθέσιμων αναχαιτιστικών Patriot για την αντιμετώπιση ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων και επιθέσεων με drones.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι μια μεγαλύτερη πολεμική αναμέτρηση θα μπορούσε να οδηγήσει τους Χούθι σε ακόμη εντονότερες επιχειρήσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, αυξάνοντας την πίεση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ ακριβώς τη στιγμή που το Ορμούζ θα βρισκόταν σε ακόμη μεγαλύτερη κρίση.
Η τρίτη επιλογή είναι μια διαπραγματευτική συμφωνία. Σύμφωνα με τις αναφορές που επικαλείται το κείμενο, στις συζητήσεις με τη μεσολάβηση του Ομάν εξετάζεται μια διευθέτηση βάσει της οποίας η κίνηση προς νότο θα πραγματοποιείται ελεύθερα, ενώ η κίνηση προς βορρά θα απαιτεί έγκριση της Τεχεράνης και πληρωμές για υπηρεσίες όπως η θαλάσσια ασφάλεια ή η περιβαλλοντική εποπτεία.
Ακόμη και μια συμφωνία για το Ορμούζ, όμως, δεν εγγυάται την αποκλιμάκωση στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το μέτωπο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ έχει τις δικές του πολιτικές και στρατιωτικές δυναμικές και, σύμφωνα με την ανάλυση, μια μακροχρόνια αποκλιμάκωση θα απαιτούσε παράλληλη συνεννόηση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.
Για το Ιράν, η διατήρηση της πίεσης των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα προσφέρει επιπλέον διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Ακόμη και αν υπάρξει πρόοδος στο Ορμούζ, η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της θα εξακολουθούν να διαθέτουν έναν δεύτερο μοχλό μέσω του οποίου μπορούν να επηρεάζουν τις περιφερειακές ενεργειακές και εμπορικές ροές.
Έτσι, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ μετατρέπεται σε μια δεύτερη στρατηγική εστία πίεσης, σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με την αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Και εάν η κρίση στα δύο περάσματα συμπέσει χρονικά, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στη Μέση Ανατολή, αλλά θα μπορούσαν να μεταφερθούν γρήγορα στις τιμές της ενέργειας, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά στην παγκόσμια οικονομία.
