Η Κίνα ενισχύει την επιρροή της στην «πίσω αυλή» της Ρωσίας – Η σιωπηρή συμφωνία Πεκίνου και Μόσχας

Το Πεκίνο αποφεύγει να αμφισβητήσει τα ρωσικά συμφέροντα ασφαλείας στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ η Μόσχα ανέχεται την ανάπτυξη εμπορικών διαδρόμων που παρακάμπτουν το έδαφός της – Ο ρόλος της Γεωργίας και τα διλήμματα της Δύσης

Η Κίνα ενισχύει την επιρροή της στην «πίσω αυλή» της Ρωσίας – Η σιωπηρή συμφωνία Πεκίνου και Μόσχας

Μια σιωπηρή συνεννόηση ανάμεσα στη Ρωσία και την Κίνα φαίνεται να διαμορφώνει τις γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες στη Μαύρη Θάλασσα, στον Νότιο Καύκασο και στην Κεντρική Ασία. Το Πεκίνο αποφεύγει να αμφισβητήσει τα κρίσιμα συμφέροντα ασφαλείας της Μόσχας, ενώ η Ρωσία επιτρέπει στην Κίνα να επεκτείνει την εμπορική της παρουσία σε περιοχές που παραδοσιακά θεωρούσε δική της σφαίρα επιρροής.

σχετικά άρθρα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το λιμάνι της Ανακλίας στη Γεωργία, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Η Τιφλίδα προσπαθεί εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία να κατασκευάσει εκεί ένα λιμάνι βαθέων υδάτων. Τον Μάιο του 2024 επέλεξε μια κοινοπραξία υπό την κινεζική κρατική εταιρεία China Communications Construction Company, η οποία είχε υποβάλει τη μοναδική ολοκληρωμένη προσφορά, για την απόκτηση ποσοστού 49% στο έργο.

Η επιλογή είχε προκαλέσει αντιδράσεις στην Ουάσινγκτον, καθώς η συγκεκριμένη εταιρεία περιλαμβάνεται στον κατάλογο περιορισμών του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου.

Ωστόσο, στις 6 Ιουλίου 2026, η κυβέρνηση της Γεωργίας ανακοίνωσε ότι θα κατασκευάσει η ίδια το λιμάνι, διατηρώντας υπό κρατικό έλεγχο τις βασικές υποδομές και εκμισθώνοντας τους τερματικούς σταθμούς σε ιδιώτες διαχειριστές. Η κινεζική κοινοπραξία φέρεται να αποσύρθηκε χωρίς να υπογράψει οριστική συμφωνία.

Η γεωγραφική θέση του έργου έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ανακλία βρίσκεται περίπου 30 χιλιόμετρα από το Οτσαμτσίρε της Αμπχαζίας, περιοχής της Γεωργίας που βρίσκεται υπό ρωσική κατοχή. Εκεί, οι αρχές της Αμπχαζίας είχαν ανακοινώσει το 2023 ότι η Ρωσία θα δημιουργούσε μόνιμη ναυτική βάση.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τα όρια της κινεζικής παρουσίας σε μια περιοχή όπου η Μόσχα εξακολουθεί να θεωρεί την ασφάλεια πρωταρχικό της συμφέρον.

Η Κίνα κυριαρχεί στο εμπόριο, η Ρωσία διατηρεί τον έλεγχο της ασφάλειας

Από το 2022 φαίνεται να έχει διαμορφωθεί μια άτυπη κατανομή ρόλων. Η Κίνα αποφεύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν τη Ρωσία σε ζητήματα στρατιωτικής ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ η Μόσχα δεν εμποδίζει την ανάπτυξη κινεζικών εμπορικών υποδομών στον Νότιο Καύκασο.

Η σχέση, ωστόσο, δεν είναι ισότιμη.

Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Gaidar, το 2025 η Κίνα απορροφούσε περίπου το 27% των ρωσικών εξαγωγών και κάλυπτε περισσότερο από το ένα τρίτο των ρωσικών εισαγωγών.

Αντίθετα, το διμερές εμπόριο, ύψους περίπου 228 δισ. δολαρίων, αντιπροσώπευε λιγότερο από το 4% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της Κίνας.

Αυτή η ανισορροπία δίνει στο Πεκίνο μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ. Είναι χαρακτηριστικό ότι η επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα, τον Μάιο του 2026, ολοκληρώθηκε χωρίς συμφωνία για τον αγωγό φυσικού αερίου Power of Siberia 2.

Όπως παρατηρούσε σχετική ανάλυση του Carnegie, η Κίνα βρίσκεται πλέον σε θέση να καθορίζει ποια κοινά έργα θα προχωρήσουν.

Παράλληλα, το Πεκίνο δεν έχει αναγνωρίσει την προσάρτηση της Κριμαίας ούτε την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας, αλλά στην πράξη δεν έχει κινηθεί με τρόπο που να αποδυναμώνει τη ρωσική θέση στην περιοχή.

Στο οικονομικό πεδίο, αντίθετα, η Κίνα επεκτείνει σταθερά την παρουσία της.

Τον Ιούλιο του 2023 υπέγραψε συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τη Γεωργία, ενώ ακολούθησε αντίστοιχη συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν τον Ιούλιο του 2024. Τον Απρίλιο του 2025, κατά την επίσκεψη του Ιλχάμ Αλίεφ στο Πεκίνο, οι σχέσεις Κίνας και Αζερμπαϊτζάν αναβαθμίστηκαν σε συνολική στρατηγική εταιρική σχέση.

Τον Νοέμβριο του 2024, κινεζική εταιρεία υπέγραψε επίσης συμφωνία με το λιμάνι του Μπακού και τους κρατικούς σιδηροδρόμους του Καζακστάν για την κατασκευή εμπορευματικού τερματικού σταθμού στο Αλάτ, στην Κασπία Θάλασσα.

Οι επενδύσεις αυτές ενισχύουν τον λεγόμενο Μεσαίο Διάδρομο (Middle Corridor), ένα δίκτυο μεταφορών που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη χωρίς να διέρχεται από τη Ρωσία.

Πριν από το 2022, μεγάλο μέρος των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών μεταξύ Κίνας και Ευρώπης περνούσε από ρωσικό έδαφος. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, όμως, οι δυτικές κυρώσεις αύξησαν την ανάγκη για εναλλακτικές διαδρομές.

Για τη Μόσχα, η εξέλιξη αυτή σημαίνει σταδιακή απώλεια ενός σημαντικού μέσου οικονομικής και πολιτικής πίεσης προς τις γειτονικές χώρες.

Το 2022, για παράδειγμα, ρωσικό δικαστήριο είχε διατάξει τη διακοπή λειτουργίας τερματικού σταθμού αγωγού που μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου του Καζακστάν, λίγες εβδομάδες αφότου ο πρόεδρος Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγεφ αρνήθηκε να αναγνωρίσει τις αυτοανακηρυχθείσες δημοκρατίες του Ντονμπάς.

Η δημιουργία εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών περιορίζει τη δυνατότητα της Ρωσίας να ασκεί αντίστοιχες πιέσεις.

Γιατί η Δύση δυσκολεύεται να εκμεταλλευτεί τις διαφορές Μόσχας και Πεκίνου

Η αυξανόμενη οικονομική εξάρτηση της Ρωσίας από την Κίνα δημιουργεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από το 2025 έχει επανέλθει στην Ουάσινγκτον η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να απομακρύνουν τη Μόσχα από το Πεκίνο, επαναλαμβάνοντας την προσέγγιση που είχαν ακολουθήσει ο Ρίτσαρντ Νίξον και ο Χένρι Κίσινγκερ απέναντι στην Κίνα και τη Σοβιετική Ένωση.

Ωστόσο, οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Όταν η Ουάσινγκτον προσέγγισε το Πεκίνο το 1971, η σινοσοβιετική ρήξη είχε ήδη συντελεστεί, ενώ το 1969 είχαν σημειωθεί ακόμη και ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κινεζικών και σοβιετικών δυνάμεων στον ποταμό Ουσούρι.

Αντίστοιχη ρήξη δεν υπάρχει σήμερα μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, ενώ οι αμερικανικές προσπάθειες προσέγγισης της Μόσχας από το 2025 δεν έχουν οδηγήσει σε ορατή απομάκρυνσή της από το Πεκίνο.

Η Ρωσία εξαρτάται από την κινεζική αγορά για τις ενεργειακές εξαγωγές της και από κινεζικά εξαρτήματα και τεχνογνωσία για τη βιομηχανία της, συμπεριλαμβανομένου του αμυντικού τομέα. Από την άλλη, η Κίνα δεν έχει ιδιαίτερο λόγο να διακινδυνεύσει τη σχέση της με τη Μόσχα για περιορισμένα οικονομικά οφέλη στον Νότιο Καύκασο.

Παράλληλα, η προσπάθεια της Δύσης να αποκλείσει την Κίνα από τα περιφερειακά έργα υποδομών αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.

Μελέτη του 2023 για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης υπολόγιζε ότι οι μεταφορικές υποδομές που χρειάζεται η Κεντρική Ασία για να συνδεθεί με την Ευρώπη απαιτούν περίπου 18,5 δισ. ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται τα λιμάνια και οι σιδηρόδρομοι του Νότιου Καυκάσου.

Τον Ιανουάριο του 2024, ευρωπαϊκοί και διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεσμεύτηκαν να διαθέσουν περίπου 10 δισ. ευρώ, αφήνοντας σημαντικό χρηματοδοτικό κενό.

Η Κίνα μπορεί να καλύψει μέρος αυτού του κενού, καθώς οι κρατικές της τράπεζες και κατασκευαστικές εταιρείες συχνά κινούνται ταχύτερα και θέτουν λιγότερες απαιτήσεις σχετικά με τη διακυβέρνηση των χωρών που δέχονται τις επενδύσεις.

Επιπλέον, τα κινεζικά και δυτικά κεφάλαια δεν είναι πάντοτε εύκολο να διαχωριστούν. Το 2024, για παράδειγμα, δάνειο 650 εκατ. δολαρίων της Παγκόσμιας Τράπεζας για το τμήμα του Μεσαίου Διαδρόμου στο Καζακστάν συγχρηματοδοτήθηκε από την Ασιατική Τράπεζα Επενδύσεων σε Υποδομές, η οποία εδρεύει στο Πεκίνο.

Το βασικό δίλημμα για τη Δύση δεν είναι επομένως μόνο αν θα επιτρέψει την κινεζική συμμετοχή στις εμπορικές διαδρομές, αλλά ποιος θα ελέγχει τις στρατηγικές υποδομές.

Η συμμετοχή κινεζικών εταιρειών στη μεταφορά εμπορευμάτων, στις κατασκευές ή στη μίσθωση τερματικών σταθμών διαφέρει από την απόκτηση ελέγχου στρατηγικών λιμανιών από ξένες κρατικές επιχειρήσεις.

Η περίπτωση της Ανακλίας δείχνει ακριβώς αυτή τη διάκριση: η Γεωργία αποφάσισε να διατηρήσει τις βασικές λιμενικές υποδομές υπό κρατικό έλεγχο, επιτρέποντας παράλληλα τη συμμετοχή ιδιωτικών διαχειριστών.

Σε βάθος χρόνου, η σημαντικότερη πρόκληση για τη Ρωσία ενδέχεται να προκύψει από την ίδια τη συνεργασία της με την Κίνα.

Το Πεκίνο μπορεί να συνεχίσει να σέβεται τα ρωσικά συμφέροντα ασφαλείας στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει εμπορικούς διαδρόμους που μειώνουν την οικονομική επιρροή της Μόσχας.

Έτσι, χωρίς να προκαλεί μια ανοιχτή σύγκρουση με τη Ρωσία, η Κίνα ενισχύει σταδιακά τη δική της θέση σε μια περιοχή όπου η Μόσχα διατηρούσε επί δεκαετίες τον κυρίαρχο ρόλο.