Κινδυνεύει η Ευρώπη με διάλυση εάν δεν στηρίξει την Ουκρανία απέναντι στον Πούτιν;

Η σύγκρουση δημοκρατίας και αυταρχισμού, η εξάρτηση του Κιέβου από τις ΗΠΑ και τα 210 δισ. ευρώ των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων – Γιατί το μέλλον της Ουκρανίας συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της Ευρώπης

Κινδυνεύει η Ευρώπη με διάλυση εάν δεν στηρίξει την Ουκρανία απέναντι στον Πούτιν;

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της: είτε θα αναλάβει αποφασιστική δράση για να στηρίξει την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία είτε θα διακινδυνεύσει την αποδυνάμωση και ενδεχομένως τη διάλυσή της, αφήνοντας τις μεγάλες δυνάμεις να καθορίσουν την τύχη της.

σχετικά άρθρα

Η προειδοποίηση αυτή συνδέεται με μια ευρύτερη αντιπαράθεση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον αυταρχισμό, η οποία εκδηλώνεται με τον πιο έντονο τρόπο στον πόλεμο της Ουκρανίας. Όπως επισημαίνεται σε ανάλυση των Financial Times, η δυνατότητα των πολιτών να ελέγχουν και να απομακρύνουν τους κυβερνώντες μέσω εκλογών αποτελεί τη θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στα δημοκρατικά και τα αυταρχικά καθεστώτα.

Παρά τις αδυναμίες των εκλογικών συστημάτων και το γεγονός ότι οι ψηφοφόροι δεν λαμβάνουν πάντοτε αποφάσεις με πλήρη γνώση των δεδομένων, οι εκλογές επιτρέπουν κάτι ιστορικά σπάνιο: την ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία τον περασμένο Απρίλιο, η ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία τον Οκτώβριο και η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές για το αμερικανικό Κογκρέσο.

Και στις τρεις περιπτώσεις, οι εκλογικές αναμετρήσεις πραγματοποιήθηκαν παρά τις διαφορετικές προσπάθειες των κυβερνώντων να διαμορφώσουν το εκλογικό σύστημα και το περιβάλλον των μέσων ενημέρωσης προς όφελός τους.

Το συμπέρασμα είναι ότι, όταν η δυσαρέσκεια των πολιτών είναι αρκετά μεγάλη και η αντιπολίτευση εξασφαλίζει σαφή υπεροχή, ακόμη και ηγέτες που επιχειρούν να χειραγωγήσουν τους θεσμούς μπορούν να χάσουν την εξουσία.

Αυτό δεν συμβαίνει, ωστόσο, σε πλήρως αυταρχικά καθεστώτα, όπου οι εκλογές έχουν ουσιαστικά χάσει τη σημασία τους. Η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς η απομάκρυνση του ηγέτη από την εξουσία είναι πιθανότερο να προκύψει από ανικανότητα άσκησης των καθηκόντων του, πραξικόπημα της πολιτικής ελίτ ή βία, παρά από την ψήφο των πολιτών.

Η διαφορά αυτή επηρεάζει και τη λειτουργία του κράτους. Σε ένα αυταρχικό σύστημα, η προσπάθεια ικανοποίησης του ηγέτη γίνεται σταδιακά κυρίαρχο κίνητρο, επηρεάζοντας τόσο τη λήψη αποφάσεων όσο και την αξιοπιστία των πληροφοριών που φτάνουν στην εξουσία.

Αντίθετα, η δημοκρατική λογοδοσία λειτουργεί ως μηχανισμός περιορισμού των λανθασμένων αποφάσεων και της κατάχρησης εξουσίας.

Η Ουκρανία στο επίκεντρο της σύγκρουσης δημοκρατίας και αυταρχισμού

Η αντιπαράθεση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ουκρανία, όπου ο πόλεμος που ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή στις 24 Φεβρουαρίου 2022 συνεχίζεται.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υποστηρίζει ότι η Ουκρανία ανήκει ιστορικά στη Ρωσία και αμφισβητεί την υπόστασή της ως ανεξάρτητου κράτους. Ωστόσο, το γεγονός ότι μια περιοχή αποτελούσε κάποτε τμήμα μιας αυτοκρατορίας δεν δικαιολογεί την κατοχή της.

Η αντίσταση των Ουκρανών από την έναρξη της εισβολής αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση, έμπρακτη απάντηση στον ισχυρισμό ότι η Ουκρανία δεν είναι πραγματική χώρα.

Υπενθυμίζεται επίσης ότι τον Δεκέμβριο του 1994, στη Βουδαπέστη, η Ουκρανία συμφώνησε να εγκαταλείψει το πυρηνικό της οπλοστάσιο με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Κίνα και τη Ρωσία. Η σημερινή στάση της Μόσχας παρουσιάζεται ως παραβίαση των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει η ίδια.

Παρά τη διάρκεια του πολέμου και τις απώλειες, η ουκρανική κοινωνία εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλά επίπεδα αποφασιστικότητας.

Ο ειδικός σε θέματα στρατηγικής Λόρενς Φρίντμαν, σε ανάλυσή του με τίτλο «Ukraine: With or Without Trump», υποστηρίζει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να παρουσιάζει την αδιαλλαξία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ως βασικό εμπόδιο για την επίτευξη εκεχειρίας.

Όπως σημειώνει, όμως, η θέση του Ζελένσκι για την εκεχειρία βρίσκεται πολύ πιο κοντά στις προτάσεις του Τραμπ από ό,τι η θέση του Πούτιν.

Η στάση της Ουάσινγκτον έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι ΗΠΑ εξακολουθούν να παρέχουν στην Ουκρανία κρίσιμους πόρους, κυρίως στον τομέα των πληροφοριών, ενώ αποτελούν και τον βασικό συνομιλητή στις επαφές μεταξύ Κιέβου και Μόσχας.

Παράλληλα, τα στοιχεία δημοσκόπησης του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου (KIIS), που δημοσιεύθηκε στις 19 Οκτωβρίου, δείχνουν ότι η ουκρανική κοινωνία δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα παραχωρήσεις.

Συγκεκριμένα, περίπου το 64% των ερωτηθέντων θεωρεί τη Ρωσία υπεύθυνη για το αδιέξοδο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις και απορρίπτει την άποψη ότι η ουκρανική κυβέρνηση πρέπει να είναι περισσότερο πρόθυμη για συμβιβασμούς.

Επιπλέον, το 62% δηλώνει έτοιμο να αντέξει τον πόλεμο για όσο διάστημα χρειαστεί, συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων του Κιέβου.

Τα ποσοστά αυτά αποτυπώνουν την αποφασιστικότητα των Ουκρανών, αλλά και την ανάγκη να συνεχιστεί η εξωτερική υποστήριξη προς τη χώρα.

Τα 210 δισ. ευρώ της Ρωσίας και η κρίσιμη απόφαση της Ευρώπης

Η οικονομική διάσταση του πολέμου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους της.

Η χώρα αντιμετωπίζει έναν ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα, καθώς οι ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις συνεχίζονται, ενώ για το επόμενο έτος προβλέπεται χρηματοδοτικό κενό ύψους 70 δισ. ευρώ.

Χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση, η δυνατότητα του Κιέβου να συνεχίσει την άμυνά του κινδυνεύει να περιοριστεί σημαντικά.

Η πρώην υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας Ρέιτσελ Ριβς, η πρώην υπουργός Άμυνας της Γερμανίας Άνεγκρετ Κραμπ-Καρενμπάουερ, η πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας Ναταλί Λουαζό και η πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης του Καναδά Κρίστια Φρίλαντ έχουν προτείνει, με κοινή παρέμβασή τους στους Times, την αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Συγκεκριμένα, ζητούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει τον έλεγχο 210 δισ. ευρώ ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, τα οποία έχουν ακινητοποιηθεί από το 2022, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση της ουκρανικής άμυνας.

Όπως υποστηρίζουν, το ποσό είναι αρκετά μεγάλο ώστε να προσφέρει στην Ουκρανία χρηματοδοτική στήριξη έως το 2029.

Η επιχειρηματολογία τους βασίζεται στην εκτίμηση ότι η Ουκρανία αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας της Ευρώπης απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα. Επομένως, μια σοβαρή αποδυνάμωση της ουκρανικής άμυνας θα είχε άμεσες συνέπειες και για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η αξιοποίηση των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων παρουσιάζεται ως μια επιλογή που είναι τόσο ηθικά δικαιολογημένη όσο και πρακτικά αναγκαία.

Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να πειστεί να συνεχίσει να προσφέρει τη βοήθεια που μόνο οι ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν, ώστε η Ουκρανία να αποφύγει μια ειρήνη με ιδιαίτερα επαχθείς όρους.

Εξετάζεται επίσης κατά πόσο οι Δημοκρατικοί, μετά την ενίσχυση της θέσης τους στο Κογκρέσο και ιδιαίτερα σε ζητήματα δημοσιονομικής πολιτικής, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις σχετικές αποφάσεις.

Ωστόσο, ανεξάρτητα από την τελική στάση της Ουάσινγκτον, η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παρουσιάζεται ως ένας από τους Ευρωπαίους ηγέτες που έχουν αναγνωρίσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, όπως φάνηκε από τη στάση του στη συζήτηση για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν και οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση.

Η συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα αλληλεγγύης προς μια χώρα που δέχεται εισβολή, αλλά και ως αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και συνοχής.

Η προειδοποίηση είναι σαφής: αν η Ευρώπη αποτύχει να ανταποκριθεί στην πρόκληση, κινδυνεύει να αποδυναμωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε οι μεγάλες δυνάμεις να μπορούν να καθορίζουν το μέλλον της.

Για τον λόγο αυτό, η προστασία της Ουκρανίας από τη ρωσική επιθετικότητα παρουσιάζεται ως μια απόφαση που αφορά όχι μόνο το Κίεβο, αλλά το ίδιο το μέλλον της Ευρώπης.