Η μυστική ιστορία της Μοσάντ – Οι απαγωγές, οι δολοφονίες και οι επιχειρήσεις που άλλαξαν τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή

Από την απαγωγή του ναζί Άντολφ Άιχμαν και το κυνήγι των Παλαιστινίων μετά τη σφαγή του Μονάχου μέχρι τις επιχειρήσεις κατά των πυρηνικών προγραμμάτων του Ιράκ και του Ιράν – Η δράση της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών και οι αποτυχίες που σημάδεψαν την ιστορία της.

Η μυστική ιστορία της Μοσάντ – Οι απαγωγές, οι δολοφονίες και οι επιχειρήσεις που άλλαξαν τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή

Η Μοσάντ, η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών του Ισραήλ, έχει συνδέσει την ιστορία της με ορισμένες από τις πιο τολμηρές και αμφιλεγόμενες μυστικές επιχειρήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Απαγωγές καταζητούμενων ναζί, δολοφονίες Παλαιστινίων αξιωματούχων, κλοπές στρατιωτικού εξοπλισμού, δολιοφθορές σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν μέρος της δράσης μιας υπηρεσίας που δημιουργήθηκε για να προστατεύει το ισραηλινό κράτος από απειλές εκτός των συνόρων του.

σχετικά άρθρα

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές επιχειρήσεις της πραγματοποιήθηκε το 2018, όταν Ισραηλινοί πράκτορες φέρονται να εισέβαλαν σε αποθήκη στα περίχωρα της Τεχεράνης και να αφαίρεσαν περισσότερα από 500 κιλά απόρρητων εγγράφων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Η επιχείρηση είχε προετοιμαστεί επί μήνες και φέρεται να κινητοποίησε περίπου 100 πράκτορες. Τα έγγραφα μεταφέρθηκαν στο Ισραήλ χωρίς να εντοπιστούν οι δράστες από τις ιρανικές αρχές.

Λίγο αργότερα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου παρουσίασε δημοσίως το υλικό, υποστηρίζοντας ότι αποδείκνυε πως το Ιράν είχε αποκρύψει πληροφορίες για τις πυρηνικές του δραστηριότητες. Ωστόσο, τα συγκεκριμένα έγγραφα αφορούσαν κυρίως δραστηριότητες μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και δεν αποδείκνυαν παραβίαση της συμφωνίας του 2015.

Παρά το γεγονός αυτό, η αποκάλυψη αξιοποιήθηκε πολιτικά. Το 2018, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, επαναφέροντας τις αμερικανικές κυρώσεις.

Η συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί ένα από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο οι μυστικές επιχειρήσεις της Μοσάντ μπορούν να επηρεάσουν αποφάσεις με διεθνείς συνέπειες.

Από την ίδρυση του Ισραήλ στην απαγωγή του Άιχμαν και την κλοπή ενός σοβιετικού μαχητικού

Η ιστορία της Μοσάντ ξεκινά το 1948, λίγες εβδομάδες μετά την ίδρυση του Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Νταβίντ Μπεν Γκουριόν συγκάλεσε μυστική συνάντηση στο Τελ Αβίβ, καθώς ο πόλεμος με τις γειτονικές αραβικές χώρες είχε αποκαλύψει σοβαρές αδυναμίες στη συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών.

Αποφασίστηκε η αναδιοργάνωση των υπηρεσιών πληροφοριών σε τρεις βασικούς τομείς: την εσωτερική ασφάλεια, τις στρατιωτικές πληροφορίες και την κατασκοπεία στο εξωτερικό.

Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε η Μοσάντ, η οποία αρχικά διέθετε μόλις μερικές δεκάδες πράκτορες. Πολλοί από τους πρώτους αξιωματικούς της ήταν επιζώντες του Ολοκαυτώματος, οι οποίοι θεωρούσαν την προστασία του νεοσύστατου κράτους προσωπική τους αποστολή.

Η επιχείρηση που καθιέρωσε διεθνώς τη φήμη της πραγματοποιήθηκε το 1960 στην Αργεντινή, με στόχο τον Άντολφ Άιχμαν, έναν από τους βασικούς οργανωτές της ναζιστικής εξόντωσης των Εβραίων.

Ο Άιχμαν ζούσε στο Μπουένος Άιρες με το ψεύτικο όνομα Ρικάρντο Κλέμεντ και εργαζόταν σε εργοστάσιο αυτοκινήτων. Ισραηλινοί πράκτορες εντόπισαν το σπίτι του στην οδό Γκαριμπάλντι, στην περιοχή Σαν Φερνάντο.

Έπειτα από τρεις μήνες προετοιμασίας, τέσσερις πράκτορες τον περίμεναν κοντά στην κατοικία του και τον ακινητοποίησαν, τον έβαλαν σε αυτοκίνητο και τον μετέφεραν σε μυστικό χώρο κράτησης.

Ο Μπεν Γκουριόν είχε δώσει σαφή εντολή να μη δολοφονηθεί. Ήθελε να μεταφερθεί στο Ισραήλ και να δικαστεί δημόσια.

Για τη μεταφορά του αξιοποιήθηκαν οι εκδηλώσεις για την 150ή επέτειο της Αργεντινής. Πράκτορες μεταμφιεσμένοι σε μέλη πληρώματος αεροσκάφους κατάφεραν να τον επιβιβάσουν σε ισραηλινό αεροπλάνο.

Ο Άιχμαν δικάστηκε στην Ιερουσαλήμ, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε το 1962. Η απαγωγή του αποτέλεσε καθοριστική στιγμή για τη διεθνή εικόνα της Μοσάντ, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να πραγματοποιεί επιχειρήσεις χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το Ισραήλ.

Έξι χρόνια αργότερα, η υπηρεσία πέτυχε ακόμη μία σημαντική επιχείρηση, αυτή τη φορά στον στρατιωτικό τομέα.

Το 1966 κατάφερε να εξασφαλίσει ένα σοβιετικό μαχητικό MiG-21, το οποίο χρησιμοποιούσαν αρκετές αραβικές χώρες.

Οι Ισραηλινοί είχαν εντοπίσει τον Μουνίρ Ρέντφα, χριστιανό πιλότο της ιρακινής πολεμικής αεροπορίας, ο οποίος ήταν δυσαρεστημένος επειδή θεωρούσε ότι η θρησκεία του εμπόδιζε την επαγγελματική του εξέλιξη.

Έπειτα από μυστικές συναντήσεις, ο Ρέντφα συμφώνησε να αυτομολήσει με το αεροσκάφος του, υπό τον όρο ότι η οικογένειά του θα μεταφερόταν με ασφάλεια στο Ισραήλ.

Στις 16 Αυγούστου 1966, απογειώθηκε για εκπαιδευτική πτήση, ακολούθησε προκαθορισμένη διαδρομή και διέκοψε τις ραδιοεπικοινωνίες του. Όταν πλησίασε τον ισραηλινό εναέριο χώρο, δύο μαχητικά τον συνόδευσαν σε στρατιωτικό αεροδρόμιο.

Το αεροσκάφος μελετήθηκε από τους Ισραηλινούς και στη συνέχεια παραδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τις σοβιετικές στρατιωτικές δυνατότητες.

Την ίδια περίοδο, η Μοσάντ εκσυγχρόνιζε την εκπαίδευση των πρακτόρων της. Οι υποψήφιοι υποβάλλονταν σε ψυχομετρικές εξετάσεις, δοκιμασίες προσωπικότητας, γλωσσικές αξιολογήσεις και ασκήσεις αυτοσχεδιασμού.

Από περίπου 1.500 υποψηφίους μπορούσαν να επιλεγούν μόλις πέντε ή έξι, έπειτα από εκπαίδευση διάρκειας έξι έως οκτώ μηνών.

Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονταν από πράκτορες σε αραβικές χώρες συνέβαλαν επίσης στις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967.

Η ισραηλινή αεροπορία κατέστρεψε μεγάλο μέρος των αιγυπτιακών αεροσκαφών στο έδαφος μέσα σε λίγες ώρες, ενώ ο ισραηλινός στρατός κατέλαβε τη Δυτική Όχθη, τη Γάζα και τα Υψίπεδα του Γκολάν.

Το κυνήγι μετά το Μόναχο, οι δολοφονίες και ο μυστικός πόλεμος για τα πυρηνικά

Το 1972 αποτέλεσε σημείο καμπής για τη Μοσάντ, μετά την επίθεση της παλαιστινιακής οργάνωσης «Μαύρος Σεπτέμβρης» κατά της ισραηλινής αποστολής στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου.

Ένοπλοι πήραν ομήρους εννέα Ισραηλινούς, απαιτώντας την απελευθέρωση 238 κρατουμένων. Η επιχείρηση διάσωσης των γερμανικών αρχών απέτυχε και οι εννέα όμηροι σκοτώθηκαν, όπως και δύο ακόμη μέλη της ισραηλινής αποστολής που είχαν δολοφονηθεί νωρίτερα.

Η πρωθυπουργός Γκόλντα Μέιρ αποφάσισε να απαντήσει με μια εκστρατεία στοχευμένων δολοφονιών εναντίον στελεχών παλαιστινιακών οργανώσεων.

Περίπου 20 έως 25 πράκτορες κινητοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες, χρησιμοποιώντας πλαστά διαβατήρια, μυστικά διαμερίσματα και οπλισμό που μεταφερόταν μέσω διπλωματικών διαύλων.

Στο Παρίσι, ένας από τους στόχους ήταν ο Μαχμούντ Χαμσάρι, εκπρόσωπος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Πράκτορες τοποθέτησαν εκρηκτικό μηχανισμό στο τηλέφωνο του σπιτιού του, τον οποίο ενεργοποίησαν όταν εκείνος βρισκόταν μόνος. Ο Χαμσάρι υπέκυψε στα τραύματά του.

Μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο πραγματοποιήθηκαν τέσσερις δολοφονίες στο Παρίσι.

Το 1973, ισραηλινή ομάδα πραγματοποίησε επιδρομή στη Βηρυτό, σκοτώνοντας τρία ηγετικά στελέχη παλαιστινιακών οργανώσεων και καταστρέφοντας εγκαταστάσεις τους.

Ωστόσο, ο βασικός στόχος, ο Αλί Χασάν Σαλαμέ, διέφυγε.

Λίγους μήνες αργότερα, η Μοσάντ πίστεψε ότι τον είχε εντοπίσει στη νορβηγική πόλη Λιλεχάμερ. Πράκτορες πυροβόλησαν και σκότωσαν έναν άνδρα που περπατούσε με την έγκυο σύντροφό του.

Το θύμα δεν ήταν ο Σαλαμέ, αλλά ο Αχμέντ Μπουσίκι, ένας αθώος Μαροκινός που ζούσε στη Νορβηγία.

Έξι Ισραηλινοί πράκτορες συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν. Η υπόθεση αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες στην ιστορία της υπηρεσίας.

Η καταδίωξη του Σαλαμέ συνεχίστηκε. Μια Βρετανίδα πράκτορας, γνωστή ως Έρικα Τσέιμπερς, εγκαταστάθηκε στη Βηρυτό παριστάνοντας την εργαζόμενη σε ανθρωπιστική οργάνωση.

Κατάφερε να αποκτήσει επαφές με στελέχη της ΟΑΠ και να παρακολουθήσει τις μετακινήσεις του.

Στις 22 Ιανουαρίου 1979, παγιδευμένο αυτοκίνητο εξερράγη στη διαδρομή που ακολουθούσε ο Σαλαμέ. Ο ίδιος και οι σωματοφύλακές του σκοτώθηκαν, αλλά η έκρηξη προκάλεσε και τον θάνατο τεσσάρων περαστικών.

Οι επιχειρήσεις αυτές προκάλεσαν αντιπαραθέσεις ακόμη και μέσα στις ισραηλινές υπηρεσίες, καθώς αμφισβητήθηκε κατά πόσο οι στοχευμένες δολοφονίες μπορούσαν να περιορίσουν αποτελεσματικά την τρομοκρατία.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, η προσοχή της Μοσάντ στράφηκε στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράκ και στη συνεργασία του Σαντάμ Χουσεΐν με τη Γαλλία.

Η Βαγδάτη είχε συμφωνήσει να αγοράσει γαλλικό πυρηνικό αντιδραστήρα αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου φράγκων. Το Ισραήλ φοβόταν ότι η εγκατάσταση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.

Το 1979 σημειώθηκαν εκρήξεις σε εγκαταστάσεις στη Γαλλία όπου φυλάσσονταν εξαρτήματα του ιρακινού αντιδραστήρα. Η επιχείρηση, που αποδίδεται στη Μοσάντ, προκάλεσε περιορισμένη καθυστέρηση, καθώς δεν καταστράφηκαν τα κατάλληλα εξαρτήματα.

Ακολούθησαν απειλητικές επιστολές και τηλεφωνήματα σε Γάλλους μηχανικούς, με αποτέλεσμα ορισμένοι να εγκαταλείψουν το πρόγραμμα.

Τον Ιούνιο του 1980, ο Αιγύπτιος επιστήμονας Γιαχία αλ Μασάντ, ο οποίος εργαζόταν στο ιρακινό πυρηνικό πρόγραμμα, βρέθηκε δολοφονημένος σε ξενοδοχείο του Παρισιού.

Παρά τις επιχειρήσεις αυτές, ο αντιδραστήρας πλησίαζε στην ολοκλήρωσή του. Τελικά, τον Ιούνιο του 1981, η ισραηλινή πολεμική αεροπορία βομβάρδισε και κατέστρεψε τον αντιδραστήρα Οσιράκ.

Η επίθεση προκάλεσε τον θάνατο Ιρακινών στρατιωτών και ενός 25χρονου Γάλλου μηχανικού.

Τις επόμενες δεκαετίες, το Ιράν αντικατέστησε το Ιράκ ως βασικός στόχος των ισραηλινών επιχειρήσεων κατά της πυρηνικής ανάπτυξης.

Από το 2002, υπό τον Μέιρ Νταγκάν, η Μοσάντ ανέπτυξε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα συλλογής πληροφοριών, δολιοφθορών και οικονομικής πίεσης.

Μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν ήταν η δημιουργία εικονικών εταιρειών που προμήθευαν τους Ιρανούς με εξοπλισμό. Αρχικά παρέδιδαν κανονικά προϊόντα για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη τους και στη συνέχεια προμήθευαν ελαττωματικά εξαρτήματα σχεδιασμένα να προκαλέσουν ζημιές στις εγκαταστάσεις.

Παράλληλα, την περίοδο 2007-2010 καταγράφηκαν δολοφονίες και απαγωγές επιστημόνων που συνδέονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα. Οι ενέργειες αυτές αποδόθηκαν στις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες, χωρίς επίσημη ανάληψη ευθύνης.

Μία από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις ήταν η ανάπτυξη του Stuxnet, ενός ιδιαίτερα εξελιγμένου κακόβουλου λογισμικού που σχεδιάστηκε με αμερικανική συνεργασία.

Ο ιός στόχευε τις φυγοκεντρικές μηχανές εμπλουτισμού ουρανίου στην εγκατάσταση του Νατάνζ, προκαλώντας δυσλειτουργίες και ζημιές.

Η δράση του δεν περιοριζόταν στην καταστροφή εξοπλισμού. Επιδίωκε επίσης να δημιουργήσει αβεβαιότητα στους Ιρανούς επιστήμονες, οι οποίοι δυσκολεύονταν να εντοπίσουν την αιτία των προβλημάτων.

Μια ισχυρότερη εκδοχή του λογισμικού εξαπλώθηκε τελικά πέρα από τις εγκαταστάσεις που αποτελούσαν τον αρχικό στόχο, προκαλώντας νέα προβλήματα στην επιχείρηση.

Το 2015, το Ιράν υπέγραψε συμφωνία με τις μεγάλες δυνάμεις για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος, με αντάλλαγμα την άρση οικονομικών κυρώσεων.

Ωστόσο, η συμφωνία δεν ικανοποίησε την ισραηλινή ηγεσία, η οποία θεωρούσε ότι δεν παρείχε επαρκείς εγγυήσεις.

Η κλοπή των ιρανικών πυρηνικών αρχείων το 2018 αποτέλεσε τη συνέχεια αυτής της αντιπαράθεσης και ανέδειξε ξανά τον ρόλο της Μοσάντ όχι μόνο ως υπηρεσίας κατασκοπείας, αλλά και ως εργαλείου άσκησης στρατηγικής και πολιτικής πίεσης.

Από την απαγωγή του Άιχμαν μέχρι τον ηλεκτρονικό πόλεμο κατά του Ιράν, η ιστορία της Μοσάντ περιλαμβάνει επιχειρήσεις που ενίσχυσαν τη διεθνή φήμη της, αλλά και σοβαρές αποτυχίες, θανάτους αμάχων και διπλωματικές κρίσεις. Μια ιστορία στην οποία η κατασκοπεία, η στρατιωτική ισχύς και οι πολιτικές αποφάσεις συνδέονται στενά, με συνέπειες που συχνά ξεπερνούν τα σύνορα του Ισραήλ.