Διαβάζοντας τις αναλύσεις που έρχονται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, εμείς εδώ στην Ελλάδα, που βιώνουμε την τουρκική στρατηγική στο πετσί μας, δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε τον ψυχρό, πραγματιστικό τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί αναλυτές αποκωδικοποιούν τη συμπεριφορά του Ιράν. Το αφήγημα των ημερών έχει ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: Το Ιράν χτυπάει αμερικανικές βάσεις στα κράτη του Κόλπου, με το πρόσχημα ότι χρησιμοποιούνται από τις ΗΠΑ σε κοινές επιχειρήσεις με το Ισραήλ. Γιατί, όμως, αν αυτός είναι ο κανόνας, οι δύο αμερικανικές βάσεις στην Τουρκία —η αεροπορική βάση στο Ιντσιρλίκ και η βάση ραντάρ στο Κιουρετσίκ— παραμένουν στο απυρόβλητο;
σχετικά άρθρα
Η Τουρκία συνορεύει άμεσα με το Ιράν. Σε αντίθεση με τα αραβικά βασίλεια στην άλλη πλευρά του Περσικού ή το Κουβέιτ, η γεωγραφική εγγύτητα θα δικαιολογούσε το χτύπημα. Και όμως, η Τεχεράνη κρατάει κλειστά τα χαρτιά της. Οι Αμερικανοί αναλυτές, βάζοντας κάτω τα δεδομένα, καταλήγουν σε τρεις βασικούς άξονες που εξηγούν αυτή την απροθυμία.
1. Ο Κόλπος είναι ο “εύκολος” (και φθηνός) στόχος
Η ιρανική ηγεσία διαβάζει τα κράτη του Κόλπου ως εξαιρετικά ευάλωτα. Σε αντίθεση με την Τουρκία, οι χώρες αυτές δεν είναι προετοιμασμένες για έναν ολοκληρωτικό, φθοροποιό πόλεμο. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι οι οικονομίες τους, χτισμένες πάνω σε γυάλινους πύργους και πετροδόλαρα, μπορούν να κλονιστούν ανεπανόρθωτα από μερικά μόνο στοχευμένα χτυπήματα με drones. Επιπλέον, παρά τις τεράστιες εξοπλιστικές τους δαπάνες, οι ένοπλες δυνάμεις αυτών των κρατών στερούνται πραγματικής, σκληρής πολεμικής εμπειρίας — με εξαίρεση τις συγκρούσεις με τους Χούθι στην Υεμένη, οι οποίες όμως δεν στέφθηκαν ακριβώς με δάφνες επιτυχίας.
Υπάρχει, φυσικά, και το ιδεολογικό/θρησκευτικό υπόβαθρο. Η έχθρα μεταξύ Ιράν και αραβικών κρατών είναι βαθιά, ριζωμένη σε αιώνες και τροφοδοτείται από την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι οι σιίτες πληθυσμοί διώκονται από τις σουνιτικές μοναρχίες.
Ωστόσο, οι Αμερικανοί επισημαίνουν ένα ρίσκο που ίσως το Ιράν υποτιμά: Αν η ιρανική αεράμυνα καταρρεύσει από χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, τα κράτη του Κόλπου ενδέχεται να βρουν την ευκαιρία να αντεπιτεθούν θεαματικά. Ένας βομβαρδισμός του Ιράν από τα -μέχρι πρότινος- “εύκολα θύματα” θα αποτελούσε την απόλυτη ταπείνωση για το καθεστώς.
2. Το αποδεδειγμένο ειδικό βάρος των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων
Εδώ οι Αμερικανοί αναλυτές λένε αυτό που εμείς στην Ελλάδα παρακολουθούμε συστηματικά εδώ και χρόνια. Ανεξάρτητα από την άποψη που έχει κανείς για την εξωτερική πολιτική του Ερντογάν, το στρατιωτικό αποτύπωμα της Τουρκίας είναι αδιαμφισβήτητο. Η Τουρκία δεν είναι Κόλπος. Έχει σφυρηλατήσει έναν σκληροτράχηλο στρατό μέσα από πολυετείς συγκρούσεις με τους Κούρδους της Συρίας, έχει δοκιμάσει τις δυνάμεις της απέναντι στον Χάφταρ στη Λιβύη και έχει λειτουργήσει ως καταλύτης στον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020. Σε όλα αυτά τα μέτωπα, η Άγκυρα τελειοποίησε τον πόλεμο των drones και τις συνδυασμένες επιχειρήσεις.
Η Τουρκία, επομένως, αποτρέπει το Ιράν δια της ισχύος της. Αν η Τεχεράνη κάνει το λάθος να χτυπήσει το Ιντσιρλίκ, κινδυνεύει με άμεση στρατιωτική απάντηση. Μια χερσαία επέμβαση της Τουρκίας θα ανάγκαζε τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) να ανοίξουν ένα τεράστιο, αιματηρό μέτωπο, την ώρα που ήδη πασχίζουν να επιβιώσουν από την ισραηλινή και αμερικανική εναέρια πίεση. Η συγκέντρωση ιρανικών στρατευμάτων στα σύνορα θα τους μετέτρεπε σε κινούμενους στόχους για τα αμερικανικά μαχητικά. Είναι ένα αυτοκτονικό σενάριο που η Τεχεράνη δεν σκοπεύει να σκηνοθετήσει.
3. Η ομπρέλα του ΝΑΤΟ και το “υπογάστριο” του Αζερμπαϊτζάν
Ακόμα και αν μια ακραία φράξια εντός του Ιράν υποτιμούσε τον τουρκικό στρατό, τα γεωπολιτικά αντανακλαστικά της περιοχής καθιστούν ένα τέτοιο χτύπημα απαγορευτικό. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Ένα ιρανικό χτύπημα σε αμερικανικές βάσεις επί τουρκικού εδάφους θα ενεργοποιούσε ραγδαίες εξελίξεις. Μπορεί το Άρθρο 5 να είναι περίπλοκο στη σημερινή του εφαρμογή, ειδικά με την Ευρώπη να έχει στραμμένο το βλέμμα της στην Ουκρανία, αλλά η πιθανότητα εμπλοκής της Συμμαχίας παραμένει ένας εφιάλτης για το Ιράν.
Παράλληλα, υπάρχει ο παράγοντας Αζερμπαϊτζάν. Οι Αμερικανοί αναλυτές τονίζουν πολύ εύστοχα τη δημογραφική βόμβα στο βόρειο Ιράν: οι εθνοτικοί Αζέροι. Αποτελούν την πλειοψηφία στο λεγόμενο «Νότιο Αζερμπαϊτζάν» εντός της ιρανικής επικράτειας, και μάλιστα είναι περισσότεροι από τους κατοίκους του ίδιου του κράτους του Αζερμπαϊτζάν. Αν η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν αποφασίσουν να απαντήσουν, δεν χρειάζεται καν να εισβάλουν. Αρκεί να υποκινήσουν αυτονομιστικές τάσεις και να “βαλκανοποιήσουν” το Ιράν εκ των έσω. Μια εσωτερική κατάρρευση την ώρα που δέχεσαι πυρά από τις ΗΠΑ, είναι ο ορισμός της απόλυτης γεωπολιτικής ήττας.
Το ρεζουμέ
Η Τεχεράνη είναι ορθολογική μέσα στον δικό της φονταμενταλισμό. Ζυγίζει τους αντιπάλους της και επιλέγει τα θύματά της. Τα κράτη του Κόλπου προσφέρουν στο Ιράν την ευκαιρία να κάνει επίδειξη ισχύος (έστω και αν ρισκάρει μια οδυνηρή αντεπίθεση αργότερα) χωρίς να αντιμετωπίζει άμεση υπαρξιακή απειλή. Η Τουρκία, αντίθετα, σημαίνει γενικευμένο πόλεμο, εμπλοκή του ΝΑΤΟ, και πιθανό διαμελισμό της χώρας μέσω του αζέρικου στοιχείου.
Για τους Αμερικανούς, αυτοί οι αριθμοί και τα στρατηγικά βάθη βγάζουν νόημα στο χαρτί. Για εμάς, είναι άλλη μια υπενθύμιση του πώς η συσσώρευση πραγματικής στρατιωτικής ισχύος —όπως αυτή της Τουρκίας— λειτουργεί ως το απόλυτο αποτρεπτικό μέσο ακόμα και για τα πιο απρόβλεπτα καθεστώτα της περιοχής.
