Έξι υπογραφές στον ΟΗΕ κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, χωρίς ΗΠΑ και Ισραήλ
Έξι μέρη υπέγραψαν στον ΟΗΕ ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο, ανάμεσά τους τα Εμιράτα, προστάτες του Χαφτάρ. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ λείπουν από την υπογραφή, ενώ το Κάιρο συζητά παράλληλα με Άγκυρα και Τρίπολη.
Τα Εμιράτα του Χαφτάρ υπογράφουν, η Αίγυπτος κρατά δεύτερο κανάλι με τον Φιντάν και η Ουάσιγκτον μιλά μόνο για «καλόπιστες διαπραγματεύσεις»
σχετικά άρθρα
Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, ΕΕ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Μπαχρέιν χαρακτήρισαν στον ΟΗΕ το τουρκολιβυκό μνημόνιο «άκυρο και ανυπόστατο». Τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης διάβασε την κοινή δήλωση στην έδρα του Οργανισμού στη Νέα Υόρκη. Η υπογραφή των ΗΠΑ και του Ισραήλ λείπει από το κείμενο.
Οι έξι μιλούν για «ψευδεπίγραφο» μνημόνιο, που «παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα». Επιπλέον, τονίζουν ότι αγνοεί «τα δικαιώματα των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας». Κατά το κείμενο, η απόφαση της Βουλής της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου «δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα».
Στον ΟΗΕ, αλλά όχι απόφαση του ΟΗΕ
Η δήλωση έχει διπλωματικό βάρος, αλλά δεν αποτελεί απόφαση του Οργανισμού. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν εξέδωσε ούτε ψήφισμα ούτε δήλωση προέδρου. Την υπογράφουν έξι μέρη, όχι τα 15 μέλη του Συμβουλίου.
Η Ελλάδα ασκεί τον Οκτώβριο την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στις 21 Οκτωβρίου, η πρέσβειρα Αγλαΐα Μπαλτά ενημέρωσε τα μέλη σε κλειστές διαβουλεύσεις, σύμφωνα με τη National Herald. Ήταν η πρώτη φορά που το τουρκολιβυκό μνημόνιο μπήκε στο τραπέζι του Συμβουλίου. Ως τότε, Αθήνα, Λευκωσία, Κάιρο και Ρώμη αντέδρασαν μόνο με επιστολές και χάρτες.
Νωρίτερα, ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες μίλησε από το Κάιρο. «Οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν πρέπει να γίνεται σεβαστό ούτε να γίνεται αποδεκτό», δήλωσε. Ωστόσο, δεν κατονόμασε ούτε την Τουρκία ούτε τη Λιβύη.
Για την ΕΕ, ο πρέσβης Σταύρος Λαμπρινίδης εξέφρασε «έντονη λύπη» για την επικύρωση. Παράλληλα, θύμισε τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και του Ιουνίου 2025.
Οι υπογραφές που λείπουν
Η Ουάσιγκτον κράτησε απόσταση. Στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απλώς ενθάρρυνε τα μέρη «να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους με καλόπιστες διαπραγματεύσεις». Δεν πήρε θέση για τη νομιμότητα του μνημονίου.
Το Ισραήλ επίσης λείπει από τη δήλωση. Κι όμως, στις 21 Οκτωβρίου το ισραηλινό ΥΠΕΞ «καταδίκασε έντονα» την επικύρωση. Μάλιστα, μίλησε για παραβίαση των δικαιωμάτων «των στενών μας συμμάχων στην περιοχή». Απούσα είναι και η Σαουδική Αραβία.
Η αμερικανική στάση έχει και πιθανό υπόβαθρο. Λίβυα πηγή είπε στο Middle East Eye ότι η επικύρωση αποτελεί βήμα σε ευρύτερο σχέδιο της κυβέρνησης Τραμπ με την Τουρκία. Στόχος του σχεδίου είναι η Άγκυρα να μεσολαβήσει για την ενοποίηση Βεγγάζης και Τρίπολης. Την ημέρα της ψηφοφορίας, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραήμ Καλίν βρέθηκε στην Τρίπολη. Η πληροφορία, πάντως, στηρίζεται σε ανώνυμη πηγή.
Το παράδοξο των Εμιράτων
Η πιο αιχμηρή υπογραφή ανήκει στα Εμιράτα. Το Αμπού Ντάμπι στηρίζει χρόνια τον Χαλίφα Χαφτάρ. Τώρα υπογράφει ότι η ψήφος της Βουλής στη Βεγγάζη δεν έχει νομική αξία.
Η σχέση των Εμιράτων με την Άγκυρα δεν είναι εχθρική. Από το 2022 αγοράζουν τουρκικά drones Bayraktar TB2, κατά το Middle East Eye. Επιπλέον, σύμφωνα με πηγές του ίδιου μέσου, ενθάρρυναν τον Σαντάμ Χαφτάρ να επισκεφθεί την Αθήνα το καλοκαίρι. Ο Σαντάμ φέρεται, επίσης, να συνάντησε τον Μπενιαμίν Νετανιάχου στα Εμιράτα τον Σεπτέμβριο.
Δηλαδή, τα Εμιράτα κρατούν ανοιχτές όλες τις πόρτες. Στηρίζουν τη Βεγγάζη, συνεργάζονται με την Άγκυρα και υπογράφουν με την Αθήνα.
Το Κάιρο με δύο γραμμές
Η Αίγυπτος ακολουθεί ανάλογη τακτική. Στη Νέα Υόρκη υπογράφει με την Ελλάδα. Την ίδια εβδομάδα, όμως, ανοίγει δικά της κανάλια με Άγκυρα και Τρίπολη.
Στις 23 Οκτωβρίου, ο Μπαντρ Αμπντελάτι συνάντησε τον Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη. Του είπε ότι το μνημόνιο είναι «απολύτως άκυρο», σύμφωνα με το Egyptian Streets. Ο Φιντάν πρότεινε διαβουλεύσεις και σημείωσε ότι το μνημόνιο υπογράφηκε πριν από επτά χρόνια, σε διαφορετικό πλαίσιο.
Στις 25 Οκτωβρίου, ο επικεφαλής των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών συνάντησε τον Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά. Ο πρωθυπουργός της Τρίπολης δήλωσε έτοιμος να καλύψει τις αιγυπτιακές ανησυχίες «με διάλογο και κοινό συντονισμό».
Παράλληλα, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ Ναντέρ Ζάκι περιέγραψε μια τρίτη επιλογή. Η στάση του Καΐρου, είπε, «δεν περιορίζεται στο να αποδεχθεί ή να κλιμακώσει». Η Αίγυπτος ετοιμάζει νομικό φάκελο με ειδικούς του διεθνούς δικαίου. Μάλιστα, άφησε ανοιχτό αίτημα για προσωρινά μέτρα που θα σταματούν γεωτρήσεις και έρευνες.
Η απάντηση της Άγκυρας
Η Τουρκία απάντησε πριν από τη Νέα Υόρκη. Στις 22 Οκτωβρίου, το υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι η ισχύς του μνημονίου «δεν μπορεί να εξαλειφθεί από τις μονομερείς εκτιμήσεις τρίτων», κατά το Türkiye Today. Επιπλέον, προειδοποίησε ότι η χώρα «θα συνεχίσει να προστατεύει τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο».
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η Αθήνα κέρδισε ένα κείμενο με έξι υπογραφές και ρητή αναφορά στα δικαιώματα των νησιών. Η αναφορά αυτή αφορά άμεσα την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και το Καστελόριζο. Μετρά, επίσης, και για τις συζητήσεις με το Κάιρο ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.
Ωστόσο, οι δύο σημαντικότεροι εταίροι της Ελλάδας μένουν έξω από την υπογραφή. Οι ΗΠΑ έχουν την Chevron στα οικόπεδα νότια της Κρήτης που διεκδικεί η Λιβύη. Το Ισραήλ πουλά στην Ελλάδα σύστημα αεράμυνας 3,5 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με το Middle East Eye.
Η δήλωση αφήνει ανοιχτή την πόρτα σε νέες ελληνολιβυκές συνομιλίες. Ο Κωνσταντίνος Φίλης, του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, βλέπει όμως αλλιώς το μέλλον. «Είναι σχεδόν αδύνατο πλέον ένας Λίβυος ηγέτης να υπογράψει συμφωνία με την Ελλάδα», δήλωσε στο Middle East Eye.
Η Βουλή της Λιβύης συνεδριάζει ξανά στις 2 Νοεμβρίου, στη Σέμπχα. Η Ουάσιγκτον, πάντως, δεν έχει προσθέσει ακόμη τη δική της υπογραφή.
