Σήμερα θα μιλήσουμε για τη γείτονα χώρα, αλλά μην περιμένετε ευχάριστα νέα. Ο διακεκριμένος Τούρκος οικονομολόγος και αναλυτής Ατίλα Γεσιλάντα, ένας άνθρωπος που «σκανάρει» τις αγορές της Τουρκίας εδώ και 35 χρόνια, δεν μασάει τα λόγια του. Η διάγνωση; Σκοτεινοί Αιώνες. Όπως ακριβώς μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η Ευρώπη βυθίστηκε στην οπισθοδρόμηση, έτσι και η Τουρκία εισέρχεται σε μια φάση όπου η ανάπτυξη είναι λέξη άγνωστη και η επιβίωση κατόρθωμα.
σχετικά άρθρα
Το Σοκ του Πολέμου στο Ιράν
Ας ξεκινήσουμε από τα «χοντρά». Η τουρκική οικονομία κρατιόταν με το ζόρι όρθια, με «φτύμα και ευχέλαια» από τον Μεχμέτ Σιμσέκ και την Κεντρική Τράπεζα. Το πλοίο έμπαζε νερά, αλλά ο πόλεμος στο Ιράν ήρθε να δώσει τη χαριστική βολή. Αν δεν υπήρχε αυτή η ανάφλεξη, οι ανισορροπίες ίσως να «κουκουλώνονταν» μέχρι τις εκλογές. Τώρα, το σοκ προσφοράς επιταχύνει το μοιραίο.
Οι αγορές στη Wall Street μπορεί να πανηγυρίζουν, αλλά στην πραγματικότητα είναι αποκομμένες από το πεδίο. Ακόμα κι αν ο πόλεμος σταματούσε αύριο, οι τιμές στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο δεν πρόκειται να επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα για τουλάχιστον έναν χρόνο. Με το Brent να μην πέφτει κάτω από τα 110 δολάρια, η παγκόσμια οικονομία φλερτάρει με τον στασιμοπληθωρισμό. Για την Τουρκία, αυτό σημαίνει θάνατο.
Πληθωρισμός: Τα Νούμερα που «Μαγειρεύονται»
Πάμε τώρα στα δεδομένα που μας έριξε η Turkstat. Ο πληθωρισμός τον Απρίλιο ανακοινώθηκε στο 4,17% τον μήνα. Όχι τον χρόνο, τον μήνα! Ο ετήσιος πληθωρισμός σκαρφάλωσε στο 32,5%, αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: όλοι ξέρουμε ότι τα νούμερα χειραγωγούνται. Η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να υποτιμά τις τιμές για να πληρώνει λιγότερα σε μισθούς και συντάξεις.
Ωστόσο, το 4,17% είναι ήδη ένα υψηλό 25 μηνών. Η παραγωγική πλευρά της οικονομίας καταρρέει. Ο δείκτης PMI έπεσε από το 47,1 στο 45. Όταν πέφτεις κάτω από το 50, σημαίνει ότι η οικονομική δραστηριότητα συρρικνώνεται. Οι τουρκικές επιχειρήσεις δεν μπορούν πια να παράγουν· το κόστος τις πνίγει. Μόνο οι υπηρεσίες κρατάνε κάπως, κάτι που δείχνει μια ακόρεστη δίψα για κατανάλωση από τον κόσμο που βλέπει το χρήμα του να λιώνει και τρέχει να το ξοδέψει πριν χάσει κι άλλη αξία.
Το Παραμύθι των Εξαγωγών και το Έλλειμμα
Υπάρχει μια «μαγική» εικόνα στις εξαγωγές που αυξήθηκαν κατά 11%. Μην τσιμπάτε. Η αγορά βοά ότι το Υπουργείο Εμπορίου ανάγκασε τους εξαγωγείς να πλαστογραφήσουν έγγραφα προκειμένου να δείξουν ότι σκοπεύουν να εξάγουν, απλά για να ωραιοποιηθεί το εμπορικό έλλειμμα. Στην πραγματικότητα, με την ΕΕ σε ύφεση και τον Κόλπο στις φλόγες, οι τουρκικές εξαγωγές πνέουν τα λοίσθια.
Το πρόβλημα δεν είναι αν θα μας δανείσουν οι ξένοι – η Τουρκία μπορεί ακόμα να βρει κεφάλαια. Το πρόβλημα είναι οι ίδιοι οι Τούρκοι αποταμιευτές. Ήδη το 40% των καταθέσεων είναι σε χρυσό και δολάρια. Αν δουν τα αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας να εξανεμίζονται, θα τρέξουν να αγοράσουν κι άλλο σκληρό νόμισμα, προκαλώντας μια νομισματική κρίση από το πουθενά.
Η «Μαύρη Τρύπα» του Προϋπολογισμού
Ο Σιμσέκ προσπάθησε να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα, αλλά ο Ερντογάν κάνει ακριβώς αυτό που το ΔΝΤ απεύχεται: μοιράζει επιδοτήσεις, κίνητρα και φορολογικές απαλλαγές σε κατάσταση πανικού για να τονώσει την οικονομία. Αυτό απλά προσθέτει ένα 1% στο έλλειμμα, αυξάνει το κόστος δανεισμού και ρίχνει λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού.
Μιλάμε για μια οικονομία που δεν παράγει, αλλά δέχεται ενέσεις ρευστότητας. Αυτό είναι ο ορισμός των Σκοτεινών Αιώνων. Οι επενδυτικές τράπεζες, όπως η Barclays και η City, αναθεωρούν τις προβλέψεις τους προς το χειρότερο. Ο πληθωρισμός στο τέλος του έτους θα αγγίξει το 35% στην καλύτερη, ή το 40% αν ο Ερντογάν υποκύψει στις πιέσεις για λαϊκιστικές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις χωρίς περικοπές από αλλού.
Επιτόκια και Πολιτικά Παιχνίδια
Η Κεντρική Τράπεζα θα αναγκαστεί να αυξήσει τα επιτόκια στο 40% και να αφήσει τη λίρα να υποτιμηθεί πιο γρήγορα. Είναι ο χειρότερος δυνατός συνδυασμός: δεν θα βοηθήσει τους εξαγωγείς, αλλά θα βαθύνει την ύφεση. Και μέσα σε όλα αυτά, έχουμε το σενάριο των πρόωρων εκλογών.
Ο Ερντογάν είναι δάσκαλος της επιβίωσης, αλλά τώρα οι δημοσκοπήσεις τον «μαυρίζουν». Δεν πρόκειται να ρισκάρει εκλογές πριν το 2028, εκτός αν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης ή ακόμα και έναν εικονικό πόλεμο με το Ισραήλ για να συσπειρώσει τη βάση του. Πολιτικά και οικονομικά, η χώρα είναι σε ένα τέλμα που θυμίζει βάλτο.
Ο Αυταρχισμός ως Οικονομικό Δηλητήριο
Η ρίζα του κακού δεν είναι ο κύκλος της αγοράς, αλλά το ίδιο το καθεστώς. Ο Ερντογάν δεν είναι απλά αυταρχικός· είναι ένας δικτάτορας που παίρνει κάθε απόφαση, από τη μεγαλύτερη μέχρι την πιο ασήμαντη. Όπως συμβαίνει στην Κίνα και τη Ρωσία, όταν ένας ηγέτης εξολοθρεύει κάθε αντίθετη φωνή, η οικονομία υποφέρει.
Ο Δρ. Ντάρον Ατζέμογλου μας δίδαξε ότι η δημοκρατία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη. Στην Τουρκία, η δικαιοσύνη είναι ελεγχόμενη, οι θεσμοί είναι «προσωποπαγείς» και ο ελεύθερος ανταγωνισμός έχει αντικατασταθεί από μια παρέα φίλων του Προέδρου. Ποιος σοβαρός επενδυτής θα φέρει τα λεφτά του σε μια χώρα όπου ο Ερντογάν μπορεί με μια υπογραφή να κατάσχει περιουσίες;
Ένας Αργός και Επώδυνος Θάνατος
Η Τουρκία μοιάζει με ασθενή που έχει καρκίνο και αρνείται τη θεραπεία. Δεν θα πεθάνει αύριο, αλλά θα υποφέρει για πολύ καιρό. Η κοινωνική αποσύνθεση είναι ήδη εδώ: βία στα σχολεία, εγκλήματα τιμής, μίσος και οργή. Ο Ερντογάν είναι ο αποκλειστικός υπεύθυνος για αυτή την εικόνα.
Δεν μπορεί να παραιτηθεί, γιατί ξέρει ότι αν χάσει την εξουσία, η δικαιοσύνη θα μετατραπεί σε εκδίκηση για τις δωροδοκίες και τον πλουτισμό του περιβάλλοντός του. Η τάση είναι ξεκάθαρη: πηγαίνουμε κάτω, πηγαίνουμε μεγάλα και πηγαίνουμε μόνιμα. Η Τουρκία βυθίζεται αργά, και το χειρότερο είναι ότι ο καπετάνιος αρνείται να αλλάξει πορεία.
