«Θα εθνοκάθαριζα το Κόσοβο»: ο επικίνδυνος αντίλαλος του Μιλόσεβιτς στα Βαλκάνια
Μια Σέρβα υπουργός δήλωσε ότι θα είχε εθνοκαθάρει το Κόσοβο στη θέση του Μιλόσεβιτς. Και ξύπνησε ξανά τα φαντάσματα ενός πολέμου που η Ευρώπη νόμιζε κλειστό.
Άποψη της Πρίστινα• η δήλωση Σέρβας υπουργού για «εθνοκάθαρση» αναβίωσε τις εντάσεις
σχετικά άρθρα
Μια δήλωση Σέρβας υπουργού προκάλεσε διεθνή κατακραυγή. Η Σνεζάνα Παούνοβιτς είπε ότι θα είχε εθνοκαθάρει το Κόσοβο. Δηλαδή, αν βρισκόταν στη θέση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς την περίοδο 1998-1999. Μάλιστα, το χαρακτήρισε η ίδια «ο σκληρότερος χαρακτηρισμός» που έχει πει ποτέ. Ωστόσο, η καταδίκη ήρθε από πολλές πλευρές ταυτόχρονα. Έτσι, μια παλιά πληγή των Βαλκανίων άνοιξε ξανά.
Τι ακριβώς είπε
Ας δούμε πρώτα τα λόγια της με ακρίβεια. Η δήλωση έγινε σε σερβικό μέσο. Πρώτον, η υπουργός Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναφέρθηκε ρητά στον Μιλόσεβιτς. Δεύτερον, είπε ότι δεν θα «εξόντωνε» τους Αλβανούς. Μάλιστα, πρόσθεσε ότι θα τους ανάγκαζε να φύγουν στη «μητέρα πατρίδα» τους. Επιπλέον, επανέλαβε τη γνωστή σερβική θέση περί «αντίστροφης» εθνοκάθαρσης. Ωστόσο, η επίκληση της εθνοκάθαρσης παραμένει βαρύτατη. Γι’ αυτό η αντίδραση υπήρξε άμεση και ευρεία.
Το βάρος του ονόματος
Η ταυτότητα της υπουργού προσθέτει ιδιαίτερο βάρος. Δεν πρόκειται για τυχαία επιλογή λέξεων. Πρώτον, η Παούνοβιτς ανήκει στο Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας. Δεύτερον, αυτό είναι ακριβώς το κόμμα που ίδρυσε ο ίδιος ο Μιλόσεβιτς. Μάλιστα, η ίδια γεννήθηκε στο Κόσοβο. Επιπλέον, είναι γνωστή για τη σκληρή της στάση στο ζήτημα. Ωστόσο, η αναφορά στον καταδικασμένο ηγέτη δεν είναι ουδέτερη. Γι’ αυτό η δήλωση διαβάστηκε ως ιδεολογική συνέχεια.
Η σκιά του Μιλόσεβιτς
Για να καταλάβουμε το βάρος, χρειάζεται ιστορική μνήμη. Το παρελθόν εδώ είναι αιματηρό. Πρώτον, το καθεστώς Μιλόσεβιτς διέπραξε εθνοκάθαρση στο Κόσοβο το 1998-1999. Δεύτερον, ο πόλεμος τελείωσε μόνο μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ. Μάλιστα, ο ίδιος ο Μιλόσεβιτς πέθανε στη Χάγη, δικαζόμενος για γενοκτονία. Επιπλέον, ανώτατοι αξιωματούχοι του καταδικάστηκαν για εγκλήματα. Ωστόσο, η μνήμη αυτή παραμένει ζωντανή στην περιοχή. Γι’ αυτό κάθε τέτοια δήλωση προκαλεί ρίγος.
Τρεις καταδίκες
Η αντίδραση ήρθε από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις. Και αυτό έχει σημασία. Πρώτον, από την Πρίστινα, όπου υπουργός μίλησε για «γενοκτονική ιδεολογία». Δεύτερον, από τις Βρυξέλλες, με σαφή καταδίκη της ρητορικής. Μάλιστα, η ΕΕ τόνισε ότι δεν υπάρχει χώρος στην Ευρώπη για τέτοιες θέσεις. Επιπλέον, ήρθε και μια τρίτη, πιο αποκαλυπτική αντίδραση. Ωστόσο, αυτή προήλθε από την ίδια τη Σερβία. Γι’ αυτό η εικόνα δεν είναι μονόπλευρη.
Οι σερβικές φωνές κατά
Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο για μια δίκαιη ανάγνωση. Δεν μιλά όλη η Σερβία με μία φωνή. Πρώτον, η γνωστή Σέρβα ακτιβίστρια Νατάσα Κάντιτς καταδίκασε τη δήλωση. Δεύτερον, τόνισε ότι γυρίζει τη χώρα σε ένα σκοτεινό παρελθόν. Μάλιστα, η ίδια τεκμηριώνει επί δεκαετίες τα εγκλήματα των γιουγκοσλαβικών πολέμων. Επιπλέον, πολλοί Σέρβοι πολίτες απορρίπτουν αυτόν τον λόγο. Ωστόσο, η επίσημη κυβερνητική στάση μετρά διαφορετικά. Γι’ αυτό η ευθύνη βαραίνει τους θεσμούς, όχι έναν λαό.
Γιατί τώρα
Το χρονικό πλαίσιο εξηγεί πολλά. Η δήλωση δεν είναι τυχαία αυτή τη στιγμή. Πρώτον, η Σερβία περνά περίοδο έντονης εσωτερικής αναταραχής. Δεύτερον, ο πρόεδρος Βούτσιτς ανακοίνωσε παραίτηση μετά από μήνες διαδηλώσεων. Μάλιστα, η ακραία ρητορική συχνά λειτουργεί ως εκτόνωση προς τα έξω. Επιπλέον, ο εθνικισμός χρησιμοποιείται ιστορικά για εσωτερική συσπείρωση. Ωστόσο, το τίμημα το πληρώνει η περιφερειακή σταθερότητα. Γι’ αυτό το εσωτερικό και το εξωτερικό συνδέονται στενά.
Ο βαλκανικός υπόνομος
Η υπόθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, ανησυχητικό μοτίβο. Ο αναθεωρητισμός επανέρχεται. Πρώτον, εθνικιστικές δυνάμεις αμφισβητούν ξανά τις μεταπολεμικές συμφωνίες. Δεύτερον, μια «πανσερβική διακήρυξη» διεκδικεί το Κόσοβο και κλονίζει το καθεστώς της Βοσνίας. Μάλιστα, η εύθραυστη ισορροπία των Βαλκανίων δοκιμάζεται. Επιπλέον, εξωτερικοί παίκτες ίσως αναζωπυρώσουν επικίνδυνες ιδέες ανταλλαγής εδαφών. Ωστόσο, τέτοια σενάρια θυμίζουν τη δεκαετία του 1990. Γι’ αυτό η ανησυχία των Ευρωπαίων είναι βάσιμη.
Το ελληνικό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά άμεσα την Αθήνα. Η Ελλάδα εμπλέκεται περισσότερο απ’ όσο φαίνεται. Πρώτον, δεν αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του Κοσόβου. Δεύτερον, κρατά τη στάση αυτή μαζί με Ισπανία, Κύπρο και άλλες χώρες. Μάλιστα, διατηρεί ιστορικούς δεσμούς και με τη Σερβία. Επιπλέον, στηρίζει σταθερά την ευρωπαϊκή προοπτική των Βαλκανίων. Ωστόσο, οφείλει ταυτόχρονα να υπερασπίζεται τις ευρωπαϊκές αξίες. Γι’ αυτό η ελληνική θέση απαιτεί λεπτή ισορροπία.
Η γειτονιά που καίγεται εύκολα
Πέρα από το καθεστώς, μετρά και η γεωγραφία. Τα Βαλκάνια είναι η άμεση γειτονιά της Ελλάδας. Πρώτον, κάθε αποσταθεροποίηση επηρεάζει άμεσα τη χώρα. Δεύτερον, οι εντάσεις φέρνουν προσφυγικές ροές και οικονομική αβεβαιότητα. Μάλιστα, η ασφάλεια της περιοχής είναι κοινό ευρωπαϊκό αγαθό. Επιπλέον, η Ελλάδα έχει συμφέρον σε μια ήρεμη γειτονιά. Ωστόσο, ο εθνικιστικός λόγος υπονομεύει αυτή τη σταθερότητα. Γι’ αυτό η Αθήνα παρακολουθεί με εύλογη ανησυχία.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το στοίχημα είναι θεμελιώδες. Αφορά τις ίδιες τις αξίες της Ένωσης. Πρώτον, η συμφιλίωση με το παρελθόν είναι προϋπόθεση για την ένταξη. Δεύτερον, η αναθεωρητική ρητορική υπονομεύει αυτή την πορεία. Μάλιστα, η ΕΕ επικαλείται τη λογοδοσία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Επιπλέον, η διεύρυνση προς τα Βαλκάνια θεωρείται παράγοντας σταθερότητας. Ωστόσο, χωρίς συμφιλίωση, η προοπτική αυτή αδυνατίζει. Γι’ αυτό η δήλωση πλήττει και την ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα που ανησυχεί. Μια υπουργός επικαλέστηκε ανοιχτά την εθνοκάθαρση. Πρώτον, ξύπνησε τη σκιά ενός καταδικασμένου παρελθόντος. Ωστόσο, η καταδίκη ήρθε ακόμη και από σερβικές φωνές. Μάλιστα, το μήνυμα είναι ότι η συμφιλίωση παραμένει ημιτελής. Γι’ αυτό η επαγρύπνηση είναι αναγκαία σε όλη την περιοχή. Τελικά, στα Βαλκάνια, οι λέξεις του παρελθόντος μπορούν ακόμη να ανάψουν φωτιές.
