Όταν ο Τραμπ σε σπρώχνει στην αγκαλιά των Βρυξελλών: γιατί η Ισλανδία ξανασκέφτεται την ΕΕ
Η Ισλανδία ξεκίνησε την πρόωρη ψηφοφορία για το δημοψήφισμα της 29ης Αυγούστου. Και πίσω από το ερώτημα για τις Βρυξέλλες κρύβονται η Γροιλανδία, η Αρκτική — και ένας απρόβλεπτος προστάτης.
Το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας· η χώρα ψηφίζει στις 29 Αυγούστου για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ.
Η Ισλανδία άνοιξε τις κάλπες της πρόωρης ψηφοφορίας τη Δευτέρα. Το δημοψήφισμα της 29ης Αυγούστου πλησιάζει. Δηλαδή, η απόφαση για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Μάλιστα, οι συνομιλίες αυτές παραμένουν παγωμένες από το 2015. Ωστόσο, ο κόσμος γύρω από το νησί έχει αλλάξει δραματικά από τότε. Έτσι, μια χώρα 400.000 κατοίκων καλείται να απαντήσει σε ένα ερώτημα με ευρωπαϊκή απήχηση.
σχετικά άρθρα
Τι ακριβώς ψηφίζουν
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα το διακύβευμα με ακρίβεια. Το ερώτημα είναι συγκεκριμένο. Πρώτον, οι ψηφοφόροι απαντούν αν πρέπει να ξανανοίξουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Δεύτερον, το δημοψήφισμα δεν αφορά την ίδια την ένταξη. Μάλιστα, μια ενδεχόμενη συμφωνία ένταξης απαιτεί δεύτερο, χωριστό δημοψήφισμα. Επιπλέον, η κυβέρνηση ξεκαθάρισε και κάτι ακόμη. Ωστόσο, ένα «Όχι» τερματίζει οριστικά κάθε μελλοντική προσπάθεια. Γι’ αυτό η ψηφοφορία έχει χαρακτήρα «τώρα ή ποτέ».
Το ιστορικό μιας παγωμένης σχέσης
Για να καταλάβουμε το σήμερα, χρειάζεται μια ματιά πίσω. Η σχέση με τις Βρυξέλλες έχει ιστορία. Καταρχάς, η Ισλανδία υπέβαλε αίτηση ένταξης το 2009. Έπειτα, η αίτηση ήρθε μετά την κατάρρευση του τραπεζικού της συστήματος στην παγκόσμια κρίση. Μάλιστα, οι διαπραγματεύσεις πάγωσαν το 2013, με την αλλαγή κυβέρνησης. Επιπλέον, το 2015 η χώρα δήλωσε ότι δεν ενδιαφέρεται πλέον. Ωστόσο, η απόσυρση εκείνη έγινε χωρίς κοινοβουλευτική ψήφο ή δημοψήφισμα. Γι’ αυτό το ζήτημα έμεινε θεσμικά μετέωρο — μέχρι σήμερα.
Ο Τραμπ, η Γροιλανδία και η επιτάχυνση
Και εδώ βρίσκεται το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της συγκυρίας. Το χρονοδιάγραμμα δεν ήταν αυτό. Πρώτον, η κεντροαριστερή κυβέρνηση της Κριστρούν Φροσταντότιρ σχεδίαζε δημοψήφισμα έως το 2027. Δεύτερον, το έφερε μπροστά μετά τις απειλές του Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Μάλιστα, ο Αμερικανός πρόεδρος μπέρδεψε δημόσια τη Γροιλανδία με την Ισλανδία, εν μέσω της αντιπαράθεσης. Επιπλέον, το επεισόδιο ηχούσε στο Ρέικιαβικ ως προειδοποίηση. Ωστόσο, η γειτονιά της Αρκτικής δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Γι’ αυτό η ασφάλεια μπήκε στο κέντρο της συζήτησης.
Η χώρα χωρίς στρατό
Η ισλανδική ιδιαιτερότητα εξηγεί το βάθος της ανησυχίας. Το νησί είναι στρατιωτικά γυμνό. Καταρχήν, η Ισλανδία δεν διαθέτει δικές της ένοπλες δυνάμεις. Ακολούθως, στηρίζεται στο ΝΑΤΟ και σε διμερή αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ. Μάλιστα, επί δεκαετίες θεωρούνταν το «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Ουάσιγκτον στον Βόρειο Ατλαντικό. Επιπλέον, η ασφάλειά της θεωρούνταν αυτονόητη και δεδομένη. Ωστόσο, ο προστάτης έγινε ξαφνικά απρόβλεπτος. Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή «άγκυρα» φαντάζει πλέον ελκυστική.
Η Αρκτική αγριεύει
Η γεωγραφία προσθέτει το δικό της βάρος. Το νησί κάθεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Πρώτον, η Ισλανδία ελέγχει το πέρασμα Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Βρετανίας, κρίσιμο για τα ρωσικά υποβρύχια. Δεύτερον, ο ανταγωνισμός στην Αρκτική εντείνεται από όλες τις πλευρές. Μάλιστα, το είδαμε πρόσφατα με τα κινεζικά παγοθραυστικά στη Βερίγγειο. Επιπλέον, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξε τον χάρτη απειλών. Ωστόσο, μια μικρή χώρα δύσκολα σταθμίζει μόνη τέτοιες πιέσεις. Γι’ αυτό η συζήτηση για την ΕΕ απέκτησε υπαρξιακό τόνο.
Το δίλημμα του ψαρά
Απέναντι στη γεωπολιτική στέκεται όμως ένα πανίσχυρο «Όχι». Και έχει τα δικά του επιχειρήματα. Καταρχάς, η αλιεία αποτελεί το ιερό της ισλανδικής οικονομίας. Έπειτα, ο φόβος για τα πλούσια αλιευτικά πεδία κράτησε τη χώρα εκτός ΕΕ επί δεκαετίες. Μάλιστα, οι επικριτές βλέπουν απειλή για την κυριαρχία και τους εθνικούς πόρους. Επιπλέον, η γεωργία και το ενδεχόμενο του ευρώ διχάζουν εξίσου. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε για «καλή συμφωνία» σε αλιεία και γεωργία. Γι’ αυτό η μάχη της πειθούς κρίνεται στα χωριά των ψαράδων.
Το παράδοξο του ΕΟΧ
Υπάρχει και ένα επιχείρημα που δουλεύει και για τις δύο πλευρές. Αφορά την υπάρχουσα σχέση. Πρώτον, η Ισλανδία συμμετέχει ήδη στην ενιαία αγορά μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Δεύτερον, ανήκει στη ζώνη Σένγκεν και στην ΕΖΕΣ. Μάλιστα, υιοθετεί μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας ήδη σήμερα. Επιπλέον, το κάνει όμως χωρίς λόγο και ψήφο στη διαμόρφωσή της. Ωστόσο, οι υπέρμαχοι της ένταξης βλέπουν εδώ το κλειδί: κανόνες χωρίς φωνή. Γι’ αυτό λένε ότι η πλήρης ένταξη απλώς προσθέτει το δικαίωμα συναπόφασης.
Μια χώρα στα δύο
Οι αριθμοί αποτυπώνουν τη διχοστασία. Και είναι οριακοί. Πρώτον, δημοσκόπηση της Gallup έδειξε 52% υπέρ της ένταξης και 48% κατά. Δεύτερον, η στήριξη για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων εμφανίζεται υψηλότερη, γύρω στο 57%. Μάλιστα, πολλοί θέλουν απλώς να δουν τι συμφωνία μπορεί να πετύχει η χώρα. Επιπλέον, η τελική κρίση μένει για το δεύτερο δημοψήφισμα. Ωστόσο, κανείς δεν προεξοφλεί το αποτέλεσμα σε καμία κάλπη. Γι’ αυτό η αναμέτρηση της 29ης Αυγούστου κρατά την Ευρώπη σε αναμονή.
Η διεύρυνση ξαναζωντανεύει
Το ισλανδικό δημοψήφισμα δεν συμβαίνει στο κενό. Εντάσσεται σε ευρύτερο κύμα. Καταρχήν, πάνω από δέκα χώρες βρίσκονται σήμερα σε ενταξιακή τροχιά. Ακολούθως, από την Ουκρανία και τη Μολδαβία ως τα Δυτικά Βαλκάνια. Μάλιστα, η Επίτροπος Διεύρυνσης μίλησε για «κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής», όπου η ΕΕ προσφέρει «άγκυρα αξιών και ασφάλειας». Επιπλέον, η ίδια γλώσσα κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό έγγραφο για τις «αναθεωρητικές δυνάμεις». Ωστόσο, το αντίστροφο Brexit λέει τη δική του ιστορία. Γι’ αυτό μια χώρα που θέλει να μπει αξίζει προσοχή όσο μία που έφυγε.
Το ευρωπαϊκό και ελληνικό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά εμάς. Το μήνυμα ξεπερνά το νησί. Πρώτον, όταν ο κόσμος αγριεύει, η ευρωπαϊκή ένταξη ξαναγίνεται πολύτιμη. Δεύτερον, η ασφάλεια αναδεικνύεται σε ισχυρότερο μαγνήτη από την οικονομία. Μάλιστα, το δίδαγμα αυτό αφορά και τα παλαιά μέλη, όπως η Ελλάδα. Επιπλέον, υπενθυμίζει την αξία μιας θέσης στο τραπέζι των αποφάσεων. Ωστόσο, η διεύρυνση απαιτεί και από την ΕΕ ετοιμότητα και μεταρρυθμίσεις. Γι’ αυτο η ισλανδική κάλπη διαβάζεται και στις Βρυξέλλες — και στην Αθήνα.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα που συνοψίζει την εποχή. Ένα μικρό νησί, ένα μεγάλο ερώτημα. Πρώτον, η Ισλανδία σκέφτεται την ΕΕ όχι από οικονομική ανάγκη, αλλά από ανάγκη ασφάλειας. Ωστόσο, το «ιερό» της αλιείας και η κυριαρχία κρατούν τη ζυγαριά οριακή. Μάλιστα, ο απρόβλεπτος σύμμαχος αποδείχθηκε ο καλύτερος πωλητής της ευρωπαϊκής ιδέας. Γι’ αυτο η 29η Αυγούστου μετρά πολύ πέρα από το Ρέικιαβικ. Τελικά, στην εποχή των σφαιρών επιρροής, ακόμη και τα νησιά ψάχνουν αγκυροβόλιο.
