Δύο κινεζικά παγοθραυστικά στην αμερικανική ΑΟΖ: ο γρίφος του Βερίγγειου που θυμίζει την Ανατολική Μεσόγειο

Η αμερικανική Ακτοφυλακή παρακολούθησε δύο κινεζικά ερευνητικά παγοθραυστικά στη Βερίγγειο Θάλασσα. Τα σκάφη διέσχισαν την αμερικανική ΑΟΖ με προορισμό την Αρκτική. Δηλαδή, πέρασαν από ζώνη όπου η Ουάσιγκτον ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα. Μάλιστα, η Ακτοφυλακή έστειλε ακταιωρό για στενή παρακολούθηση. Ωστόσο, παραδέχτηκε ταυτόχρονα ότι η διέλευση δεν παραβίασε το διεθνές δίκαιο. Έτσι, η υπόθεση αναδεικνύει έναν νομικό γρίφο πολύ οικείο στην Αθήνα.

σχετικά άρθρα

Τρεις θάλασσες, ένα «κλουβί»: η αμερικανική στρατηγική που πιέζει την Κίνα — και το κόστος του πολέμου στο Ιράν

Ο Τραμπ ζητά βρετανικές βάσεις για το Ιράν — και το αγκάθι που κληρονομεί ο Μπέρναμ αφορά την Κύπρο

Ο τραπεζίτης που θα ηγηθεί των κατασκόπων: ο Κλέιτον, η Κίνα και το διατλαντικό ρήγμα

Τι συνέβη στη Βερίγγειο

Ας δούμε πρώτα τα γεγονότα με ακρίβεια. Η κίνηση σημειώθηκε στις 12 Ιουλίου. Πρώτον, τα ερευνητικά σκάφη Xue Long και Xue Long 2 κινήθηκαν βόρεια. Δεύτερον, πέρασαν από την αμερικανική ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα πέραν των διακοσίων μιλίων. Μάλιστα, ήταν η πρώτη τέτοια διέλευση μέσα στο 2026. Επιπλέον, το αμερικανικό σκάφος Munro ανέλαβε την παρακολούθηση. Ωστόσο, η επιχείρηση εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα επιτήρησης της Αρκτικής. Γι’ αυτό η Ουάσιγκτον έδωσε δημοσιότητα στο περιστατικό.

Το νομικό κλειδί

Και εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της υπόθεσης. Η ίδια η Ακτοφυλακή έκανε μια κρίσιμη παραδοχή. Καταρχάς, δήλωσε ότι η διέλευση δεν αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο. Έπειτα, εξήγησε ότι ξένα πλοία δικαιούνται να διασχίζουν την ΑΟΖ. Παράλληλα, όμως, τόνισε μια σημαντική εξαίρεση. Επιπροσθέτως, η θαλάσσια επιστημονική έρευνα απαιτεί προηγούμενη άδεια του παράκτιου κράτους. Όμως, ο ερευνητής οφείλει και να κοινοποιήσει τα δεδομένα. Ως εκ τούτου, το ζήτημα δεν είναι η διέλευση, αλλά η δραστηριότητα.

Ο ίδιος γρίφος, άλλη θάλασσα

Ο νομικός αυτός γρίφος ακούγεται εξαιρετικά οικείος στην Ελλάδα. Η αρχή είναι πανομοιότυπη. Από τη μία, η Αθήνα επικαλείται ακριβώς την ίδια διάταξη στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την άλλη, την προβάλλει απέναντι σε ξένα ερευνητικά σκάφη. Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι κάθε έρευνα σε ελληνική ΑΟΖ προϋποθέτει συγκατάθεση. Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον διατυπώνει το ίδιο επιχείρημα στη Βερίγγειο. Εντούτοις, οι ΗΠΑ δεν έχουν κυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Κατά συνέπεια, επικαλούνται ως εθιμικό δίκαιο ένα κείμενο που δεν υπέγραψαν ποτέ.

Η αμερικανική ανησυχία

Πίσω από τη νομική διάσταση κρύβεται μια στρατιωτική υποψία. Η Ουάσιγκτον δεν βλέπει απλή επιστήμη. Καταρχήν, αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι αποστολές εξυπηρετούν και αμυντικούς σκοπούς. Ακολούθως, εστιάζουν στη συλλογή ωκεανογραφικών δεδομένων. Πράγματι, τέτοια δεδομένα βοηθούν στον σχεδιασμό υποβρύχιων επιχειρήσεων. Ειδικότερα, δημοσιεύματα ανέφεραν κινεζική χαρτογράφηση βυθού κοντά σε Γκουάμ και Χαβάη. Παρ’ όλα αυτά, καμία ανεξάρτητη απόδειξη δεν επιβεβαιώνει στρατιωτική χρήση. Έτσι, η υποψία παραμένει εκτίμηση, όχι τεκμήριο.

Η θέση του Πεκίνου

Δίκαιο είναι να αποδοθεί και η άλλη πλευρά του επιχειρήματος. Η Κίνα απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες. Αρχικά, επιμένει ότι οι αποστολές έχουν καθαρά επιστημονικό χαρακτήρα. Στη συνέχεια, αυτοπροσδιορίζεται ως «κράτος κοντά στην Αρκτική». Άλλωστε, η χώρα δεν διαθέτει ακτές στον Αρκτικό Ωκεανό. Ακόμη, εντάσσει τη δραστηριότητά της στον λεγόμενο «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού». Παρότι η Δύση βλέπει γεωπολιτική στρατηγική, το Πεκίνο μιλά για έρευνα και εμπόριο. Επομένως, οι δύο αφηγήσεις παραμένουν ασυμβίβαστες.

Δεδομένα διπλής χρήσης

Η ουσία του προβλήματος, όμως, βρίσκεται στη φύση των δεδομένων. Εκεί η διαμάχη γίνεται άλυτη. Δηλαδή, τα ωκεανογραφικά δεδομένα εξυπηρετούν ταυτόχρονα δύο σκοπούς. Με άλλα λόγια, ο βυθός και τα ρεύματα ενδιαφέρουν εξίσου επιστήμονες και ναυτικούς. Στην πράξη, ο ίδιος χάρτης βοηθά την κλιματική έρευνα και τη ναυσιπλοΐα. Εξάλλου, καμία μέτρηση δεν φέρει ετικέτα σκοπού. Αντιθέτως, η χρήση της κρίνεται πολύ αργότερα. Συνεπώς, καμία πλευρά δεν μπορεί να αποδείξει οριστικά την πρόθεση της άλλης.

Η απάντηση με παγοθραυστικά

Η Ουάσιγκτον, πάντως, απαντά με συγκεκριμένες επενδύσεις. Το κενό της είναι μεγάλο. Πρώτον, παρήγγειλε έντεκα νέα περιπολικά σκάφη για την Αρκτική. Δεύτερον, οι παραδόσεις ξεκινούν το 2028 και ολοκληρώνονται προς το 2035. Μάλιστα, το πρώτο σκάφος προέρχεται από φινλανδικά ναυπηγεία. Επιπλέον, τα επόμενα ακολουθούν φινλανδικά σχέδια σε αμερικανικά ναυπηγεία. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον υστερεί για χρόνια σε παγοθραυστικά έναντι της Μόσχας. Γι’ αυτό στρέφεται σε ευρωπαϊκή τεχνογνωσία.

Το ευρωπαϊκό πλεονέκτημα

Και εδώ αναδεικνύεται κάτι ασυνήθιστο για την Ευρώπη. Σε αυτόν τον τομέα η ήπειρος ηγείται. Καταρχάς, η Φινλανδία διαθέτει κορυφαία παγκοσμίως τεχνογνωσία στα παγοθραυστικά. Έπειτα, συμμετέχει σε τριμερή συμφωνία με ΗΠΑ και Καναδά για κοινή ναυπήγηση. Παράλληλα, το ΝΑΤΟ ξεκίνησε πλαίσιο επιτήρησης από τη Βαλτική ως την Αρκτική. Επιπροσθέτως, οι σκανδιναβικές χώρες προσφέρουν τα δικά τους συστήματα. Όμως, η υπερδύναμη αγοράζει εδώ ευρωπαϊκή γνώση, αντί να την πουλά. Ως εκ τούτου, η στρατηγική αυτονομία αποκτά χειροπιαστό περιεχόμενο.

Ο αναγκαίος ρεαλισμός

Δίκαιο είναι, όμως, να κρατήσουμε τις σωστές αναλογίες. Η αρκτική διαδρομή παραμένει μικρή. Από τη μία, το 2025 κατέγραψε γύρω στις εκατό διελεύσεις. Από την άλλη, ο Σουέζ εξυπηρέτησε πάνω από δώδεκα χιλιάδες. Συγκεκριμένα, τα ενεργειακά φορτία καλύπτουν περίπου το 83% της αρκτικής κίνησης. Ταυτόχρονα, κορυφαίοι ναυτιλιακοί όμιλοι δηλώνουν ότι δεν υπάρχει εναλλακτική στον Σουέζ. Εντούτοις, ασφαλιστικοί φορείς κατατάσσουν την Αρκτική στα πιο επικίνδυνα περιβάλλοντα. Κατά συνέπεια, η σημασία της είναι στρατηγική περισσότερο παρά εμπορική.

Το ελληνικό διακύβευμα

Για την Ελλάδα, η υπόθεση έχει διπλό ενδιαφέρον. Το πρώτο σκέλος είναι νομικό. Καταρχήν, η αρχή της συγκατάθεσης για έρευνα σε ξένη ΑΟΖ αφορά άμεσα την Αθήνα. Ακολούθως, κάθε διεθνές προηγούμενο ενισχύει ή αποδυναμώνει το ελληνικό επιχείρημα. Πράγματι, η συνέπεια στην εφαρμογή του δικαίου λειτουργεί υπέρ των μικρότερων κρατών. Ειδικότερα, το δεύτερο σκέλος αφορά τη ναυτιλία. Παρ’ όλα αυτά, μια αρκτική διαδρομή ανταγωνίζεται τον Σουέζ μόνο μακροπρόθεσμα. Έτσι, ο ελληνόκτητος στόλος παρακολουθεί χωρίς άμεση ανησυχία.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια εικόνα με πολλαπλά επίπεδα. Δύο ερευνητικά πλοία κινητοποίησαν μια υπερδύναμη. Πρώτον, η διέλευσή τους παρέμεινε απολύτως νόμιμη. Ωστόσο, η αβεβαιότητα για τον σκοπό τους γέννησε την ένταση. Μάλιστα, η Αρκτική μετατρέπεται σταδιακά σε νέο πεδίο ανταγωνισμού. Γι’ αυτό οι κανόνες μετρούν όσο και τα παγοθραυστικά. Τελικά, το ίδιο ερώτημα που ταλανίζει τη Βερίγγειο απασχολεί και το Αιγαίο: ποιος ερευνά, πού, και με ποια άδεια.