Το τέλος της αμερικανικής λευκής επιταγής στο Ισραήλ και ο πολιτικός εγκλωβισμός του Νετανιάχου
Πώς ο Ντόναλντ Τραμπ, η αμερικανική οικονομία και η ήττα του ισραηλινού λόμπι στο Μίσιγκαν αλλάζουν τους συσχετισμούς στη Μέση Ανατολή.
Το πρωί των αμερικανικών εκλογών, μια απρόσμενη ρωγμή διαπέρασε το αφήγημα της απόλυτης ευθυγράμμισης μεταξύ της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ. Ο Ντόναλντ Τραμπ, εμφανιζόμενος στο δίκτυο Fox News, έκανε μια τοποθέτηση που ελάχιστοι ανέμεναν: άρχισε να επιχειρηματολογεί δημοσίως για ποιον λόγο η συνέχιση της απλόχερης αμερικανικής χρηματοδότησης στο Ισραήλ ενδέχεται να μην αποτελεί πλέον μια ορθή πολιτική επιλογή. Μέχρι το τέλος της βραδιάς, η γεωπολιτική σκακιέρα είχε ανατραπεί.
σχετικά άρθρα
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος είχε δομήσει ολόκληρη την προεκλογική και πολιτική του στρατηγική πάνω στην υπόσχεση της «απευθείας γραμμής» με τον Λευκό Οίκο, βρέθηκε ξαφνικά μετέωρος. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι στο Ισραήλ έσπευσαν να κεφαλαιοποιήσουν αυτή την εξέλιξη, κατακρίνοντας τον πρωθυπουργό για την υπερβολική του εξάρτηση από την «ειδική σχέση» του με τον Τραμπ —μια σχέση που ο ίδιος πουλούσε στους Ισραηλινούς ψηφοφόρους ως την απόλυτη υπερδύναμή του. Είναι τουλάχιστον αμήχανο όταν το βασικό πολιτικό σου επιχείρημα συμπυκνώνεται στο «ψηφίστε με γιατί ελέγχω την Ουάσιγκτον», και την επόμενη μέρα η ίδια η Ουάσιγκτον δηλώνει πρόθυμη να κλείσει την κάνουλα.
Λίγο πριν τις εκλογές, ο Νετανιάχου είχε φροντίσει να δημοσιοποιήσει μια τηλεφωνική συνομιλία, ευχαριστώντας τον Τραμπ για τη στήριξή του με τρόπο που άγγιζε τα όρια της απόλυτης πολιτικής υποταγής. Αυτή η φιλία υποτίθεται ότι θα εξασφάλιζε μια λευκή επιταγή από τον αμερικανικό προϋπολογισμό. Όμως η πραγματικότητα των αριθμών και των ψηφοφόρων διέλυσε αυτές τις ψευδαισθήσεις με εκκωφαντικό τρόπο.
Η ψευδαίσθηση της απόλυτης συμμαχίας και η γεωπολιτική πραγματικότητα
Καθώς ο Τραμπ άρχισε να «φλερτάρει» ανοιχτά με την ιδέα της περικοπής του ετήσιου πακέτου βοήθειας προς το Ισραήλ, ύψους 3,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, υποστήριξε μάλιστα ότι και ο ίδιος ο Νετανιάχου συμφωνεί με αυτό, τονίζοντας πως «δεν χρειάζονται τα χρήματα». Όταν το Fox News του έδωσε το βήμα, ο νέος ένοικος του Λευκού Οίκου εξαπέλυσε έναν μονόλογο εξηγώντας γιατί η Ουάσιγκτον πρέπει να πάψει να υφίσταται την πολιτική φθορά για μια οικονομική βοήθεια που, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι περιττή.
Εδώ αποκαλύπτεται η σκληρή φύση της αμερικανικής διπλωματίας. Ο Νετανιάχου επένδυσε όλο του το πολιτικό κεφάλαιο σε αυτή τη σχέση, μόνο για να δει τον απαραίτητο Αμερικανό σύμμαχό του να βγαίνει σε εθνικό δίκτυο και να αναζητά τρόπους απεμπλοκής, αντιλαμβανόμενος πλέον το πολιτικό κόστος. Μέσα σε αυτή τη ρητορική, ο Τραμπ κατονόμασε έμμεσα αλλά σαφώς τον Άμπντουλ Ελ-Σάγιεντ, περιγράφοντάς τον ως τον «παράφρονα» που η αμερικανική κυβέρνηση δεν χρειάζεται να ακούει.
Το πρόβλημα για το ισραηλινό αφήγημα είναι πως αυτός ο πολιτικός, τον οποίο το ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο χαρακτήρισε ακραίο, είναι πλέον μέλος της Γερουσίας των ΗΠΑ. Ο Δημοκρατικός Ελ-Σάγιεντ, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς το Ισραήλ ως τον πυρήνα ενός «απαράδεκτου αστείου», ισοπέδωσε τον Ρεπουμπλικανό αντίπαλό του, Μάικ Ρότζερς. Αυτή η εκλογική νίκη δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο· είναι μια δομική αλλαγή στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα.
Η ήττα του ισραηλινού λόμπι και το μήνυμα από το Μίσιγκαν
Η περίπτωση του Μίσιγκαν ξεγυμνώνει τα όρια της παραδοσιακής πολιτικής επιρροής. Η επιτροπή πολιτικής δράσης United Democracy Project, που αποτελεί τον μεγαλύτερο βραχίονα του AIPAC (American Israel Public Affairs Committee), δαπάνησε το ιλιγγιώδες ποσό των 30,6 εκατομμυρίων δολαρίων στην προσπάθειά της να νικήσει τον Ελ-Σάγιεντ στις προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών. Άλλα συνδεδεμένα PACs έριξαν τουλάχιστον 12,7 εκατομμύρια επιπλέον στις γενικές εκλογές. Συνολικά, μιλάμε για μια κολοσσιαία κινητοποίηση κεφαλαίων από το ισραηλινό λόμπι με έναν και μόνο σκοπό: την πολιτική του εξόντωση.
Παρά τον καταιγισμό εκατομμυρίων, ο Ελ-Σάγιεντ πέρασε τη γραμμή του τερματισμού. Αν κοιτάξουμε τις προκριματικές εκλογές νωρίτερα το 2024, πολιτικοί όπως ο Τζαμάλ Μπόουμαν και η Κόρι Μπους, οι οποίοι άσκησαν σκληρή κριτική στις ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα, έχασαν τις έδρες τους ύστερα από τεράστιες καμπάνιες εναντίον τους. Εκείνες οι ήττες λειτουργούσαν ως «κόκκινος σηματοδότης» για κάθε Αμερικανό πολιτικό που σκεφτόταν να διαφοροποιηθεί. Το μήνυμα ήταν σαφές: όποιος μιλάει εναντίον του Ισραήλ, θα αντιμετωπίζει απεριόριστη χρηματοδότηση εναντίον του.
Η νίκη στο Μίσιγκαν όμως έβαλε μια τεράστια βόμβα στα θεμέλια αυτής της τακτικής. Απέδειξε περίτρανα ότι η κριτική προς την πολιτική του Ισραήλ δεν ισοδυναμεί πλέον αυτομάτως με πολιτική αυτοκτονία στις ΗΠΑ. Οι άνεμοι της αλλαγής πνέουν ισχυροί, και το ισραηλινό λόμπι δείχνει να χάνει την ικανότητά του να ελέγχει πλήρως το πολιτικό αφήγημα, παρά τους αστείρευτους πόρους του.
Ο μακροοικονομικός παράγοντας και η οργή των αμερικανών ψηφοφόρων
Για να κατανοήσουμε την αλλαγή στάσης του Τραμπ, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τη διπλωματία και να εστιάσουμε στον σκληρό πυρήνα της οικονομίας. Στη νικητήρια ομιλία του, ο Τραμπ υποστήριξε πως τα ποσοστά αποδοχής του στο Ισραήλ αγγίζουν το 99%, αστειευόμενος μάλιστα πως, αν οι Αμερικανοί τον κουραστούν, θα μπορούσε να μετακομίσει εκεί ως πρωθυπουργός. Όμως η δημοτικότητά του στο εξωτερικό δεν μπορεί να πληρώσει τους λογαριασμούς στο εσωτερικό.
Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι προσήλθαν στις κάλπες με το μυαλό τους στον πληθωρισμό, το κόστος ζωής και τις τιμές των καυσίμων. Ο Τραμπ επιχείρησε να μετατοπίσει τη συζήτηση στην ιστορική του συμβολή στην ανάσχεση του Ιράν. Ωστόσο, για τον μέσο πολίτη που παλεύει να ανταπεξέλθει στις ανατιμήσεις των ραφιών του σούπερ μάρκετ, οι γεωπολιτικές περγαμηνές στερούνται πρακτικής αξίας.
Αντί να προσφέρει βελτιωμένο βιοτικό επίπεδο, η κλιμάκωση της αμερικανο-ισραηλινής αντιπαράθεσης με την Τεχεράνη οδήγησε σε αναταράξεις στην αγορά ενέργειας, εκτίναξε την τιμή του πετρελαίου και άσκησε ασφυκτική πίεση στις αλυσίδες εφοδιασμού, τα μεταφορικά κόστη και τον αγροτικό τομέα. Οι συνέπειες του πολέμου χτύπησαν την πόρτα πολιτών που ποτέ τους δεν είχαν ασχοληθεί με τις διενέξεις της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με αναλύσεις του Responsible Statecraft, το 62% των ψηφοφόρων θεωρεί πλέον λανθασμένη τη στρατιωτική εμπλοκή κατά του Ιράν, ενώ ένα συντριπτικό 74% περιέγραψε τον πόλεμο ως καθοριστικό παράγοντα για την ψήφο του.
Ο πόλεμος και η ακρίβεια βαδίζουν χέρι-χέρι, δημιουργώντας ένα τοξικό μείγμα για κάθε αμερικανική κυβέρνηση. Οι δημοσκοπήσεις μπορεί να προσπαθούν να διαχωρίσουν την εξωτερική πολιτική από την οικονομία, αλλά οι ψηφοφόροι δεν ξεγελιούνται όταν τα διαθέσιμα εισοδήματά τους εξανεμίζονται. Ο λογαριασμός της γεωπολιτικής επέκτασης δεν μπορεί πια να κρυφτεί κάτω από το χαλί.
Η εργαλειοποίηση της Ουάσιγκτον από την ισραηλινή αντιπολίτευση
Αυτό το βαρύ αμερικανικό πολιτικό κόστος αντανακλάται άμεσα στους πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου. Η αμερικανική υποστήριξη είναι το οξυγόνο που συντηρεί τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις. Όταν ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος αρχίζει να αντιμετωπίζει αυτή τη στήριξη ως πολιτικό βαρίδι, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ βρίσκεται σε υπαρξιακό κενό.
Το πολιτικό χαρτί του Νετανιάχου ήταν πως μόνο αυτός μπορούσε να διαχειριστεί την Ουάσιγκτον. Μετά την αδυναμία του να εξασφαλίσει καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις πρόσφατες ισραηλινές κάλπες, οι πολιτικοί του αντίπαλοι βρήκαν την τέλεια αφορμή. Ο ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Γιαΐρ Λαπίντ, απέκλεισε κατηγορηματικά τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας υπό τον Νετανιάχου, επικαλούμενος ρητά τα αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών. Ο Γιαΐρ Γκολάν, από την πλευρά του, χρησιμοποίησε επίσης το εκλογικό αποτέλεσμα των ΗΠΑ για να κατακεραυνώσει τη σχέση του Νετανιάχου με τον Λευκό Οίκο.
Η αμερικανική κάλπη έχει μετατραπεί σε εργαλείο στα χέρια της ισραηλινής αντιπολίτευσης. Εκεί που ο Νετανιάχου πρόβαλλε τη φιλία του με τον Τραμπ ως το εισιτήριο παραμονής του στην εξουσία, οι αντίπαλοί του τη χρησιμοποιούν τώρα ως την απόλυτη δικαιολογία για να τον απομακρύνουν. Η διπλωματική επιρροή οφείλει να αποδίδει καρπούς —χρηματοδότηση, προστασία, εξοπλισμούς. Όταν αυτοί οι καρποί αμφισβητούνται δημοσίως από την πηγή τους, η πολιτική κυριαρχία καταρρέει.
Επικοινωνιακό τέχνασμα ή ουσιαστική διακοπή της αμερικανικής βοήθειας;
Πίσω από τις τηλεοπτικές εξαγγελίες του Τραμπ κρύβεται, φυσικά, το δαιδαλώδες αμερικανικό σύστημα. Ο Τραμπ ανακοίνωσε πρακτικά ότι οι ΗΠΑ θα σταματήσουν την ετήσια στρατιωτική επιχορήγηση των 3,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Φρόντισε βέβαια να διευκρινίσει ότι το Ισραήλ μπορεί ακόμα να αγοράζει αμερικανικά όπλα. Κοινώς, η Ουάσιγκτον κλείνει τη δωρεάν παροχή αλλά κρατάει ανοιχτό το ταμείο της αμυντικής βιομηχανίας.
Αυτό το ποσό δεν είναι αμελητέο. Αποτελείται από 3,3 δισ. δολάρια για στρατιωτική χρηματοδότηση και μισό δισεκατομμύριο για την κοινή πυραυλική άμυνα. Ο τρόπος που παρουσιάζεται αυτή η περικοπή αφήνει ανοιχτά τρία ενδεχόμενα. Πρώτον, η ετήσια επιδότηση πράγματι κόβεται και το Ισραήλ αναγκάζεται να πληρώνει από τα δικά του κρατικά ταμεία για τους εξοπλισμούς, ανακουφίζοντας τον Αμερικανό φορολογούμενο.
Δεύτερον, τα χρήματα μπορεί απλώς να αλλάξουν λογιστική κατηγορία. Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η βοήθεια θα μπορούσε να περικοπεί από το βασικό πακέτο αλλά να «επαναβαπτιστεί» ως κονδύλια για κοινά αμυντικά πρότζεκτ, έρευνα και τεχνολογία. Έτσι, ο Τραμπ θα διατηρήσει το πολιτικό του αφήγημα στο εσωτερικό, ενώ ο ισραηλινός στρατός θα συνεχίσει να τροφοδοτείται μέσω παρακαμπτήριων καναλιών του αμερικανικού προϋπολογισμού. Τρίτον, να εμπλακεί το ζήτημα στα γρανάζια του Κογκρέσου, με τις προθεσμίες να χάνονται και το καθεστώς να συνεχίζεται σιωπηρά.
Η ώρα της αλήθειας για το Κογκρέσο και τους Δημοκρατικούς
Ανεξάρτητα από τους τακτικισμούς του Τραμπ, ο πολιτικός πυρήνας του προβλήματος παραμένει. Στη νικητήρια ομιλία του, ο Ελ-Σάγιεντ συνέδεσε ευθέως τη χρηματοδότηση του πολέμου με την έλλειψη πόρων για την αμερικανική παιδεία, την υγεία και τις υποδομές. Έθεσε ένα ξεκάθαρο, ταξικό και ηθικό δίλημμα στους ψηφοφόρους: θέλετε τα χρήματά σας να αγοράζουν σχολικά βιβλία ή οβίδες αρμάτων μάχης; Σε μια εποχή που ο πληθωρισμός ροκανίζει το λαϊκό εισόδημα, η απάντηση γίνεται ολοένα και πιο αυτονόητη.
Με τις νέες πλειοψηφίες να αναλαμβάνουν τον Ιανουάριο, το Κογκρέσο θα βρεθεί προ των ευθυνών του. Οι Δημοκρατικοί θα έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν, να ερευνήσουν και να πιέσουν. Αν επιλέξουν να μην το πράξουν, κρυπτόμενοι πίσω από γραφειοκρατικές διαδικασίες επιτροπών, θα αποδείξουν απλώς την έλλειψη πολιτικής βούλησης. Οποιαδήποτε καθυστέρηση ή νομικίστικο τέχνασμα στην έγκριση των κονδυλίων μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στα πλάνα του Νετανιάχου, ο οποίος δεν χρειάζεται να χάσει τελείως τον σύμμαχό του για να δει τα σχέδιά του να μπλοκάρονται. Ένα πάγωμα, μια καθυστερημένη έγκριση ή ένας εκτεταμένος έλεγχος αρκούν.
Η νίκη στο Μίσιγκαν προσέφερε στους προοδευτικούς Δημοκρατικούς το προσχέδιο για το πώς μπορούν να απορρίψουν τη στρατιωτική χρηματοδότηση δίχως να καταστραφούν πολιτικά. Το αφήγημα πως μια τέτοια στάση σημαίνει πολιτικό θάνατο έχει καταρρεύσει. Όποιος Δημοκρατικός από εδώ και πέρα συνεχίσει να υπογράφει λευκές επιταγές για στρατιωτικές επιχειρήσεις, θα πρέπει να το εξηγήσει αναλυτικά στους ψηφοφόρους του, και το τίμημα αναμένεται να είναι βαρύ.
Για δεκαετίες, ο Νετανιάχου περιέφερε τη σχέση του με την Ουάσιγκτον ως το μαγικό φυλαχτό της πολιτικής του επιβίωσης. Σήμερα, ανίκανος να εξασφαλίσει πλειοψηφία στο εσωτερικό και βλέποντας το φάντασμα της αμερικανικής οικονομικής δυσαρέσκειας να γυρίζει την πλάτη στη χωρίς όρους στήριξη, αντιμετωπίζει μια κρίση αξιοπιστίας δίχως προηγούμενο. Υποσχέθηκε στους Ισραηλινούς πως ελέγχει την Αμερική. Αντί για αυτό, η Αμερική μόλις του έστειλε τον λογαριασμό.
