Η πραγματική αιτία της υποχώρησης Τραμπ στο Ιράν, η τεχνητή νοημοσύνη και η Κίνα
Πώς οι αμερικανικές εκλογές, ο φόβος κατάρρευσης των αγορών και η σιωπηρή κυριαρχία του Πεκίνου επαναπροσδιορίζουν τις παγκόσμιες ισορροπίες
Ο Ντόναλντ Τραμπ αναγκάστηκε να αλλάξει ρότα, τουλάχιστον σε επίπεδο εντυπώσεων και επιφάνειας. Κανείς δεν περίμενε ρεαλιστικά μια τόσο γρήγορη μεταστροφή μόλις λίγες ημέρες πριν. Ο τόνος του ήταν εντελώς διαφορετικός, αλλά φαίνεται πως η πίεση των επικείμενων εκλογών αρχίζει να τον καταβάλει. Παράλληλα, οι αγορές δεν συνεργάζονται και δείχνουν να μην «αγοράζουν» τις όποιες καλές ειδήσεις. Η τιμή του αργού πετρελαίου καταρρέει, ένα στοιχείο που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα λειτουργούσε θεραπευτικά για τα χρηματιστήρια, όμως τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά.
σχετικά άρθρα
Αυτή η εξέλιξη ήρθε λίγο μετά την παραδοχή του Μάρκο Ρούμπιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πλέον στριμωγμένες. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σπάνια παραδοχή από τα χείλη αξιωματούχων της Ουάσινγκτον. Ο Ρούμπιο δήλωσε ότι ο Τραμπ προτιμά να μην κάνει χρήση βίας, κάτι που συνιστά μια τεράστια αλλαγή πλεύσης, τονίζοντας ότι ο πόλεμος θα λυθεί μέσω της διπλωματίας.
Η σπάνια παραδοχή της Ουάσινγκτον και οι απειλές της Τεχεράνης
Η «διπλωματία» είναι πλέον η λέξη της ημέρας. Σίγουρα, αυτό αποτελεί ένα καλό σημάδι, καθώς λιγότερη βία σημαίνει μικρότερο ρίσκο. Ωστόσο, πρέπει να παραμένουμε επιφυλακτικοί, καθώς ο Τραμπ αλλάζει πορεία με χαρακτηριστική ευκολία. Την ίδια στιγμή που μιλούσε για διπλωματία, ο Ρούμπιο κατακεραύνωσε το Ιράν, επισημαίνοντας τη στάση του καθεστώτος: «Αν δεν πάρουμε αυτό που θέλουμε, όχι μόνο θα ανατινάξουμε πλοία, αλλά θα καταστρέψουμε την ενεργειακή υποδομή των γειτόνων μας σε ολόκληρη την περιοχή».
Αυτή η απειλή είναι κάτι που η Δύση συχνά προσπερνά, σαν να πρόκειται για μια κανονικότητα. Δεν είναι όμως φυσιολογική συμπεριφορά. Είναι ένας εκβιασμός τεράστιων διαστάσεων και η παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή υποτίθεται ότι λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας. Ας αναλογιστούμε απλώς τι θα συνέβαινε αν το Ιράν διέθετε πυρηνικά όπλα. Υπό αυτό το πρίσμα, η τρέχουσα ανακωχή ίσως να μην κρατήσει πολύ. Οι εκεχειρίες σε αυτόν τον πόλεμο σπάνια έχουν διάρκεια.
Το αληθινό πρόβλημα: Η εύθραυστη φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης
Όλα πλέον εξαρτώνται από τις κινήσεις του Τραμπ μετά τις κάλπες, καθώς εκείνος κρατά τα χαρτιά. Θα προσπαθήσει να εδραιώσει την υστεροφημία του ή θα αφήσει τον κόσμο στην ησυχία του; Αυτό είναι το ερώτημα που πλανάται πάνω από όλα. Είναι όμως κρίσιμο να κατανοήσουμε τον πραγματικό λόγο πίσω από την υποχώρησή του: Η αμερικανική οικονομία ραγίζει. Τα ρήγματα μεγαλώνουν και το «πετράδι του στέμματος» των ΗΠΑ βρίσκεται σε κίνδυνο. Η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης (AI) βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης και όλα τα υπόλοιπα στηρίζονται πάνω της.
Ο Τραμπ καυχιέται ότι οι τιμές του πετρελαίου πέφτουν. Άλλωστε, λατρεύει τους καλούς τίτλους ειδήσεων. Έγραψε στο Truth Social ότι το πετρέλαιο έπεσε σχεδόν 10 δολάρια, κάτι που αποτελεί ρεκόρ, καθώς σπάνια καταγράφεται τόσο απότομη πτώση μέσα σε μία μόνο ημέρα. Η δική του εκδοχή είναι ότι το Ιράν επιθυμεί διακανονισμό. Είναι αλήθεια ότι ο πρόεδρος του Ιράν έχει πλέον μεγαλύτερη δικαιοδοσία για συνομιλίες, καθώς ο Χαμενεΐ τού παραχώρησε κάποιες εξουσίες. Όμως, αυτό είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Η πραγματική αιτία της αμερικανικής αναδίπλωσης είναι οι αγορές.
Ο αντίκτυπος στην κατανάλωση και τον απλό πολίτη
Η αγορά στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Τα πράγματα αρχίζουν να ξηλώνονται. Οι αμερικανικές μετοχές τεχνολογίας έχουν εισέλθει σε φάση τεχνικής διόρθωσης. Ο δείκτης NASDAQ σημειώνει πτώση άνω του 10% από τα υψηλά του Οκτωβρίου. Αυτή η γρήγορη πτώση αποτελεί πραγματικό πρόβλημα, καθώς οι τιμές είχαν τεντωθεί στα όριά τους. Πριν από λίγους μήνες, ολόκληρος ο πλανήτης επένδυε εκεί, αγνοώντας κάθε προειδοποίηση και παρά τον πόλεμο που βρισκόταν σε εξέλιξη.
Πριν ξεκινήσει η κρίση, ο NASDAQ βρισκόταν στις 24.000 μονάδες. Ακόμη και μετά την πρόσφατη διόρθωση, παραμένει στις 28.000. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά δεν έχει ακόμη προεξοφλήσει τον πραγματικό πόνο. Αν επιστρέψουμε στα προπολεμικά επίπεδα, μιλάμε για άλλη μια βίαιη πτώση. Οι αμερικανικές μετοχές τεχνολογίας θα μπορούσαν να χάσουν επιπλέον 10% με 15%, προκαλώντας σοκ σε κάθε επενδυτή, στα συνταξιοδοτικά ταμεία και στους απλούς συνταξιούχους.
Η εξάντληση των νοικοκυριών και η οικονομική επιβράδυνση
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η πτώση σημειώθηκε παρά τη μείωση της τιμής του αργού πετρελαίου. Το φθηνότερο πετρέλαιο δεν έσωσε την αγορά. Αυτό αποδεικνύει ότι δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με ένα ενεργειακό σοκ ή ένα πρόβλημα υψηλού πληθωρισμού. Ολόκληρη η τεχνολογική φούσκα καθίσταται πλέον μη βιώσιμη. Οι αποτιμήσεις έχουν ξεφύγει κατά πολύ από την πραγματικότητα και αυτό το χάσμα, στο τέλος, πάντα κλείνει.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος θα καταστρέψει τη ζήτηση για τεχνητή νοημοσύνη. Οι χρεοκοπημένοι πελάτες δεν θα έχουν τα χρήματα για να αγοράσουν τα νέα εργαλεία AI. Όταν όλοι δεν έχουν ρευστό, από πού θα προέλθουν τα κεφάλαια; Τα αμερικανικά ноικοκυριά έχουν εξαντληθεί. Οι εταιρείες προχωρούν σε περικοπές κόστους. Ακόμη και το Reuters μεταδίδει άκρως απαισιόδοξες ειδήσεις, κάτι που σημαίνει ότι ο φόβος περνάει πλέον στο ευρύ κοινό μέσω των mainstream μέσων ενημέρωσης. Και ως γνωστόν, ο φόβος εξαπλώνεται πολύ πιο γρήγορα από τα γεγονότα.
Το ράλι του χρέους και η παγίδα των ομολόγων
Ο Τραμπ είναι εγκλωβισμένος. Κάθε επιλογή έχει βαρύ κόστος. Η ζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη είναι στην καλύτερη περίπτωση χλιαρή, καθώς το “hype” (η υπερβολική προβολή) δεν ταυτίζεται με τα πραγματικά έσοδα. Αν οι μετοχές του AI συνεχίσουν να πέφτουν, αυτό θα συνθλίψει την οικονομία. Η σύνδεση είναι άμεση: Θα καταβαραθρωθούν οι καταναλωτικές δαπάνες, οι οποίες αποτελούν το 70% της αμερικανικής οικονομίας.
Τα κέρδη από τις μετοχές μετατρέπονται σε κατανάλωση. Η χασούρα μετατρέπεται σε περικοπές. Σύμφωνα με την Goldman Sachs, η άνοδος των μετοχών AI έκανε τους μετόχους πλουσιότερους, οδηγώντας τους σε μεγαλύτερες αγορές. Αυτή η αίσθηση πλούτου πρόσθεσε ένα 0,4% στην αύξηση των δαπανών, ποσοστό που ισοδυναμεί με 25 μονάδες βάσης του ΑΕΠ. Πρόκειται για τεράστιο μερίδιο από μία μόνο πηγή.
Φανταστείτε τώρα αυτό να αντιστραφεί. Το αμερικανικό σύστημα δεν αντέχει μια τέτοια οπισθοδρόμηση, ειδικά όταν οι ΗΠΑ πλησιάζουν το όριο του δανεισμού τους. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών δανείστηκε το ιλιγγιώδες ποσό των 840 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε μόλις μία εβδομάδα. Πρόκειται για νούμερο που προκαλεί ζάλη. Ουσιαστικά, παλιό χρέος ανταλλάχθηκε με νέο. Οι ΗΠΑ δεν έχουν την πολυτέλεια να δανείζονται μακροπρόθεσμα, καθώς οι αγοραστές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις. Αν τα επιτόκια εκτοξευθούν, θα χτυπήσουν κάθε δανειολήπτη, πλήττοντας την πραγματική οικονομία.
Η περίπτωση της Oracle: Όταν η απόγνωση χτυπά την πόρτα των κολοσσών
Για να κρατηθούν οι αποδόσεις χαμηλά, ο Τραμπ δεν έχει την πολυτέλεια μιας ξαφνικής κλιμάκωσης στο Ιράν. Πρέπει να κρατήσει την αγορά ομολόγων ήρεμη. Το φθηνό χρήμα είναι αυτό που τρέφει τη μηχανή. Η επένδυση στην τεχνητή νοημοσύνη είναι σήμερα ο μοναδικός πραγματικός μοχλός ανάπτυξης. Αν αφαιρεθεί αυτός, η ανάπτυξη θα σταματήσει. Αλλά και η Big Tech ξοδεύει μόνο εφόσον ο δανεισμός δεν την πνίγει.
Το 2026, οι επενδύσεις των τεχνολογικών κολοσσών άγγιξαν σχεδόν το 1,5% του ΑΕΠ. Ακόμα κι αν οι δαπάνες αυξηθούν, η επίδραση στην ανάπτυξη συρρικνώνεται. Κάθε νέο δολάριο παράγει λιγότερο έργο. Το να ξοδεύεις περισσότερα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αναπτύσσεσαι περισσότερο. Η αγορά έχει αρχίσει να κουράζεται από τη «μαύρη τρύπα» του AI. Οι επενδυτές απαιτούν αποδείξεις και όχι υποσχέσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Oracle, η μετοχή της οποίας έπεσε πάνω από 5% μέσα σε μία μέρα, απλώς και μόνο επειδή ανακοίνωσε σχέδια για άντληση 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα μισά από αυτά θα προέλθουν από νέο χρέος, ενώ τα υπόλοιπα 10 δισ. από πώληση μετοχών με έκπτωση 11%. Αυτό δείχνει καθαρή απόγνωση. Οι υγιείς εταιρείες δεν κάνουν τέτοιες εκπτώσεις στις μετοχές τους εκτός κι αν έχουν απεγνωσμένη ανάγκη για ρευστό. Πριν από έναν χρόνο, ο δανεισμός για τη δημιουργία κέντρων δεδομένων θεωρούνταν τίτλος τιμής. Σήμερα, θεωρείται «περίπατος της ντροπής». Η αγορά απορρίπτει τέτοιες κινήσεις μαζικά.
Το χτύπημα στο νησί Κεσμ και οι εκλογές
Μέσα σε αυτή την παραφροσύνη, η ένταση στη Μέση Ανατολή δεν λέει να κοπάσει. Οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο νησί Κεσμ του Ιράν, σε μια σημαντική κλιμάκωση παραμονές των εκλογών. Η χρονική συγκυρία είναι αδύνατον να αγνοηθεί. Το Κεσμ είναι το μεγαλύτερο νησί του Ιράν, στρατηγικά τοποθετημένο στη βόρεια είσοδο των Στενών του Ορμούζ. Όποιος το ελέγχει, ελέγχει τα στενά.
Το χτύπημα αυτό, το οποίο οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν «αμυντικό», ήταν ένα ξεκάθαρο μήνυμα στην Τεχεράνη ότι ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει. Το νησί αποτελεί προπύργιο των Φρουρών της Επανάστασης, φιλοξενώντας υπόγειες βάσεις πυραύλων, ναυτικές νάρκες και drones — τα βασικά εργαλεία του Ιράν εντός της θάλασσας. Η Ουάσινγκτον προσπαθεί να εξουδετερώσει οποιαδήποτε πιθανότητα αντιποίνων, προετοιμάζοντας ίσως το έδαφος για κάτι μεγαλύτερο. Αν ο Τραμπ χάσει τις εκλογές, ίσως δράσει επιθετικά πριν παραδώσει την εξουσία. Αν κερδίσει, θα το εκλάβει ως λευκή επιταγή. Σε κάθε περίπτωση, βρισκόμαστε μάλλον στην ηρεμία πριν από την καταιγίδα.
Η σιωπηρή επέλαση της Κίνας στην παγκόσμια σκακιέρα
Και ενώ όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο Ιράν, οι πραγματικές, τεκτονικές αλλαγές συμβαίνουν από την Κίνα. Το Πεκίνο αναδιαμορφώνει αθόρυβα την παγκόσμια οικονομία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ηγέτης του Ομάν ταξίδεψε πρόσφατα στο Πεκίνο για να συναντήσει τον Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ. Πρόκειται για μια υποτιμημένη αλλά τεράστιας σημασίας διπλωματική κίνηση. Το Ομάν ελέγχει τα στενά και οι ηγέτες του Κόλπου κοιτούν πλέον ανοιχτά προς την Ανατολή.
Η Κίνα δεν χρειάζεται να παρέμβει στρατιωτικά. Το Ομάν προτείνει μια προνομιακή εμπορική και επενδυτική συμφωνία που θα βαθύνει τους δεσμούς τους για δεκαετίες. Ο στόχος είναι να εισρεύσει κινεζικό χρήμα στο Ομάν —κάτι που μεταφράζεται σε δουλειές, λιμάνια και εργοστάσια— και ταυτόχρονα να εξασφαλιστεί η πώληση πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Πεκίνο. Όταν ο πόλεμος τελειώσει, οι χώρες του Κόλπου θα χρειαστούν απεγνωσμένα έναν σταθερό αγοραστή. Η Κίνα είναι η προφανής λύση.
Αυτή η εξέλιξη δείχνει πόσο άσχημα έχει πάει ο πόλεμος για τη Δύση. Οι χώρες του Κόλπου τρέχουν να υπογράψουν συμφωνίες με την Κίνα, αλλάζοντας ριζικά τις στρατηγικές τους συμμαχίες. Το Πεκίνο θα εξάγει τεχνολογία, μικροτσίπ και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στον Κόλπο, αυξάνοντας δραματικά την επιρροή του.
Νέα κοιτάσματα και στρατηγική κυριαρχία του Πεκίνου
Το εμπόριο φέρνει δύναμη. Η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τη Δύση στο παγκόσμιο εμπόριο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το Πεκίνο αποτελεί πλέον τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο παγκοσμίως, με τον τζίρο να αγγίζει τα 6,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό το νούμερο ξεπερνά τις επιδόσεις ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και φυσικά των Ηνωμένων Πολιτειών. Καθώς ο χάρτης του παγκόσμιου εμπορίου αλλάζει, το αφήγημα γίνεται ολοένα και καλύτερο για την Κίνα και χειρότερο για την Αμερική.
Ποιο ήταν το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες; Οι αλυσίδες εφοδιασμού. Κανείς δεν μπορούσε να τις ανταγωνιστεί. Και τώρα, το Πεκίνο ανακάλυψε νέα, τεράστια κοιτάσματα σε κρίσιμα ορυκτά: χρυσό, νικέλιο, ρήνιο (το οποίο χρησιμοποιείται στα κράματα των κινητήρων αεροσκαφών), γάλλιο και ίνδιο. Δεν μιλάμε για μικρές ανακαλύψεις, αλλά για ευρήματα που ισοδυναμούν με 30 έως 50 μεγάλα κοιτάσματα.
Αυτά τα μέταλλα είναι απολύτως απαραίτητα για την αμυντική βιομηχανία και τα ηλεκτρονικά συστήματα υψηλής τεχνολογίας. Η Κίνα δεν σπαταλά τα χρήματά της σε ξένους πολέμους. Εξοικονομεί ρευστό την ώρα που οι ΗΠΑ το καίνε στα πεδία των μαχών, με σκοπό να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη αυτών των νέων ορυχείων. Τα χρήματα που επενδύονται σε ορυχεία χτίζουν μακροπρόθεσμη εθνική ισχύ.
Η τελική επιλογή: Πόλεμος στο Ιράν ή τεχνολογική υπεροχή;
Η Ουάσινγκτον πρέπει να ολοκληρώσει αυτόν τον πόλεμο και να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η διπλωματία είναι πάντα προτιμότερη από έναν παρατεταμένο, εξοντωτικό πόλεμο. Ο Τραμπ θέλει να κερδίσει την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης απέναντι στην Κίνα. Μια περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν θα οδηγήσει τις ΗΠΑ σε μια διπλή ήττα: όχι μόνο στον Περσικό Κόλπο, αλλά κυρίως στο μέτωπο της τεχνολογίας.
Και όλα αυτά μας επιστρέφουν στην αρχική κρίση: το σκάσιμο της φούσκας του AI. «Η μουσική πρέπει να συνεχίσει να παίζει». Τίποτα δεν πρέπει να σταματήσει αυτό το τρένο, διότι αν εκτροχιαστεί, τεράστιο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας θα καταρρεύσει. Από την ημέρα που ο Τραμπ ανέλαβε τα ηνία, η τεχνητή νοημοσύνη ήταν ο βασικός κινητήριος μοχλός της εγχώριας ζήτησης, προσθέτοντας τουλάχιστον 1,5% στην ανάπτυξη. Αν η μουσική σταματήσει, η πτώση των μετοχών θα είναι μόνο η αρχή. Η ύφεση θα είναι αναπόφευκτη, παρασύροντας μαζί της ολόκληρο το οικοδόμημα της αμερικανικής οικονομίας.
