Ο ακήρυχτος οικονομικός πόλεμος – Πώς ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα αναδιαμορφώνουν την παγκόσμια τάξη
Η πίεση του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη για ειρήνη, τα ρωσικά αντίποινα που παγώνουν τις δυτικές πολυεθνικές, η κινεζική κυριαρχία στις σπάνιες γαίες και το κατασκοπευτικό θρίλερ της Nvidia που απειλεί την αγορά των μικροτσίπ.
Βρισκόμαστε εν μέσω μιας παγκόσμιας αναδιάταξης ισχύος, όπου ο οικονομικός πόλεμος μεταξύ της Δύσης, της Ρωσίας και της Κίνας έχει περάσει σε μια νέα, πολύ πιο επιθετική φάση. Στο επίκεντρο αυτής της σύγκρουσης βρίσκεται η Ευρώπη, η οποία παρακολουθεί με έκδηλη ανησυχία τις πολιτικές κινήσεις της Ουάσιγκτον. Η επικείμενη επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο φέρνει μαζί της την ισχυρή πίεση για μια ειρηνευτική συμφωνία επιβεβλημένη από τις ΗΠΑ. Οι προθέσεις του δεν πηγάζουν από την υποστήριξη της μίας ή της άλλης πλευράς, αλλά από τον απόλυτο πραγματισμό: πρωταρχικός στόχος είναι η ραγδαία μείωση των τιμών της ενέργειας.
σχετικά άρθρα
Για τη νέα αμερικανική διοίκηση, ο τερματισμός ενός πολέμου είναι απλώς ευκολότερος από τον τερματισμό δύο ταυτόχρονων μετώπων. Δεδομένου ότι η πίεση προς το Ιράν και η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν πρόκειται να αποκλιμακωθούν, η προσφορά ενέργειας θα παραμείνει περιορισμένη. Επομένως, το βάρος πέφτει στην Ουκρανία. Ο Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να επιβάλει μια συμφωνία ειρήνης στην Ευρώπη, ανεξάρτητα από τις αντιρρήσεις των Βρυξελλών.
Η ασφυκτική πίεση του Τραμπ στην Ευρώπη για ειρήνη
Το σχέδιο που προωθείται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού κάνει λόγο για μια τεράστια συμφωνία ασφαλείας, η οποία ενδέχεται να αφορά ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να κάνει πίσω αυτή τη στιγμή χωρίς να υποστεί τεράστιο πολιτικό κόστος. Οι ευρωπαίοι ηγέτες απορρίπτουν τις προτάσεις Τραμπ, γνωρίζοντας ότι μια υποχώρηση θα ισοδυναμούσε με την παραδοχή ενός ιστορικού λάθους.
Αν η Ευρώπη αποδεχθεί την αμερικανική ειρήνη με τους όρους που τίθενται, οι ΗΠΑ θα αποκομίσουν τεράστια γεωπολιτικά και οικονομικά οφέλη, ενώ η Ε.Ε. θα βρεθεί αντιμέτωπη με την οργή των πολιτών της. Έχοντας ξοδέψει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη του Κιέβου, οι ψηφοφόροι αναπόφευκτα θα αναρωτηθούν ποιο ήταν τελικά το νόημα όλου αυτού του οικονομικού πόνου. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα βρεθούν απέναντι σε ένα κοινό που ήδη δοκιμάζεται από την ακρίβεια και τον πληθωρισμό.
Το ρωσικό χρήμα, η παγίδα για τις Βρυξέλλες και η γαλλική κρίση
Σε μια προσπάθεια να βρεθούν νέοι πόροι, η Ουάσιγκτον πίεσε πρόσφατα την Ε.Ε. να αποδεσμεύσει μέρος από τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Το σχέδιο προβλέπει τη μεταφορά αυτών των κεφαλαίων σε ένα ειδικό όχημα επενδύσεων (SPV), το οποίο, όλως τυχαίως, θα ελέγχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για ένα πρωτοφανές αίτημα προς τους συμμάχους, καθώς όποιος ελέγχει τα χρήματα, γράφει και τους κανόνες.
Ζητείται ουσιαστικά από την Ευρώπη να παραδώσει το μοναδικό διπλωματικό της πλεονέκτημα και να αφήσει την Ουάσιγκτον να καρπωθεί τα οφέλη μέσω μελλοντικών συμφωνιών για ρωσικούς πόρους. Η Ευρώπη αντιδρά, καθώς αυτά τα χρήματα, τα οποία βρίσκονται κατατεθειμένα στην Euroclear στο Βέλγιο (περίπου 200 δισ. ευρώ), παράγουν δισεκατομμύρια σε τόκους. Αυτοί ακριβώς οι τόκοι είναι που χρηματοδοτούν σήμερα τη στήριξη της Ουκρανίας. Αν τα κεφάλαια αυτά απομακρυνθούν, οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι θα πρέπει να καλύψουν μόνοι τους τον λογαριασμό, κάτι που θεωρείται πολιτική αυτοκτονία εν μέσω της τρέχουσας οικονομικής δυσπραγίας και της πολιτικής κρίσης στη Γαλλία.
Η ρωσική ανθεκτικότητα και η στρατηγική συμμαχία με το Πεκίνο
Ενώ η Ευρώπη παλεύει με τα χρέη της, η Ρωσία επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Παρά την οικονομική φθορά και τις επιθέσεις στις ενεργειακές της υποδομές, η Μόσχα μπορεί να αντέξει επ’ αόριστον. Τα χρόνια των κυρώσεων δίδαξαν στο Κρεμλίνο πώς να προσαρμόζεται. Βρήκαν νέους αγοραστές, χάραξαν νέες εμπορικές διαδρομές και πάνω απ’ όλα, εξασφάλισαν την αμέριστη στήριξη της Κίνας.
Το Πεκίνο δεν πρόκειται ποτέ να αφήσει τη Ρωσία να καταρρεύσει. Έχει επενδύσει πάρα πολλά σε αυτή τη σχέση, καθώς μια αποδυναμωμένη Μόσχα θα έπληττε τα κινεζικά γεωπολιτικά σχέδια. Ως αντάλλαγμα για αυτή τη στήριξη, η Κίνα εξασφάλισε 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου ετησίως, με μια εκπληκτική έκπτωση της τάξης του 56%. Η ενέργεια αυτή καθιστά την κινεζική βιομηχανία ασυναγώνιστα ανταγωνιστική, επιβεβαιώνοντας ότι η αποσύνδεση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο ευνόησε πρωτίστως την ασιατική υπερδύναμη.
Τα ρωσικά αντίποινα στην Ιαπωνία και ο πανικός των πολυεθνικών
Η ρωσική αντεπίθεση δεν περιορίζεται στην ενέργεια. Η Μόσχα προχωρά πλέον ανοιχτά σε κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων δυτικών εταιρειών στο έδαφός της. Πρόσφατα επέβαλε πρόστιμα σε τράπεζες της G7 και έθεσε στο στόχαστρο τέσσερα εργοστάσια της Japan Tobacco. Το χτύπημα αυτό προκάλεσε σοκ στο Τόκιο, καθώς η εταιρεία αποτελεί εθνικό σύμβολο για την Ιαπωνία, ενώ τα κατασχεθέντα περιουσιακά στοιχεία υπολογίζονται σε 3 με 4 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η υπόθεση είναι εξαιρετικά περίπλοκη, διότι το ιαπωνικό κράτος κατέχει το 33% των μετοχών της Japan Tobacco. Έτσι, η Ρωσία ουσιαστικά δημεύει περιουσία του ιαπωνικού κράτους, στερώντας από τον κρατικό προϋπολογισμό σημαντικά έσοδα από μερίσματα, σε μια περίοδο που η Ιαπωνία αντιμετωπίζει ήδη ισχυρό ενεργειακό σοκ. Ποιος ήταν ο λόγος των αντιποίνων; Η ελάχιστη συμμετοχή της Ιαπωνίας στη βοήθεια προς την Ουκρανία. Αν και το Τόκιο έδωσε μόλις 14,5 εκατομμύρια δολάρια σε μη θανατηφόρο εξοπλισμό, το Κρεμλίνο παρακολουθεί στενά κάθε κίνηση και τιμωρεί παραδειγματικά. Πάνω από 200 ιαπωνικές εταιρείες και κολοσσοί τροφίμων, όπως η Nestle, βρίσκονται πλέον σε κατάσταση πανικού.
Οι άδειες φαρέτρες των κυρώσεων και το δυτικό αδιέξοδο
Απέναντι σε αυτό το μπαράζ κατασχέσεων, η Δύση μοιάζει ανήμπορη να αντιδράσει. Η Ρωσία υφίσταται ήδη περισσότερες από 24.000 κυρώσεις, αριθμός τριπλάσιος από αυτές που έχουν επιβληθεί στο Ιράν. Η εργαλειοθήκη των κυρώσεων έχει στερέψει εντελώς. Η Μόσχα είναι πρακτικά αποκομμένη από το παγκόσμιο σύστημα του δολαρίου και του ευρώ, οπότε δεν έχει τίποτα πλέον να φοβηθεί οικονομικά από τις χώρες της G7.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν γνωρίζει ότι μια ειρηνευτική συμφωνία υπό την αιγίδα του Τραμπ θα μπορούσε ίσως να νομιμοποιήσει και την παραμονή των κατασχεθέντων περιουσιακών στοιχείων σε ρωσικά χέρια. Ο Αμερικανός πρόεδρος χρειάζεται απεγνωσμένα μια νίκη, και η επίτευξη ενός διακανονισμού —ανεξαρτήτως του κόστους για τους συμμάχους— αποτελεί προτεραιότητα, καθώς οδεύουμε προς τη διαμόρφωση ενός νέου διπλωματικού χάρτη στην ανατολική Ευρώπη.
Η αντιστροφή των ρόλων και ο εμπορικός εκβιασμός της Κίνας στις ΗΠΑ
Την ώρα που η Ρωσία σφίγγει τη θηλιά σε Ευρώπη και Ιαπωνία, το Πεκίνο παίζει το δικό του σκληρό παιχνίδι απέναντι στην Ουάσιγκτον. Οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Οι ΗΠΑ ζητούν πλέον από την Κίνα να τηρήσει παλιές εμπορικές συμφωνίες και να αγοράσει περισσότερα αμερικανικά αγροτικά προϊόντα. Οι Αμερικανοί αγρότες, που αποτελούν βασικό πυρήνα των ψηφοφόρων του Τραμπ, πλήττονται ανεπανόρθωτα από τις αυξήσεις στο πετρέλαιο και τα υψηλά επιτόκια.
Η Κίνα, ωστόσο, αρνείται να ενδώσει αν δεν πάρει αυτό που θέλει: την απόσυρση των αμερικανικών δασμών. Το Πεκίνο γνωρίζει τη δύναμή του. Οι ΗΠΑ εξαρτώνται απόλυτα από τα κινεζικά ηλεκτρονικά εξαρτήματα για να χτίσουν τα data centers τους. Αν η Ουάσιγκτον επιβάλει νέους δασμούς, το κόστος για τις ίδιες τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες θα εκτοξευθεί. Η Κίνα απαιτεί την περικοπή δασμών ύψους 30 δισεκατομμυρίων, αλλιώς θα παγώσει τις αγορές αμερικανικών σιτηρών. Σε αυτό το διπλωματικό πόκερ, κανείς δεν θέλει να ανοιγοκλείσει πρώτος τα μάτια, αλλά η αμερικανική οικονομία βρίσκεται σε σαφώς πιο ευάλωτη θέση.
Η χαμένη αμερικανική μάχη για τις σπάνιες γαίες
Το απόλυτο αδιέξοδο των Ηνωμένων Πολιτειών αναδεικνύεται στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν επάρκεια στις σπάνιες γαίες — τα υλικά που είναι απολύτως απαραίτητα για την αμυντική βιομηχανία και τη σύγχρονη τεχνολογία. Η Ουάσιγκτον κατηγορεί την Κίνα ότι δεν τηρεί τις δεσμεύσεις της για την παροχή επαρκών ποσοτήτων, αλλά οι αμερικανικές πιέσεις πέφτουν στο κενό. Οι αμερικανικές επενδύσεις στον τομέα είναι απελπιστικά μικρές, φτάνοντας μετά βίας τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η εξόρυξη και η διύλιση των σπάνιων γαιών είναι βιομηχανίες ακριβές και εξαιρετικά επιβλαβείς για το περιβάλλον. Οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί στη Δύση καθιστούν σχεδόν αδύνατη την αδειοδότηση νέων μονάδων. Στον αντίποδα, το Πεκίνο ξόδεψε δεκαετίες και εκατοντάδες δισεκατομμύρια για να μονοπωλήσει την παγκόσμια αγορά. Η Κίνα συνεχίζει ακάθεκτη να “κλειδώνει” την πρόσβαση σε πόρους μέσω στρατηγικών επενδύσεων στην Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τις χώρες των BRICS. Η αυτονομία των ΗΠΑ σε αυτόν τον τομέα αποτελεί, αυτή τη στιγμή, μια ανέφικτη ουτοπία.
Το σκάνδαλο της Nvidia, η κατασκοπεία και ο πόλεμος των μικροτσίπ
Μέσα σε αυτό το τεταμένο κλίμα, μια υπόθεση με χαρακτηριστικά κατασκοπευτικού θρίλερ έρχεται να αναταράξει τη βιομηχανία της τεχνολογίας. Ο επικεφαλής της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, φέρεται να εμπλέκεται σε σκάνδαλο λόγω εξωσυζυγικής σχέσης με μια γυναίκα που οι αμερικανικές αρχές ερευνούν ως πιθανή κατάσκοπο της Κίνας. Ο Χουάνγκ, ο οποίος διοικεί μια από τις ισχυρότερες εταιρείες του πλανήτη, υπήρξε πάντα ένθερμος υποστηρικτής της διατήρησης των πωλήσεων μικροτσίπ στην κινεζική αγορά, υποστηρίζοντας ότι η αποχώρηση της Αμερικής θα άφηνε απλώς το πεδίο ελεύθερο σε άλλους παίκτες.
Ανεξάρτητα από το αν οι κατηγορίες περί κατασκοπείας ευσταθούν, η πολιτική ατζέντα στην Ουάσιγκτον έχει ήδη διαμορφωθεί. Το αμερικανικό κατεστημένο αναμένεται να χρησιμοποιήσει αυτό το σκάνδαλο ως το απόλυτο πρόσχημα για να κλείσει οριστικά την πόρτα των εξαγωγών κορυφαίων AI μικροτσίπ προς την Κίνα. Αυτή η εξέλιξη αναγκάζει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών να ξαναγράψει τα επιχειρηματικά της σχέδια, καθώς η απώλεια της αχανούς κινεζικής αγοράς θα επιφέρει τεράστιο πλήγμα στα έσοδα των αμερικανικών εταιρειών.
Η τεχνολογική ανεξαρτησία της Κίνας και το ρίσκο της Ουάσιγκτον
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ρίσκο για τις ΗΠΑ: ο αποκλεισμός της Κίνας από τα αμερικανικά τσιπ ίσως τελικά λειτουργήσει εις βάρος της Αμερικής. Σύμφωνα με αναλυτές, η Κίνα απέχει πλέον μόλις 6,5 μήνες από το να φτάσει το επίπεδο των ΗΠΑ στην ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια αντί να γονατίσουν τον τεχνολογικό τομέα του Πεκίνου, τον ανάγκασαν να επιταχύνει την εγχώρια παραγωγή και να γίνει αυτοδύναμος.
Αν η Ουάσιγκτον κόψει εντελώς την πρόσβαση, απλώς θα αποξενώσει τη μισή παγκόσμια ζήτηση για μικροτσίπ, μειώνοντας τα κεφάλαια που μπορούν να επενδύσουν οι αμερικανικές εταιρείες στην έρευνα. Την ίδια στιγμή, η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ παραμένει συγκεχυμένη, καθώς ο ίδιος αποφεύγει να αποδοκιμάσει ανοιχτά τον επικεφαλής της Nvidia. Ο τεχνολογικός και εμπορικός πόλεμος εισέρχεται σε μια φάση που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια τον τελικό νικητή, όμως είναι ξεκάθαρο ότι οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν ήδη αλλάξει.
