Η κρυφή διάσωση του γιεν από τις ΗΠΑ και το παγκόσμιο οικονομικό ντόμινο
Πώς η συντονισμένη νομισματική παρέμβαση Ουάσιγκτον και Τόκιο αποτρέπει την κατάρρευση των αμερικανικών ομολόγων, οι πραγματικοί λόγοι πίσω από τη συμφωνία και οι βαθιές γεωπολιτικές συνέπειες. Φράση Κλειδί: Παρέμβαση ΗΠΑ για το γιεν
Η συντονισμένη νομισματική παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας είναι πλέον γεγονός, ωστόσο οι επιπτώσεις της είναι πολύ πιο βαθιές και περίπλοκες από όσο αντιλαμβάνεται η πλειοψηφία των αναλυτών. Με απλά λόγια, η Ουάσιγκτον αναγκάστηκε να διασώσει το ιαπωνικό νόμισμα που βρισκόταν σε ελεύθερη πτώση. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση αναστροφή της τάσης για το γιεν, το οποίο ενισχύθηκε από το επίπεδο των 164 σχεδόν στα 155 ανά δολάριο. Για όσους επενδυτές χρησιμοποιούσαν υψηλή μόχλευση στην αγορά συναλλάγματος, οι συνέπειες ήταν καταστροφικές, με τα margin calls να χτυπούν αλύπητα τις θέσεις τους.
σχετικά άρθρα
Πίσω όμως από αυτή την κίνηση κρύβεται ένας έντονος προβληματισμός από πλευράς της αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία γνώριζε καλά ότι η εναλλακτική θα ήταν καταστροφική. Αν δεν υπήρχε αμερικανική παρέμβαση, το γιεν θα συνέχιζε να καταρρέει, αναγκάζοντας το Τόκιο να ρευστοποιήσει μαζικά δολάρια για να το στηρίξει.
Ο απρόσμενος μηχανισμός της παρέμβασης
Ο εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ, σε πρόσφατες δηλώσεις του, αποκάλυψε τους πραγματικούς λόγους πίσω από αυτή την κίνηση. Αν και η διατύπωσή του ήταν ιδιόρρυθμη, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η παρέμβαση έγινε λόγω των ισχυρών οικονομικών δεσμών με την Ιαπωνία και του αμοιβαίου οικονομικού οφέλους, ενώ τονίστηκε πως ένα αδύναμο γιεν βλάπτει συνολικά την παγκόσμια οικονομία. Είναι σαφές ότι δεν επρόκειτο για μια κίνηση καλής θέλησης. Η Ουάσιγκτον δεν λειτούργησε από αλτρουισμό, αλλά για να προστατεύσει τα δικά της μακροοικονομικά συμφέροντα.
Το πιο σημαντικό στοιχείο, το οποίο διαφεύγει από την ευρεία ανάλυση, είναι ο ίδιος ο μηχανισμός της παρέμβασης. Οι ΗΠΑ δεν έσωσαν το γιεν πουλώντας δολάρια. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών φρόντισε ώστε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) να πουλήσει ευρώ στην ανοιχτή αγορά. Ο λόγος που αποφεύχθηκε η πώληση δολαρίων είναι στρατηγικός: μια τέτοια κίνηση θα έστελνε ένα τρομακτικό σήμα στους παγκόσμιους επενδυτές. Αν οι ΗΠΑ πουλούσαν το ίδιο τους το νόμισμα, θα δημιουργούσαν την εντύπωση ότι το δολάριο αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα, πυροδοτώντας έναν πανικό που δύσκολα θα μπορούσε να ελεγχθεί. Έτσι, το δεύτερο μεγαλύτερο αποθεματικό νόμισμα στον κόσμο “θυσιάστηκε” για να προστατευθεί το πρώτο.
Ο κρυφός φόβος για το παγκόσμιο carry trade
Η πραγματικότητα είναι ότι το δολάριο βρίσκεται ήδη υπό πίεση. Παρότι καταγράφει άνοδο της τάξης του 1,6% φέτος, τα επίπεδά του θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλότερα, δεδομένου του παγκόσμιου εμπορικού πολέμου και των γεωπολιτικών συγκρούσεων. Η εμπιστοσύνη στο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα διαβρώνεται σταδιακά και η αμερικανική πλευρά δεν έχει την πολυτέλεια να επιδεινώσει την κατάσταση. Αυτό που πραγματικά τρομάζει τους Αμερικανούς αξιωματούχους είναι η άτακτη διάλυση του περίφημου carry trade.
Ο μηχανισμός αυτός είναι κατανοητός στον πυρήνα του: οι επενδυτές δανείζονται ιαπωνικά γιεν με πολύ χαμηλά επιτόκια και τα μετατρέπουν άμεσα σε αμερικανικά δολάρια. Στη συνέχεια, τοποθετούν αυτά τα δολάρια σε αμερικανικά δεκαετή ομόλογα, τα οποία προσφέρουν αποδόσεις κοντά στο 4,67%. Όσο το τοπίο παραμένει σταθερό, ο επενδυτής καρπώνεται τη διαφορά. Η χρήση μόχλευσης πολλαπλασιάζει τα κέρδη, μετατρέποντας μια μικρή διαφορά σε τεράστια ετήσια απόδοση. Αυτή η πρακτική έχει λάβει γιγαντιαίες διαστάσεις με τα χρόνια. Οι συντηρητικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για τουλάχιστον 500 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ αν συνυπολογιστεί η συνολική επενδυτική θέση της Ιαπωνίας παγκοσμίως, το νούμερο θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Ο κίνδυνος για τα αμερικανικά ομόλογα
Το βασικό πρόβλημα, που προκαλεί ανησυχία στην Ουάσιγκτον, είναι η πιθανότητα η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BOJ) να αυξήσει περαιτέρω τα επιτόκια για να ανακόψει την κατάρρευση του νομίσματός της. Αν συμβεί αυτό, η ψαλίδα μεταξύ αμερικανικών και ιαπωνικών αποδόσεων θα κλείσει επικίνδυνα, κάνοντας το carry trade μη κερδοφόρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε μαζική και ταχύτατη ρευστοποίηση θέσεων. Μόνο οι Ιάπωνες επενδυτές κατέχουν πάνω από δύο τρισεκατομμύρια σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία.
Αν οι ΗΠΑ δεν είχαν παρέμβει εγκαίρως, θα μπορούσε να ξεκινήσει μια μαζική έξοδος από τις αμερικανικές αγορές. Οι συνέπειες θα εξαπλώνονταν αστραπιαία σε ολόκληρη την πραγματική οικονομία. Αν τα αμερικανικά ομόλογα ρευστοποιούνταν μαζικά, οι αποδόσεις τους θα εκτοξεύονταν. Αυτό θα έπληττε καίρια τους πάντες: οι Αμερικανοί καταναλωτές θα αντιμετώπιζαν ακριβότερο δανεισμό, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες θα έβλεπαν το κόστος χρηματοδότησης να ανεβαίνει και τα στεγαστικά επιτόκια θα εκτοξεύονταν, παραλύοντας την αγορά ακινήτων. Επιπλέον, το φιλόδοξο σχέδιο της αμερικανικής ηγεσίας για τον επαναπατρισμό της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής στις ΗΠΑ θα κατέρρεε, καθώς το χρηματοοικονομικό κόστος θα καθιστούσε το εγχείρημα ανέφικτο.
Το αθόρυβο εργαλείο του FIMA repo
Για να αποφευχθεί αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία βρίσκονται πλέον σε μια κοινή εκστρατεία δημοσίων σχέσεων, στέλνοντας μια αυστηρή προειδοποίηση στους κερδοσκόπους: μην προσπαθήσετε να στοιχηματίσετε εναντίον του γιεν. Η επίσημη γραμμή είναι ότι οι παρεμβάσεις μπορούν να επαναληφθούν, ρίχνοντας ακόμα περισσότερα ευρώ στην αγορά αν χρειαστεί.
Όμως, επειδή οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν ούτε την κατάρρευση του γιεν, αλλά ούτε και το μαζικό ξεπούλημα των αμερικανικών ομολόγων, ανέδειξαν ένα κρυφό οικονομικό μηχανισμό: τη διευκόλυνση FIMA repo. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα εξελιγμένο σύστημα δανεισμού έναντι ενεχύρου, στο οποίο οι κάτοχοι ομολόγων μπορούν να τα ανταλλάξουν προσωρινά με αμερικανικά δολάρια. Αφού περάσει ένα καθορισμένο διάστημα, επιστρέφουν τα μετρητά και ανακτούν τα ομόλογά τους. Αυτός ο μηχανισμός είναι στρατηγικής σημασίας, επειδή διατηρεί τα ομόλογα εντός του κλειστού συστήματος. Δεν φτάνουν ποτέ στην ανοιχτή αγορά, συνεπώς η προσφορά δεν αυξάνεται και οι αποδόσεις παραμένουν σταθερές. Η Ιαπωνία επιβεβαίωσε ότι προτίθεται να χρησιμοποιήσει αυτό το εργαλείο, εξασφαλίζοντας ρευστότητα χωρίς να “πλημμυρίσει” τις αγορές με αμερικανικό χρέος.
Το αδιέξοδο των ιαπωνικών επιτοκίων
Είναι άραγε αυτή η κίνηση το οριστικό τέλος για όσους “σορτάρουν” το ιαπωνικό νόμισμα; Αν και η δυνατότητα της Ιαπωνίας να αντλήσει ρευστότητα ενός τρισεκατομμυρίου μέσω του FIMA αποτελεί ισχυρό αποτρεπτικό μέσο, η ελεύθερη αγορά λειτουργεί με τους δικούς της κανόνες. Όσο τεράστιο κι αν ακούγεται το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, οι ημερήσιοι όγκοι συναλλαγών στις παγκόσμιες αγορές συναλλάγματος ξεπερνούν κατά πολύ τα δέκα τρισεκατομμύρια. Η προειδοποίηση των ΗΠΑ είναι αξιόπιστη βραχυπρόθεσμα, αλλά δύσκολα θα διατηρηθεί επ’ άπειρον.
Ήδη, οι αποδόσεις των ιαπωνικών κρατικών ομολόγων κινούνται ανοδικά, με το δεκαετές να ξεπερνά το 2,8%. Στην πράξη, οι επενδυτές “απορρίπτουν” τη σκληρή ρητορική αποσύροντας τα κεφάλαιά τους, αρνούμενοι να κρατήσουν ιαπωνικό χρέος μακροπρόθεσμα. Τα δομικά προβλήματα της ιαπωνικής οικονομίας παραμένουν άλυτα. Η μακροοικονομική πολιτική του Τόκιο παραμένει βαθιά πληθωριστική, καθώς η κυβέρνηση σχεδιάζει να δαπανήσει το κολοσσιαίο ποσό των 370 τρισεκατομμυρίων γιεν για την αναβίωση της βιομηχανίας της. Ένα μεγάλο μέρος αυτού του ποσού θα προέλθει αναγκαστικά από την έκδοση νέου χρέους, γεγονός που σημαίνει μεγαλύτερη προσφορά ομολόγων, πτωτική πίεση στις τιμές τους και αναπόφευκτη άνοδο των αποδόσεων.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης και η Κίνα
Υπάρχει, ωστόσο, ένας ακόμα κρίσιμος, συχνά αθέατος, λόγος που οι ΗΠΑ επιθυμούν διακαώς τη σταθερότητα της Ιαπωνίας. Το ιαπωνικό σχέδιο βιομηχανικής αναβίωσης βασίζεται σε τεράστιες εισαγωγές αμερικανικής τεχνολογίας. Ειδικότερα, η Ιαπωνία σχεδιάζει να αγοράσει δεκάδες χιλιάδες μικροτσίπ επόμενης γενιάς, όπως τα Rubin της Nvidia, για την κατασκευή ρομποτικών συστημάτων με βάση την τεχνητή νοημοσύνη. Στόχος του Τόκιο είναι να αμφισβητήσει ανοιχτά την κυριαρχία της Κίνας στην παγκόσμια κατασκευή ρομποτικής.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η κατασκευή τεράστιων data centers που θα απαιτήσουν αμερικανική τεχνογνωσία. Όλα αυτά μεταφράζονται σε μια τεράστια και σταθερή ροή εσόδων για τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς. Αν το γιεν κατέρρεε πλήρως και ακολουθούσε πολιτική αστάθεια στο Τόκιο, η νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να ακυρώσει τον σχεδιασμό. Οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας θα έχαναν εν одну νυκτί έναν στρατηγικό πελάτη, ρισκάροντας να “ξεφουσκώσει” η τρέχουσα δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παραγγελίες τέτοιας κλίμακας.
Το γεωπολιτικό και οικονομικό τίμημα για το Τόκιο
Το τελικό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η Ιαπωνία είναι πλέον απόλυτα και επίσημα προσδεδεμένη στο οικονομικό άρμα της Ουάσιγκτον. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το Τόκιο θα κληθεί να “ξεπληρώσει” την αμερικανική διοίκηση για αυτή την επιχείρηση διάσωσης. Στη γεωπολιτική σκακιέρα, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει την πλήρη ευθυγράμμιση της Ιαπωνίας με τις σκληρές πολιτικές των ΗΠΑ απέναντι στο Πεκίνο.
Όμως, μια τέτοια κίνηση εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους, καθώς η Κίνα ελέγχει την παγκόσμια προσφορά σπάνιων γαιών και μπορεί να επιβάλει ασφυκτικούς περιορισμούς στις εξαγωγές, δυναμιτίζοντας τα βιομηχανικά σχέδια της Ιαπωνίας. Το πιο ρεαλιστικό σενάριο, επομένως, είναι να πιεστεί το Τόκιο ώστε να απορροφήσει ακόμα περισσότερα αμερικανικά ομόλογα. Αξιοποιώντας τη δικλείδα ασφαλείας του FIMA repo, οι ΗΠΑ θα εξωθήσουν την Ιαπωνία στη συσσώρευση αμερικανικού χρέους. Ανεξάρτητα από το πώς θα εκτυλιχθεί η επόμενη μέρα, το βέβαιο είναι ότι η πρόσφατη παρέμβαση κατέστησε την εξάρτηση της Ιαπωνίας από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα πιο βαθιά και πιο άρρηκτη από ποτέ.
