Το σενάριο-εφιάλτης που ανησυχεί αναλυτές: Πυρηνική προειδοποίηση της Ρωσίας αν οι ΗΠΑ εισβάλουν στο Ιράν
Γεωπολιτικοί αναλυτές περιγράφουν μια αλυσίδα γεγονότων που, όπως υποστηρίζουν, θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο Ιράν - ΗΠΑ σε παγκόσμια κρίση, με φόντο εξαντλημένη αεροπορική εκστρατεία και επικίνδυνα ρήγματα στο διεθνές σύστημα
Έξι μήνες μετά την έναρξη της κρίσης, ένα σενάριο που κυκλοφορεί σε κύκλους ανάλυσης γεωπολιτικού ρίσκου κερδίζει έδαφος: η πιθανότητα μια αμερικανική χερσαία επέμβαση στο Ιράν να πυροδοτήσει μια αλυσίδα αντιδράσεων με επίκεντρο μια δημόσια πυρηνική προειδοποίηση της Μόσχας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ακραία υπόθεση εργασίας, που δεν έχει επιβεβαιωθεί από καμία επίσημη πηγή, αλλά αποτυπώνει τις ανησυχίες μέρους της διεθνούς κοινότητας ανάλυσης για το πού μπορεί να οδηγήσει η παρατεταμένη σύγκρουση.
σχετικά άρθρα
Σύμφωνα με αναλυτές που παρακολουθούν στενά την εξέλιξη του πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη δαπανήσει πάνω από 100 δισεκατομμύρια δολάρια, έχουν πραγματοποιήσει έντεκα διαδοχικές νύχτες αεροπορικών πληγμάτων κατά ιρανικών στόχων και έχουν ζητήσει πρόσθετη χρηματοδότηση 67 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παρά την ένταση αυτή, το στενό του Ορμούζ παραμένει αμφισβητούμενο, ενώ η τιμή του πετρελαίου κινείται πάνω από τα 91 δολάρια το βαρέλι.
Το κεντρικό επιχείρημα των αναλυτών είναι ότι η αεροπορική εκστρατεία έχει φτάσει σε αυτό που περιγράφουν ως «δομικό ανώτατο όριο»: μπορεί να φθείρει τις ιρανικές δυνατότητες, όχι όμως να τις εξουδετερώσει πλήρως. Το Ιράν, όπως υποστηρίζουν, διαθέτει ένα αποκεντρωμένο αμυντικό δόγμα βασισμένο σε αυτόνομες επαρχιακές διοικήσεις, σχεδιασμένο επί χρόνια ακριβώς για να απορροφά πλήγματα χωρίς να καταρρέει.
Η υποθετική «σκανδάλη»: αμερικανικά χερσαία στρατεύματα
Το επίκεντρο του σεναρίου δεν είναι η ίδια η αεροπορική εκστρατεία, αλλά αυτό που θα ακολουθούσε αν οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να στείλουν χερσαίες δυνάμεις στο ιρανικό έδαφος. Αναλυτές που υποστηρίζουν αυτή την ερμηνεία θεωρούν ότι μια τέτοια απόφαση θα αποτελούσε το σημείο καμπής, καθώς θα εξέθετε αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό σε ένα έδαφος —τα όρη Ζάγρος, τις ερήμους, τον πυκνό αστικό ιστό— που, σύμφωνα με το σενάριο, ευνοεί τον αμυνόμενο και καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε ταχεία στρατιωτική λύση.
Στο σημείο αυτό, το σενάριο εισάγει την πιο αμφιλεγόμενη υπόθεσή του: ότι η Ρωσία θα προχωρούσε σε δημόσια δήλωση, σύμφωνα με την οποία καμία πλευρά της σύγκρουσης δεν θα επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα, με ρητή προειδοποίηση αντιποίνων αν κάτι τέτοιο συνέβαινε. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι πρόκειται για υπόθεση εργασίας αναλυτών, όχι για δήλωση που έχει πράγματι γίνει από ρωσικό αξιωματούχο. Το επιχείρημα πίσω από αυτή την εικασία στηρίζεται στη γεωγραφική και οικονομική εξάρτηση της Ρωσίας από το Ιράν, μέσω του διεθνούς διαδρόμου μεταφορών Βορρά-Νότου, ο οποίος διέρχεται από ιρανικό έδαφος και προσφέρει στη Μόσχα πρόσβαση σε θαλάσσιες οδούς εκτός δυτικού ελέγχου.
Οι πέντε συνέπειες που περιγράφει το σενάριο
Οι αναλυτές που επεξεργάζονται αυτή την υπόθεση περιγράφουν πέντε παράλληλες συνέπειες μιας παρατεταμένης χερσαίας εμπλοκής:
Πρώτον, εξάντληση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης των ΗΠΑ, με αποθέματα αναχαιτιστών Patriot ήδη υπό πίεση και καθυστερήσεις παραδόσεων σε συμμάχους όπως η Ιαπωνία και η Γερμανία.
Δεύτερον, αποδέσμευση στρατιωτικής ισχύος από άλλα θέατρα επιχειρήσεων, κυρίως τον Ειρηνικό και την Ευρώπη, κάτι που θα άφηνε περιθώρια σε Κίνα και Ρωσία να ενισχύσουν τη θέση τους χωρίς άμεση σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Τρίτον, βαθύτερη ενεργειακή κρίση, με το σενάριο να κάνει λόγο για πιθανή άνοδο των τιμών πετρελαίου προς τα 120-140 δολάρια το βαρέλι, αν η διαταραχή στο Ορμούζ διαρκούσε μήνες αντί για εβδομάδες.
Τέταρτον, επιτάχυνση σχηματισμού ενός εναλλακτικού ευρασιατικού μπλοκ γύρω από Ρωσία, Κίνα και Ιράν, μέσα από σταδιακές, «αθόρυβες» μετατοπίσεις —εμπορικές συμφωνίες, ανταλλαγές νομισμάτων, ενεργειακές συνεργασίες— που θα υπονόμευαν σταδιακά τον ρόλο του δολαρίου. Πέμπτον, εσωτερική πολιτική ρήξη στις ΗΠΑ, με παραλληλισμούς που γίνονται με το Βιετνάμ, δεδομένου ότι, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις που αναφέρονται στο σενάριο, ποσοστό γύρω στο 57% των Αμερικανών θεωρεί ήδη τη σύγκρουση λάθος.
Το αντεπιχείρημα που δεν πρέπει να παραλείπεται
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το σενάριο αυτό δεν είναι καθολικά αποδεκτό, ούτε καν στους κύκλους ανάλυσης που το συζητούν. Το βασικό αντεπιχείρημα είναι απλό: η πολιτική ηγεσία στην Ουάσιγκτον έχει διδαχθεί από τα παραδείγματα του Ιράκ και του Αφγανιστάν, η αμερικανική κοινή γνώμη δεν στηρίζει νέα χερσαία εμπλοκή, και το Πεντάγωνο γνωρίζει καλά τις δυσκολίες του εδάφους. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι μια πλήρης χερσαία εισβολή παραμένει απίθανη ακριβώς επειδή το πολιτικό κόστος θα ήταν δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με το όποιο στρατιωτικό όφελος.
Όσοι υποστηρίζουν το σενάριο της κλιμάκωσης απαντούν ότι η πίεση για «αποφασιστική» δράση αυξάνεται όσο η αεροπορική εκστρατεία δεν παράγει ορατά αποτελέσματα, και ότι οι ιστορικές αποφάσεις κλιμάκωσης σπάνια είναι πλήρως ορθολογικές. Ωστόσο, πρόκειται για μια ερμηνεία, όχι για βεβαιότητα, και αξίζει να αντιμετωπίζεται με τη δέουσα επιφύλαξη.
Τρεις δείκτες που προτείνουν οι αναλυτές να παρακολουθούνται
Ανεξάρτητα από το αν το σενάριο επαληθευτεί, οι αναλυτές προτείνουν τρεις συγκεκριμένους δείκτες για όσους θέλουν να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της κρίσης:
Πρώτον, η γλώσσα του Κρεμλίνου για το Ιράν — αν μετατοπιστεί από απλή έκφραση ανησυχίας σε ρητή γλώσσα αποτροπής, αυτό θα αποτελούσε σημαντική ένδειξη αλλαγής στάσης.
Δεύτερον, οι κινήσεις στις αμυντικές προμήθειες των ΗΠΑ — τυχόν ενεργοποίηση συμβάσεων έκτακτης παραγωγής με αυτοκινητοβιομηχανίες θα σηματοδοτούσε προετοιμασία για παρατεταμένη σύγκρουση.
Τρίτον, η τιμή του χρυσού — μια αποφασιστική διάσπαση πάνω από τα 3.000 δολάρια την ουγγιά θα υποδήλωνε αυξανόμενη ανησυχία θεσμικών επενδυτών για τη σταθερότητα του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος.
Το σενάριο που περιγράφουν αυτοί οι αναλυτές παραμένει, προς το παρόν, μια υπόθεση εργασίας και όχι πραγματικότητα. Η σύγκρουση Ιράν-ΗΠΑ βρίσκεται πράγματι σε μια περίοδο αβεβαιότητας, με πραγματικές οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες ήδη ορατές στις τιμές ενέργειας και στις διεθνείς αγορές. Το αν όμως θα φτάσει σε ένα σημείο πυρηνικής προειδοποίησης και παγκόσμιας αναδιάταξης ισχύος, όπως προβλέπουν κάποιοι αναλυτές, παραμένει ανοιχτό ερώτημα που θα κριθεί από εξελίξεις τις επόμενες εβδομάδες και μήνες — και όχι από τη λογική μιας και μόνο ερμηνείας.
