Πώς οι Βίκινγκς έφτασαν στην Αμερική 500 χρόνια πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο – Η ιστορία των εξερευνήσεων που άλλαξαν τον χάρτη
Από τις πρώτες επιδρομές στην Αγγλία μέχρι την Ισλανδία, τη Γροιλανδία και τις ακτές του Καναδά – Τα ταξίδια των Σκανδιναβών, οι αποικίες που εγκαταλείφθηκαν και η αρχαιολογική ανακάλυψη που επιβεβαίωσε την παρουσία τους στην Αμερική
Σχεδόν 500 χρόνια πριν από το ταξίδι του Χριστόφορου Κολόμβου το 1492, οι Βίκινγκς είχαν ήδη διασχίσει τον Βόρειο Ατλαντικό και είχαν φτάσει στις ακτές της Βόρειας Αμερικής. Ξεκινώντας από τη Σκανδιναβία, οι θαλασσοπόροι αυτοί εγκαταστάθηκαν στα Νησιά Φερόε, εξερεύνησαν την Ισλανδία, ίδρυσαν αποικίες στη Γροιλανδία και τελικά αποβιβάστηκαν σε περιοχές του σημερινού Καναδά.
Παρά το μέγεθος του επιτεύγματός τους, η παρουσία των Βίκινγκς στην Αμερική παρέμεινε για αιώνες σχεδόν άγνωστη. Οι οικισμοί τους εγκαταλείφθηκαν, οι επαφές με τη Βόρεια Αμερική περιορίστηκαν και οι αφηγήσεις για τα ταξίδια τους διατηρήθηκαν κυρίως μέσα από τις σκανδιναβικές σάγκες.
Χρειάστηκε να φτάσουμε στον 20ό αιώνα για να εντοπιστούν αρχαιολογικά στοιχεία που επιβεβαίωσαν ότι οι Σκανδιναβοί είχαν πράγματι φτάσει στην αμερικανική ήπειρο πολύ πριν από τον Κολόμβο.
Η ιστορία των εξερευνήσεών τους ξεκινά στις 8 Ιουνίου 793, όταν μια ομάδα Σκανδιναβών επιδρομέων επιτέθηκε στο μοναστήρι του Λίντισφαρν, στις ακτές της Αγγλίας. Οι επιδρομείς λεηλάτησαν το μοναστήρι και επέστρεψαν στα πλοία τους, χωρίς οι μοναχοί να μπορέσουν να τους εμποδίσουν.
Η επίθεση αυτή θεωρείται η αρχή της Εποχής των Βίκινγκς, μιας περιόδου κατά την οποία οι σκανδιναβικοί πληθυσμοί επέκτειναν τη δραστηριότητά τους σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και του Βόρειου Ατλαντικού.
Ο όρος «Βίκινγκ» δεν περιέγραφε όλους τους κατοίκους της Σκανδιναβίας, αλλά κυρίως εκείνους που συμμετείχαν σε θαλάσσιες επιδρομές και εξερευνητικά ταξίδια. Η ονομασία συνδέεται με την παλαιά νορδική λέξη «vík», που σημαίνει κόλπος.
Κατά τον 8ο αιώνα, η αύξηση του πληθυσμού και η περιορισμένη διαθέσιμη καλλιεργήσιμη γη αποτέλεσαν σημαντικούς παράγοντες που ώθησαν τους Σκανδιναβούς να αναζητήσουν νέες περιοχές για εγκατάσταση και εκμετάλλευση πόρων.
Μετά την επίθεση στο Λίντισφαρν, οι Βίκινγκς επεκτάθηκαν στα νησιά Σέτλαντ, Όρκνεϊ, Εβρίδες και Μαν, τα οποία χρησιμοποίησαν ως βάσεις για νέες επιδρομές στη Μεγάλη Βρετανία και την Ιρλανδία.
Σταδιακά, οι θαλάσσιες επιχειρήσεις τους εξελίχθηκαν σε οργανωμένες αποστολές εξερεύνησης και αποικισμού.

Από τα Νησιά Φερόε στην Ισλανδία και τη Γροιλανδία
Το 825, ο Γκρίμουρ Κάμπαν έφτασε στα Νησιά Φερόε, όπου υπήρχαν ελάχιστοι Ιρλανδοί μοναχοί που ζούσαν ως ερημίτες, καλλιεργούσαν τη γη και εξέτρεφαν πρόβατα.
Οι Βίκινγκς εγκαταστάθηκαν στα νησιά και τους έδωσαν την ονομασία Føroyar, δηλαδή «Νησιά των Προβάτων», εξαιτίας του μεγάλου αριθμού ζώων που βρήκαν εκεί.
Περίπου το 860, ο Νορβηγός θαλασσοπόρος Νάντοντουρ ταξίδευε από τη Νορβηγία προς τα Φερόε όταν μια κακοκαιρία παρέσυρε το πλοίο του δυτικότερα.
Έτσι, έφτασε στις ανατολικές ακτές της Ισλανδίας, την οποία εξερεύνησε χωρίς να εντοπίσει σημάδια ανθρώπινης παρουσίας. Καθώς κατά τη διάρκεια της παραμονής του άρχισε να χιονίζει, ονόμασε τη νέα γη Snæland, δηλαδή «Χώρα του Χιονιού».
Ο Νάντοντουρ δεν εγκαταστάθηκε στο νησί, αλλά η ανακάλυψή του παρακίνησε άλλους θαλασσοπόρους να ακολουθήσουν την ίδια διαδρομή.
Ένας από αυτούς ήταν ο Σουηδός Γκάρνταρ Σβάβαρσον, ο οποίος πραγματοποίησε τον πρώτο περίπλου της Ισλανδίας, διαπιστώνοντας ότι επρόκειτο για νησί. Κατά την παραμονή του κατασκεύασε ένα προσωρινό καταφύγιο στη βόρεια ακτή, στην περιοχή που αργότερα ονομάστηκε Χούσαβικ.
Περίπου το 865, ο Φλόκι Βίλγκερνταρσον αποφάσισε να ταξιδέψει στην Ισλανδία με σκοπό να εγκατασταθεί εκεί.
Για να εντοπίσει τη σωστή κατεύθυνση χρησιμοποίησε μια ιδιαίτερη μέθοδο: πήρε μαζί του τρία κοράκια, τα οποία απελευθέρωσε διαδοχικά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Το πρώτο επέστρεψε προς τα Φερόε, το δεύτερο γύρισε στο πλοίο, ενώ το τρίτο πέταξε βορειοδυτικά και δεν επέστρεψε. Ο Φλόκι συμπέρανε ότι προς εκείνη την κατεύθυνση υπήρχε στεριά.
Αφού έφτασε στην Ισλανδία και πέρασε εκεί τον χειμώνα, ανέβηκε σε ένα βουνό και αντίκρισε έναν κόλπο γεμάτο πάγο.
Η εικόνα αυτή τον οδήγησε να ονομάσει το νησί Ísland, δηλαδή «Γη του Πάγου», ονομασία που διατηρείται μέχρι σήμερα.
Ο πρώτος μόνιμος άποικος της Ισλανδίας θεωρείται ο Ίνγκολφουρ Άρναρσον, ο οποίος έφτασε το 874 από τη Νορβηγία, συνοδευόμενος από την οικογένειά του, δούλους και ζώα.
Καθώς πλησίαζε στις ακτές, ακολούθησε μια παραδοσιακή νορδική συνήθεια, ρίχνοντας στη θάλασσα δύο ξύλινους στύλους και αποφασίζοντας να εγκατασταθεί στο σημείο όπου θα τους ξέβραζαν τα κύματα.
Οι στύλοι κατέληξαν στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το Ρέικιαβικ, η πρωτεύουσα της Ισλανδίας.
Τα επόμενα χρόνια, χιλιάδες Βίκινγκς εγκαταστάθηκαν στο νησί.
Η επέκταση συνεχίστηκε προς τα δυτικά. Περίπου το 900, ο Νορβηγός Γκούνμπιορν Ούλφσον παρασύρθηκε από ανέμους κατά τη διάρκεια ταξιδιού προς την Ισλανδία και αντίκρισε τις ακτές της Γροιλανδίας.
Η ανακάλυψή του δεν οδήγησε αμέσως σε αποικισμό, αλλά αρκετές δεκαετίες αργότερα αποτέλεσε την αφετηρία μιας νέας αποστολής.
Το 982, ο Έρικ ο Ερυθρός, ο οποίος ζούσε στην Ισλανδία, καταδικάστηκε σε τριετή εξορία επειδή είχε σκοτώσει δύο άνδρες κατά τη διάρκεια συμπλοκής.
Αντί να αναζητήσει καταφύγιο σε κάποια γνωστή περιοχή, αποφάσισε να ταξιδέψει δυτικά, προς τη γη που είχε περιγράψει ο Ούλφσον.
Αρχικά συνάντησε απόκρημνες ακτές και εκτεταμένους πάγους. Συνεχίζοντας όμως την εξερεύνηση προς τα νοτιοδυτικά, εντόπισε περιοχές με χορτάρι, κατάλληλες για κτηνοτροφία.
Το 985 επέστρεψε στην Ισλανδία και άρχισε να αναζητά ανθρώπους που θα τον ακολουθούσαν στη νέα γη.
Για να τους προσελκύσει, την ονόμασε Grœnland, δηλαδή «Πράσινη Γη».
Το 986, οργάνωσε αποστολή με 25 πλοία, από τα οποία μόλις 14 κατάφεραν να φτάσουν στη Γροιλανδία.
Οι άποικοι ίδρυσαν δύο βασικούς οικισμούς. Ο Ανατολικός περιλάμβανε περίπου 190 αγροκτήματα, ενώ ο Δυτικός περίπου 90.
Αυτές οι εγκαταστάσεις αποτέλεσαν τη βάση για το επόμενο και σημαντικότερο βήμα των σκανδιναβικών εξερευνήσεων: το ταξίδι προς τη Βόρεια Αμερική.

Η άφιξη στην Αμερική και η ανακάλυψη που επιβεβαιώθηκε ύστερα από αιώνες
Το 986, ο Μπιάρνι Χεριόλφσον ταξίδευε από τη Νορβηγία προς την Ισλανδία, αναζητώντας τον πατέρα του.
Όταν έμαθε ότι εκείνος είχε ακολουθήσει τον Έρικ τον Ερυθρό στη Γροιλανδία, συνέχισε το ταξίδι του προς τα δυτικά.
Οι άνεμοι, όμως, παρέσυραν το πλοίο του νοτιότερα, με αποτέλεσμα να αντικρίσει μια άγνωστη γη με δάση και εύφορες εκτάσεις, εντελώς διαφορετική από την παγωμένη Γροιλανδία.
Ο Χεριόλφσον θεωρείται ο πρώτος γνωστός Ευρωπαίος που αντίκρισε τις ακτές του σημερινού Καναδά, αν και δεν αποβιβάστηκε.
Η ιστορία του προκάλεσε το ενδιαφέρον του Λέιφ Έρικσον, γιου του Έρικ του Ερυθρού.
Περίπου το 1000, ο Λέιφ αγόρασε το πλοίο του Χεριόλφσον και ξεκίνησε με 35 άνδρες για να εξερευνήσει την άγνωστη περιοχή.
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, έφτασε αρχικά σε μια περιοχή με εκτεταμένες βραχώδεις επιφάνειες, την οποία ονόμασε Helluland, δηλαδή «Γη των Επίπεδων Βράχων».
Στη συνέχεια κατευθύνθηκε νοτιότερα και ανακάλυψε μια περιοχή με πυκνά δάση, στην οποία έδωσε την ονομασία Markland, δηλαδή «Γη των Δασών».
Προχωρώντας ακόμη νοτιότερα, έφτασε σε μια περιοχή με ηπιότερο κλίμα, λιβάδια, δάση και αμπέλια.
Την ονόμασε Vinland, δηλαδή «Γη της Αμπέλου».
Ο Λέιφ Έρικσον και οι άνδρες του αποβιβάστηκαν εκεί, κατασκεύασαν καταλύματα και πέρασαν τον χειμώνα, αποτελώντας τους πρώτους γνωστούς Ευρωπαίους που εγκαταστάθηκαν προσωρινά στη Βόρεια Αμερική.
Την άνοιξη, φόρτωσαν το πλοίο με ξυλεία, σταφύλια και άλλα προϊόντα και επέστρεψαν στη Γροιλανδία.
Ο Λέιφ δεν πραγματοποίησε άλλο ταξίδι στη Βίνλαντ, καθώς μετά τον θάνατο του πατέρα του ανέλαβε την ηγεσία του Ανατολικού Οικισμού στη Γροιλανδία.
Οι Βίκινγκς επιχείρησαν τα επόμενα χρόνια να δημιουργήσουν μόνιμους οικισμούς στη Βόρεια Αμερική, αλλά αντιμετώπισαν σημαντικές δυσκολίες.
Οι συγκρούσεις με τους αυτόχθονες πληθυσμούς, ο μικρός αριθμός αποίκων και η μεγάλη απόσταση από τη Γροιλανδία δυσκόλεψαν την υποστήριξη των εγκαταστάσεών τους.
Το 1013, εγκατέλειψαν οριστικά την προσπάθεια μόνιμου αποικισμού της Βίνλαντ, αν και συνέχισαν να επισκέπτονται τις ακτές του Καναδά για τη συλλογή πόρων, κυρίως ξυλείας.
Η Εποχή των Βίκινγκς ολοκληρώθηκε συμβατικά στις 25 Σεπτεμβρίου 1066, με την ήττα τους από τους Αγγλοσάξονες στη Μάχη της Γέφυρας του Στάμφορντ, στην Αγγλία.
Με τον σταδιακό εκχριστιανισμό τους, οι σκανδιναβικοί πληθυσμοί ενσωματώθηκαν στο μεσαιωνικό ευρωπαϊκό σύστημα.
Παρά τις εξερευνήσεις τους, η ανακάλυψη της Αμερικής συνδέθηκε ιστορικά με τον Χριστόφορο Κολόμβο, επειδή το ταξίδι του το 1492 προκάλεσε νέες εξερευνητικές αποστολές και οδήγησε στη σταδιακή χαρτογράφηση της ηπείρου.
Αντίθετα, οι εξερευνήσεις των Βίκινγκς περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες περιοχές του σημερινού Καναδά, χωρίς να γίνει τότε αντιληπτό ότι επρόκειτο για μια διαφορετική ήπειρο.
Οι σκανδιναβικοί οικισμοί της Γροιλανδίας απομονώθηκαν σταδιακά και μέχρι τον 15ο αιώνα είχαν εξαφανιστεί.
Μαζί τους χάθηκε και μεγάλο μέρος της γνώσης για τις περιοχές που είχαν εξερευνήσει δυτικότερα.
Οι σχετικές αφηγήσεις διατηρήθηκαν μέσα από τις σκανδιναβικές σάγκες, τις οποίες όμως οι ιστορικοί για μεγάλο διάστημα αντιμετώπιζαν με επιφυλακτικότητα, επειδή δεν υπήρχαν αρχαιολογικά ευρήματα που να τις επιβεβαιώνουν.
Η καθοριστική ανακάλυψη ήρθε το 1960, όταν οι Νορβηγοί αρχαιολόγοι Χέλγκε Ίνγκσταντ και Αν Στίνε Ίνγκσταντ εντόπισαν στη Νέα Γη του Καναδά, στην περιοχή L’Anse aux Meadows, κατάλοιπα σκανδιναβικής εγκατάστασης.
Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν ότι οι Βίκινγκς είχαν φτάσει στη Βόρεια Αμερική περίπου πέντε αιώνες πριν από τον Κολόμβο.
Έτσι, μια ιστορία που είχε διασωθεί επί αιώνες κυρίως μέσα από προφορικές παραδόσεις και μεσαιωνικά κείμενα απέκτησε αρχαιολογική τεκμηρίωση.
Οι Βίκινγκς δεν περιορίστηκαν στις επιδρομές και στις κατακτήσεις που τους έκαναν γνωστούς στην ευρωπαϊκή ιστορία. Υπήρξαν επίσης θαλασσοπόροι που διέσχισαν τον Βόρειο Ατλαντικό, δημιούργησαν οικισμούς σε απομονωμένα νησιά και έφτασαν πέρα από τα δυτικά όρια του τότε γνωστού ευρωπαϊκού κόσμου.

