Ποιος σκότωσε τον Τζον Φ. Κένεντι; Τα μυστικά της CIA και του FBI που τροφοδοτούν τις θεωρίες συνωμοσίας εδώ και δεκαετίες
Η δολοφονία του Αμερικανού προέδρου το 1963, τα στοιχεία που αποκρύφθηκαν, οι αντιφάσεις στην επίσημη έρευνα και τα εκατομμύρια αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που δεν κατάφεραν να δώσουν οριστική απάντηση στα ερωτήματα
Περισσότερες από έξι δεκαετίες μετά τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι, ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της αμερικανικής ιστορίας παραμένει αντικείμενο αντιπαράθεσης: Ο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ ενήργησε μόνος του ή υπήρξε μια ευρύτερη συνωμοσία πίσω από τη δολοφονία του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών;
σχετικά άρθρα
Η επίσημη έρευνα κατέληξε ότι ο Όσβαλντ ήταν ο μοναδικός δράστης. Ωστόσο, η αποκάλυψη ότι το FBI και η CIA απέκρυψαν πληροφορίες ακόμη και από την επιτροπή που διερευνούσε τη δολοφονία δημιούργησε βαθιά δυσπιστία απέναντι στις αμερικανικές αρχές.
Οι αμφιβολίες ενισχύθηκαν από αντιφάσεις στις καταθέσεις, ερωτήματα για τα τραύματα των θυμάτων, την καταστροφή εγγράφων και τις μεταγενέστερες έρευνες του Κογκρέσου, που αμφισβήτησαν την πληρότητα της αρχικής διερεύνησης.
Παρά τις αποκαλύψεις και τη δημοσιοποίηση εκατομμυρίων εγγράφων, δεν έχει προκύψει αδιάσειστο στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η δολοφονία οργανώθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση ή από άλλους συνωμότες.
Για να γίνει κατανοητό γιατί η υπόθεση εξακολουθεί να προκαλεί τόσες αμφιβολίες, χρειάζεται να εξεταστούν τόσο οι συνθήκες της δολοφονίας όσο και οι αποφάσεις που έλαβαν οι αμερικανικές αρχές αμέσως μετά.
Ο Κένεντι ανέλαβε την προεδρία το 1961, σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σοβιετικής Ένωσης. Ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών πραγματοποιούσαν μυστικές επιχειρήσεις σε διάφορες περιοχές του κόσμου.
Η CIA συμμετείχε σε επιχειρήσεις ανατροπής κυβερνήσεων και σε σχέδια εξόντωσης ξένων ηγετών που θεωρούνταν απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα.
Ο Κένεντι επιδίωξε να περιορίσει ορισμένες από αυτές τις δραστηριότητες, απομακρύνοντας ανώτατα στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών και των ενόπλων δυνάμεων.
Οι αποφάσεις του, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις στην Κούβα, προκάλεσαν εντάσεις με πρόσωπα που είχαν πρωταγωνιστήσει στις μυστικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ.
Αυτή η αντιπαράθεση αποτέλεσε αργότερα έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους αναπτύχθηκαν θεωρίες περί εμπλοκής στελεχών των αμερικανικών υπηρεσιών στη δολοφονία του.
Η δολοφονία στο Ντάλας και τα ερωτήματα για τις τρεις σφαίρες
Στις 22 Νοεμβρίου 1963, ο Τζον Κένεντι επισκέφθηκε το Ντάλας του Τέξας, συνοδευόμενος από τη σύζυγό του, Τζάκι.
Στην ανοιχτή προεδρική λιμουζίνα επέβαιναν επίσης ο κυβερνήτης του Τέξας, Τζον Κόναλι, και η σύζυγός του, Νέλι.
Καθώς η αυτοκινητοπομπή περνούσε από το κέντρο της πόλης, ακούστηκαν πυροβολισμοί. Ο Κένεντι τραυματίστηκε στον λαιμό και στο κεφάλι, ενώ τραύματα υπέστη και ο κυβερνήτης Κόναλι.
Ο πρόεδρος μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο Parkland, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του.
Μέσα σε λίγες ώρες, βασικός ύποπτος θεωρήθηκε ο 24χρονος Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ, πρώην πεζοναύτης που είχε αυτοχαρακτηριστεί κομμουνιστής και είχε ζήσει στη Σοβιετική Ένωση προτού επιστρέψει στις ΗΠΑ.
Ο Όσβαλντ εργαζόταν σε κτίριο του Ντάλας, από τον έκτο όροφο του οποίου θεωρήθηκε ότι είχαν προέλθει οι πυροβολισμοί.
Μετά τη δολοφονία διέφυγε από την περιοχή και, κατά την επίσημη εκδοχή, πυροβόλησε και σκότωσε έναν αστυνομικό πριν συλληφθεί σε κινηματογράφο, περίπου στις 14:15 της ίδιας ημέρας.
Ο ίδιος αρνήθηκε ότι είχε σκοτώσει οποιονδήποτε και υποστήριξε ότι είχε παγιδευτεί.
Ωστόσο, δεν πρόλαβε ποτέ να δικαστεί.
Στις 24 Νοεμβρίου, δύο ημέρες μετά τη δολοφονία του Κένεντι, ο ιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου Τζακ Ρούμπι πυροβόλησε τον Όσβαλντ κατά τη μεταφορά του από το αρχηγείο της αστυνομίας στις φυλακές.
Ο Όσβαλντ πέθανε στο ίδιο νοσοκομείο όπου είχε χάσει τη ζωή του ο Κένεντι.
Η δολοφονία του βασικού υπόπτου στέρησε από τις αρχές τη δυνατότητα να εξετάσουν την υπόθεση σε μια δημόσια δίκη, όπου τα στοιχεία θα μπορούσαν να ελεγχθούν και να αμφισβητηθούν.
Την ίδια στιγμή, ο διευθυντής του FBI, Τζ. Έντγκαρ Χούβερ, είχε ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Όσβαλντ ήταν ο δολοφόνος και ότι είχε ενεργήσει μόνος του.
Ο νέος πρόεδρος, Λίντον Τζόνσον, συγκρότησε την Επιτροπή Γουόρεν, με αποστολή να διερευνήσει τη δολοφονία.
Στην επταμελή επιτροπή συμμετείχε και ο Άλεν Ντάλες, πρώην διευθυντής της CIA, τον οποίο είχε απομακρύνει ο Κένεντι μετά την αποτυχημένη επιχείρηση ανατροπής της κουβανικής κυβέρνησης.
Η παρουσία του δημιούργησε ερωτήματα για την ανεξαρτησία της έρευνας.
Η Επιτροπή Γουόρεν ολοκλήρωσε τις εργασίες της μέσα σε περίπου δέκα μήνες και κατέληξε ότι ο Όσβαλντ πυροβόλησε μόνος του από τον έκτο όροφο του κτιρίου όπου εργαζόταν.
Σύμφωνα με το πόρισμα, πραγματοποιήθηκαν τρεις πυροβολισμοί.
Η πρώτη σφαίρα πιθανότατα αστόχησε, η δεύτερη τραυμάτισε τόσο τον Κένεντι όσο και τον Κόναλι, ενώ η τρίτη προκάλεσε το θανατηφόρο τραύμα στο κεφάλι του προέδρου.
Η εξήγηση για τη δεύτερη σφαίρα έγινε γνωστή ως «θεωρία της μίας σφαίρας».
Βάσει αυτής, το βλήμα διαπέρασε το σώμα του Κένεντι, στη συνέχεια εισήλθε στο σώμα του κυβερνήτη Κόναλι, προκάλεσε τραύματα στο στήθος και στον καρπό του και κατέληξε στο πόδι του.
Συνολικά, μία σφαίρα θεωρήθηκε υπεύθυνη για επτά τραύματα στους δύο άνδρες.
Η κατάσταση στην οποία βρέθηκε το συγκεκριμένο βλήμα και η διαδρομή που του αποδόθηκε αποτέλεσαν αντικείμενο έντονης αμφισβήτησης.
Ο ίδιος ο κυβερνήτης Κόναλι δήλωσε αργότερα ότι δεν πίστευε πως είχε τραυματιστεί από την ίδια σφαίρα που χτύπησε τον Κένεντι.
Ερωτήματα προέκυψαν επίσης για τις αρχικές περιγραφές των τραυμάτων από γιατρούς που εξέτασαν τον πρόεδρο στο νοσοκομείο, καθώς ορισμένες παρατηρήσεις τους θεωρήθηκε ότι δεν συμβάδιζαν με την επίσημη εκδοχή για την κατεύθυνση των πυροβολισμών.
Τα στοιχεία που αποκρύφθηκαν και η νέα έρευνα του Κογκρέσου
Η αμφισβήτηση της επίσημης έρευνας ενισχύθηκε τα επόμενα χρόνια, όταν αποκαλύφθηκε ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν είχαν παραδώσει όλα τα διαθέσιμα στοιχεία στην Επιτροπή Γουόρεν.
Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια περιορισμού των ερευνών φαίνεται ότι διαδραμάτισε και ο φόβος μιας διεθνούς κρίσης.
Οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση και την Κούβα. Εάν η δολοφονία αποδιδόταν σε ξένη κυβέρνηση, θα μπορούσε να προκαλέσει πιέσεις για στρατιωτικά αντίποινα, με κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων.
Παράλληλα, η CIA πραγματοποιούσε μυστικές επιχειρήσεις με στόχο τη δολοφονία του Φιντέλ Κάστρο. Μια εκτεταμένη έρευνα για πιθανή κουβανική εμπλοκή θα μπορούσε να αποκαλύψει αυτές τις δραστηριότητες.
Ο Λίντον Τζόνσον εξέφρασε αργότερα την προσωπική υποψία ότι η δολοφονία του Κένεντι ενδεχομένως συνδεόταν με αντίποινα της Κούβας για τις αμερικανικές επιχειρήσεις εναντίον του Κάστρο.
Οι αμφιβολίες εντάθηκαν όταν, περίπου 12 χρόνια μετά τη δολοφονία, προβλήθηκε στην αμερικανική τηλεόραση ολόκληρο το φιλμ που είχε καταγράψει ο Αβραάμ Ζαπρούντερ, ένας πολίτης που βρισκόταν στο σημείο.
Οι εικόνες αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για την κατεύθυνση των πυροβολισμών και την πιθανότητα δεύτερου δράστη.
Η υπόθεση επανήλθε σε μια περίοδο κατά την οποία η εμπιστοσύνη των Αμερικανών προς την κυβέρνησή τους είχε ήδη κλονιστεί από τον πόλεμο του Βιετνάμ, το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ και τις αποκαλύψεις για τις μυστικές επιχειρήσεις της CIA.
Το Κογκρέσο συγκρότησε νέα επιτροπή για να επανεξετάσει τις δολοφονίες του Κένεντι και του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.
Η έρευνα διαπίστωσε σοβαρές αδυναμίες στην αρχική διερεύνηση, επισημαίνοντας ότι η Επιτροπή Γουόρεν είχε επικεντρωθεί υπερβολικά στην υπόθεση του μοναχικού δράστη.
Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε ότι το FBI και η CIA είχαν αποκρύψει πληροφορίες, ενώ πράκτορας του FBI κατέθεσε ότι είχε λάβει εντολή να καταστρέψει επιστολή που είχε στείλει ο Όσβαλντ στην υπηρεσία.
Η επιτροπή του Κογκρέσου κατέληξε ότι υπήρχε μεγάλη πιθανότητα η δολοφονία να αποτελούσε προϊόν συνωμοσίας, χωρίς όμως να προσδιορίσει ποιος θα μπορούσε να είχε οργανώσει μια τέτοια επιχείρηση.
Το συμπέρασμα στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό σε ηχητική καταγραφή που θεωρήθηκε ότι περιείχε περισσότερους από τρεις πυροβολισμούς.
Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτού του στοιχείου αμφισβητήθηκε αργότερα, καθώς μεταγενέστερες αναλύσεις κατέληξαν ότι οι επίμαχοι ήχοι ενδέχεται να μην προέρχονταν από πυροβολισμούς κατά τη στιγμή της δολοφονίας.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ιδιαίτερα μετά την κινηματογραφική ταινία JFK, η οποία παρουσίασε το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης συνωμοσίας.
Η δημόσια πίεση οδήγησε το 1992 στην ψήφιση νόμου για τη δημοσιοποίηση των αρχείων που σχετίζονταν με τη δολοφονία.
Συγκροτήθηκε ειδικό συμβούλιο επανεξέτασης των εγγράφων, το οποίο εντόπισε νέες ασυνέπειες, μεταξύ άλλων στις περιγραφές της νεκροψίας και στη διαχείριση ιατρικών στοιχείων.
Ιδιαίτερα ερωτήματα προκάλεσε το γεγονός ότι ο εγκέφαλος του Κένεντι δεν μπορούσε πλέον να εντοπιστεί, ενώ προέκυψαν πληροφορίες για καταστροφή εγγράφων από τη Μυστική Υπηρεσία.
Αποκαλύφθηκε επίσης ότι η CIA και το FBI παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Όσβαλντ πριν από τη δολοφονία, γεγονός που δεν είχε παρουσιαστεί πλήρως στην αρχική έρευνα.
Μέχρι το 2017 είχαν δημοσιοποιηθεί περίπου πέντε εκατομμύρια έγγραφα, αν και εξακολουθούσαν να υπάρχουν αρχεία που δεν είχαν δοθεί στη δημοσιότητα.
Παρά τον τεράστιο όγκο πληροφοριών, δεν προέκυψε κάποιο αδιαμφισβήτητο στοιχείο που να αποδεικνύει την ύπαρξη δεύτερου δράστη ή οργανωμένης συνωμοσίας.
Στις θεωρίες που αναπτύχθηκαν κατά καιρούς περιλαμβάνονται πιθανή εμπλοκή της Κούβας, προσώπων της CIA ή ακόμη και του ίδιου του Λίντον Τζόνσον. Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν έχει αποδειχθεί.
Η υπόθεση της δολοφονίας του Τζον Κένεντι παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η απόκρυψη πληροφοριών και οι αδυναμίες μιας επίσημης έρευνας μπορούν να διατηρήσουν ζωντανή την καχυποψία για δεκαετίες.
Το γεγονός ότι οι αμερικανικές αρχές απέκρυψαν στοιχεία δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι οργάνωσαν τη δολοφονία. Εξηγεί, όμως, γιατί ένα σημαντικό μέρος της αμερικανικής κοινωνίας εξακολουθεί να αμφισβητεί την επίσημη εκδοχή.
Έξι δεκαετίες μετά, το μεγαλύτερο αναπάντητο ερώτημα δεν αφορά μόνο το ποιος πυροβόλησε τον Κένεντι, αλλά και γιατί οι υπηρεσίες που ανέλαβαν να διερευνήσουν τη δολοφονία δεν αποκάλυψαν εξαρχής όλα όσα γνώριζαν.
