Ο Μεγάλος Όρκος της Κορίνθου: Όταν η Ελλάδα «ορκιζόταν» την ύπαρξή της, με Θεό και… εκδίκηση
Ήταν 21 Μαρτίου του 1822. Η σκόνη της επανάστασης δεν είχε ακόμη καταλαγιάσει πλήρως, όμως οι σκαλωσιές του νέου ελληνικού κράτους άρχιζαν δειλά-δειλά να στήνονται. Στην Κόρινθο, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την κατάληψη του φημισμένου κάστρου της Ακροκορίνθου, συνέβαινε κάτι που θα καθόριζε το μέλλον της υπό διαμόρφωση Ελλάδας – μια στιγμή τόσο κομβική, όσο και βαθιά συμβολική. Μια στιγμή που, αν και άγνωστη στους πολλούς, κρατούσε τη ζέση του όρκου των πρωταγωνιστών της εποχής.
σχετικά άρθρα
Σήμερα, ένα από τα πλέον σημαντικά, αυθεντικά κειμήλια της συλλογής του Μουσείου Τύπου της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου Ηπείρου Νήσων, φέρνει στο φως αυτή την ιστορική στιγμή. Πρόκειται για τον Όρκο των Αξιωματικών και των Υπουργών, ένα χειρόγραφο ντοκουμέντο που αναβλύζει την αποφασιστικότητα – και ίσως τον φόβο – των ηγετών της εποχής.
Ας τοποθετήσουμε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση, όπως μας μεταφέρει η Κατερίνα Τσίρου, η υπεύθυνη του Μουσείου Τύπου, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων. Βρισκόμαστε λίγες μόνο εβδομάδες μετά την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, εκεί που, από τις 20 Δεκεμβρίου 1821 έως τις 15 Ιανουαρίου 1822, ψηφίστηκε το προσωρινό πολίτευμα της Ελλάδας. Το *establishment* του νέου κράτους προσπαθούσε να βρει τα πατήματά του, να ορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού, και κυρίως, να εξασφαλίσει την αφοσίωση των βασικών του πυλώνων.
Ο Όρκος, αυτό το *δραματικό* κομμάτι χαρτιού, καταγράφηκε επίσημα για να δεσμεύσει όλους όσοι θα εμπλέκονταν στα θέματα της Επανάστασης του 1821 και της διοίκησης. Αξιωματικοί και υπουργοί – οι άνθρωποι-κλειδιά που θα σήκωναν το βάρος ενός έθνους που μόλις αναδυόταν από τη σκλαβιά. Η ανάγκη για συνοχή, για αδιαπραγμάτευτη πίστη, ήταν επιτακτική. Δεν υπήρχε χώρος για δεύτερες σκέψεις ή διπλοπρόσωπους.
Τι ακριβώς έγραφε όμως αυτός ο ιερός – και σίγουρα *ανατριχιαστικός* – όρκος; Μιλούσε για πίστη στην πατρίδα, υποταγή στους νόμους που θέσπισε η Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο και σύνταξη με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας. Η Κατερίνα Τσίρου τονίζει εύστοχα πως «η χώρα μας δεν ήταν ακόμη κράτος». Αυτό σημαίνει πως ο όρκος δεν ήταν μια τυπική διακήρυξη πίστης σε μια υφιστάμενη δομή, αλλά μια δέσμευση σε κάτι που *χτιζόταν* – μια πράξη πίστης στο μέλλον, στο όραμα. Ήταν, αν θέλετε, ένα *back up* πλάνο για την απουσία επίσημου κράτους.
Και εδώ έρχεται η λεπτομέρεια που προσθέτει μια σχεδόν *αρχαία* βαρύτητα. Ο όρκος δεν ήταν απλά πολιτικός ή στρατιωτικός. Ήταν βαθιά θρησκευτικός. «Είναι ένας θρησκευτικός όρκος και μάλιστα πολύ έντονος», επισημαίνει η κυρία Τσίρου, «αφού κάνει λόγο για την εκδίκηση του Θεού». Φανταστείτε το κλίμα – τη *shock and awe* προσέγγιση που υιοθετούσαν οι ιθύνοντες για να εξασφαλίσουν την απόλυτη αφοσίωση. Η απειλή της Θείας δίκης κρεμόταν πάνω από όποιον τολμούσε να παρεκκλίνει. Δεν ήταν απλώς μια παραβίαση νόμου, ήταν μια *ύβρις*.
Το πρωτότυπο αυτό χειρόγραφο φέρει την υπογραφή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, του προέδρου του Εκτελεστικού, καθώς και του Θεόδωρου Νέγρη, υπουργού και αρχιγραμματέα της Επικράτειας και Εξωτερικών Υποθέσεων. Δύο *ισχυροί* άνδρες, δύο φυσιογνωμίες που καθόρισαν την πορεία της Επανάστασης. Μαζί τους, μέλη του Εκτελεστικού ήταν και οι Αθανάσιος Κανακάρης, Ιωάννης Λογοθέτης, Αναγνώστης Δεληγιάννης, και Ιωάννης Ορλάνδος – ονόματα που αντιπροσωπεύουν το πολιτικό *πάνθεον* της εποχής. Ήταν αυτοί που, με την υπογραφή τους, έθεταν τον εαυτό τους υπό τη σκιά της Θείας εκδίκησης, δείχνοντας τον δρόμο της απόλυτης δέσμευσης.
Ας διαβάσουμε ξανά το *βαρύ* κείμενο, όπως αποτυπώθηκε τότε, με κάθε λέξη να ηχεί σαν καμπάνα: «Ορκίζομαι ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα, υποταγή στο νόμο τον οποίον έδωσε στην Επίδαυρο η Εθνική συνέλευση και συντάσσομαι με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας. Αν παραβιάσω αυτά και αν διαφύγω από την αυστηρότητα των νόμων, να έχω τον Θεό εκδικητή». Μια σαφής, *αμείλικτη* προειδοποίηση.
Και μια τελευταία, αλλά όχι ασήμαντη, λεπτομέρεια: Όλα τα έγγραφα εκείνης της περιόδου έφεραν την σφραγίδα με την μορφή της θεάς Αθηνάς. Ένας ακόμη συμβολισμός – η αρχαία σοφία και η πολεμική αρετή να επισφραγίζουν τις σύγχρονες δεσμεύσεις. Ένας αέρας αρχαιοελληνικού μεγαλείου σε ένα χαρτί που έγραφε ιστορία.
Ο Όρκος του 1822 δεν ήταν απλώς ένα τυπικό έγγραφο. Ήταν η πεμπτουσία της αποφασιστικότητας, της πίστης και της σχεδόν *φανατικής* αφοσίωσης που απαιτούσε η δημιουργία ενός νέου έθνους. Μια υπόσχεση που δόθηκε με τον Θεό μάρτυρα και εκδικητή. Αναρωτιέται κανείς, πόσοι από τους σημερινούς ηγέτες θα τολμούσαν να υπογράψουν έναν τέτοιο όρκο – με τον Θεό να παραμονεύει για εκδίκηση; Ή μήπως, ορισμένοι, θα το θεωρούσαν απλώς… *too much* για το σύγχρονο *establishment*;
