Η Αδυσώπητη Μάχη της Αρκτικής: Όταν ο Κυρίαρχος Θηρευτής Υποκλίνεται, και ο Πλανήτης Καίγεται
Είναι δυνατόν ο απόλυτος κυρίαρχος της Αρκτικής, αυτός ο τρομερός λευκός γίγαντας, να λυγίσει μπροστά στο θήραμά του; Ναι, είναι. Και η κάμερα ενός ατρόμητου κινηματογραφιστή ήταν εκεί για να το καταγράψει, 20 χρόνια πριν, αλλά η ιστορία του «Planet Earth» συνεχίζει να στοιχειώνει, να προβληματίζει, να δείχνει έναν κόσμο που αλλάζει με ανεξέλεγκτους ρυθμούς.
σχετικά άρθρα
Θυμάστε, σίγουρα θυμάστε, εκείνη την εμβληματική σκηνή από το θρυλικό «Planet Earth» του BBC, που έκανε τον γύρο του κόσμου και άλλαξε την αντίληψη περί επιβίωσης στην πιο σκληρή γωνιά του πλανήτη; – Εκεί που ο πάγος λιώνει και οι κανόνες ανατρέπονται. – Ήταν το 2004, όταν ένας μοναχικός, απεγνωσμένος αρσενικός πολικός γίγαντας, πεινασμένος για μήνες, αποφάσισε να ρισκάρει τα πάντα. Το stake ήταν τεράστιο: είτε θα έτρωγε, είτε θα υπέκυπτε. Και μπροστά του, όχι ένα εύκολο θήραμα, αλλά ένα κοπάδι από εκατοντάδες θαλάσσιους ίππους, μια πραγματική οχυρωμένη δύναμη της φύσης.
Ο ομιχλώδης καμβάς της Αρκτικής λειτούργησε ως πέπλο κάλυψης για την αρκούδα, καθώς πλησίαζε σιωπηλά το κοπάδι. Οι ενήλικες θαλάσσιοι ίπποι – ένα establishment που ξέρει να προστατεύει τα δικά του – συνεργάζονταν άψογα, σπρώχνοντας τα μικρά τους στο κέντρο, δημιουργώντας ένα αδιαπέραστο φράγμα από σάρκα και κοφτερούς χαυλιόδοντες. Η αρκούδα, διστακτικά στην αρχή, με μια ασύλληπτη επιμονή, πηδούσε πάνω στις πλάτες τους, αναζητώντας απεγνωσμένα ένα κενό στην πανοπλία του 15 εκατοστών λίπους που τους προστάτευε. Στόχευσε μια θηλυκή, δαγκώνοντάς την ξανά και ξανά στον λαιμό. Αλλά τα δόντια και τα νύχια του κορυφαίου θηρευτή δεν μπορούσαν να διαπεράσουν το αμυντικό τείχος του παχιού δέρματος.
Το κοπάδι, σε μια εκπληκτική επίδειξη συνοχής, άρχισε να κινείται προς τη θάλασσα. Η αρκούδα γινόταν όλο και πιο απελπισμένη, στρέφοντας πλέον την οργή και την πείνα της στους ενήλικες. Άρπαξε έναν, αλλά κι αυτός κατάφερε να ξεφύγει. Το τέλος της μάχης; Η πολική αρκούδα κουτσαίνοντας, νικημένη, σοβαρά τραυματισμένη. Μια σκηνή shock and awe για το παγκόσμιο κοινό, μια σπάνια ήττα για τον κυρίαρχο.
Πίσω από αυτή τη συγκλονιστική κινηματογραφική στιγμή, βρίσκεται ο Άνταμ Ράβετς, ένας βραβευμένος υποβρύχιος κινηματογραφιστής. Πέρασε δύο ολόκληρα χρόνια στην άγρια, αχαρτογράφητη Αρκτική, γυρίζοντας πλάνα για το επεισόδιο «Ice Worlds» του «Planet Earth», υπό την αφήγηση του θρυλικού Sir David Attenborough. Μια σκηνή που αποτύπωσε με τρόπο μοναδικό την προσαρμοστικότητα – και την απελπισία – των πολικών αρκούδων.
Στο δεύτερο έτος των γυρισμάτων, ο Ράβετς και ο οδηγός του βρίσκονταν ήδη δύο εβδομάδες σε μια απομακρυσμένη περιοχή του Αρκτικού Ωκεανού. Τα αποθέματα τροφίμων τους εξαντλούνταν. Ο Ράβετς, ένας πραγματικός insider της άγριας φύσης, αποφάσισε να παραμείνει μόνος. Τότε εμφανίστηκε η εξαντλημένη αρκούδα, προσελκυόμενη από τις «έντονες μυρωδιές που αναδύονταν από το νησί», όπως αφηγήθηκε ο Attenborough. Δεν είχε φάει εδώ και μήνες. «Έπρεπε να περάσει από εμένα για να φτάσει σε θαλάσσιο ίππο», είπε ο Ράβετς. Η αρκούδα έκανε κύκλους γύρω από την αυτοσχέδια καλύβα του, πριν εξαπολύσει την επίθεση. Ο Ράβετς την ακολουθούσε από κοντά, με την κάμερά του στο χέρι.
«Ποτέ στη ζωή μου δεν ένιωσα τόσο πολύ σε κίνδυνο και τόσο ζωντανός», θυμάται ο ίδιος. Οι επιθέσεις πολικών αρκούδων σε ανθρώπους είναι σπάνιες, αλλά συνήθως θανατηφόρες. Όμως, ο Ράβετς γνώριζε ότι ήταν μάρτυρας ενός γεγονότος που άλλαζε τα δεδομένα. Οι πολικές αρκούδες συνήθως στοχεύουν τα μικρά των θαλάσσιων ίππων – ένα εύκολο target. Το να αντιμετωπίζουν ενήλικα ζώα; Ασυνήθιστο. Ποτέ στο παρελθόν δεν είχε καταγραφεί περίπτωση πολικής αρκούδας να τραυματιστεί από κοπάδι θαλάσσιων ίππων. «Νόμιζα ότι η αρκούδα θα… κατάφερνε να αρπάξει ένα μικρό θαλάσσιο ίππο μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά ήταν μια εντελώς νέα συμπεριφορά να βλέπω τους θαλάσσιους ίππους να αντιστέκονται και να κερδίζουν», αποκάλυψε ο Ράβετς.
Ήταν «η πρώτη φορά που είδαμε από τόσο κοντά τους θαλάσσιους ίππους να ενώνουν τις δυνάμεις τους για να προστατεύσουν τα μωρά τους, καθώς διέφευγαν αργά από την αρκούδα μπαίνοντας στη θάλασσα», προσθέτοντας ότι ήταν μια «εξαιρετική επίδειξη προστασίας [και] μητρικού ενστίκτου».
Η σκηνή αυτή, όμως, δεν ήταν απλώς ένα κινηματογραφικό αριστούργημα. Ήταν ένα καμπανάκι. – Ένα βροντερό, εκκωφαντικό καμπανάκι. – Κατέγραψε τον τρόπο με τον οποίο οι πολικές αρκούδες έχουν αναγκαστεί να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους, καθώς η ραγδαία μείωση του θαλάσσιου πάγου, λόγω της κλιματικής αλλαγής, τις ωθεί σε ακραίες λύσεις. Αναγκάζονται να κολυμπούν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος πνιγμού ή λιμοκτονίας. Η Αρκτική, άλλωστε, θερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές πιο γρήγορα από κάθε άλλο μέρος του πλανήτη από το 1979.
Οι συνέπειες είναι τραγικές. Οι πολικές αρκούδες βασίζονται στον θαλάσσιο πάγο για να κυνηγούν – είναι το hunting ground τους. Η σημαντική μείωση του οικοτόπου τους έχει συνδεθεί με την αύξηση της χρήσης χερσαίων φωλιών και με ενδείξεις διατροφικού στρες. Έχουν ιστορικό προσαρμοστικής συμπεριφοράς, κυνηγώντας νέα θηράματα: λευκές φάλαινες, τάρανδους, μούρα, ακόμα και… μεταξύ τους. Ο κανιβαλισμός στις πολικές αρκούδες παρατηρείται εδώ και καιρό από τους κυνηγούς Ινουίτ στον Καναδά και τη Γροιλανδία, αλλά οι ερευνητές προειδοποιούν ότι αυτό ενδέχεται να αυξηθεί. – Μια πραγματική τραγωδία σε εξέλιξη, στην κορυφή του κόσμου. –
Μια μικρή αχτίδα φωτός; Στο Σβάλμπαρντ της Νορβηγικής Αρκτικής, κάποιες πολικές αρκούδες γίνονται πιο παχιές και υγιείς παρά την απώλεια πάγου, στρέφοντας την προσοχή τους σε θαλάσσιους ίππους και ταράνδους. Αλλά όπως τονίζει ο Τομ Σμιθ, καθηγητής επιστήμης της άγριας ζωής στο Πανεπιστήμιο Brigham Young, αυτή η επιτυχία δεν είναι αντιπροσωπευτική. Οι άνθρωποι αναζητούν «φωτεινά σημεία» σε μια κατά τα άλλα σκοτεινή ιστορία. Αυτές οι πηγές τροφής δεν μπορούν να συντηρήσουν έναν παγκόσμιο πληθυσμό 30.000 αρκούδων. «Δεν είναι μια ευχάριστη κατάσταση», λέει ο Σμιθ. Οι έγκυες θηλυκές αρκούδες, ειδικά, υποφέρουν, καθώς η πιο σημαντική πηγή τροφής τους, η φώκια, είναι πλέον δυσπρόσιτη.
Ιστορίες σαν κι αυτή, βοήθησαν να αποκαλυφθεί πώς αυτά τα μεγαλόπρεπα ζώα επηρεάζονται από έναν πλανήτη που θερμαίνεται. «Αυτό που έκανε ήταν να φέρει το θέμα στην προσοχή του κοινού με εκπληκτική φωτογραφία και αφήγηση. Για τους βιολόγους των πολικών αρκούδων δεν ήταν κάτι καινούργιο, αλλά για το κοινό ήταν μια αποκάλυψη», λέει ο Σμιθ. Η Βανέσα Μπέρλοβιτς, παραγωγός και σκηνοθέτης του επεισοδίου, επιβεβαιώνει πως η σκηνή αποτελεί μέχρι και σήμερα σημείο αναφοράς σε συνέδρια και ομιλίες για την κλιματική αλλαγή. – Ένα live action testimony της καταστροφής. –
Ο επιστήμονας Steven Amstrup, επικεφαλής του προγράμματος για τις πολικές αρκούδες της γεωλογικής υπηρεσίας των ΗΠΑ για τριάντα χρόνια, το είπε ξεκάθαρα: «Όπως πάει ο πάγος, έτσι πάει και η αρκούδα». Άλλωστε, η επιστημονική ονομασία της πολικής αρκούδας, Ursus maritimus, μεταφράζεται ως «θαλάσσια αρκούδα». Ο Ravetch παραμένει αισιόδοξος – «είναι πραγματικά οι κυρίαρχοι του βασιλείου τους» – αλλά ο Σπύρος αναρωτιέται: πόσο ακόμα θα αντέξει ο «θαλάσσιος αρκούδος» σε έναν πλανήτη που επιμένει να του στερεί τη θάλασσά του, το σπίτι του, την ίδια του την ύπαρξη;
