Γιατί εκατομμύρια άνθρωποι πιστεύουν ακόμη ότι η προσελήνωση του Apollo 11 ήταν σκηνοθετημένη
Οι φωτογραφίες χωρίς αστέρια, η σημαία που μοιάζει να κυματίζει, οι παράξενες σκιές και ο μύθος του Στάνλεϊ Κιούμπρικ – Πώς γεννήθηκε και επιβίωσε για περισσότερα από 50 χρόνια μία από τις γνωστότερες θεωρίες συνωμοσίας
Στις 20 Ιουλίου 1969, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο παρακολουθούσαν από τις τηλεοράσεις τους τον Νιλ Άρμστρονγκ να πατά στην επιφάνεια της Σελήνης. Η αποστολή Apollo 11 είχε φτάσει στον στόχο που λίγα χρόνια νωρίτερα έμοιαζε σχεδόν αδύνατος: οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν στείλει ανθρώπους στη Σελήνη και τους είχαν φέρει πίσω.
σχετικά άρθρα
Κι όμως, σχεδόν αμέσως άρχισαν να εμφανίζονται αμφιβολίες για το εάν η προσελήνωση είχε πράγματι συμβεί. Με την πάροδο των δεκαετιών δημιουργήθηκε μία από τις πιο ανθεκτικές θεωρίες συνωμοσίας της σύγχρονης εποχής: ότι ολόκληρη η αποστολή ήταν μια τεράστια αμερικανική επιχείρηση εξαπάτησης, γυρισμένη σε κινηματογραφικό πλατό και σχεδιασμένη ώστε η Ουάσινγκτον να κερδίσει τον διαστημικό ανταγωνισμό με τη Σοβιετική Ένωση.
Για να μπορούσε όμως να ισχύει ένα τέτοιο σενάριο, θα έπρεπε να συμμετείχαν στη συγκάλυψη εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Περίπου 400.000 εργαζόμενοι συμμετείχαν με διαφορετικούς τρόπους στο πρόγραμμα Apollo, από επιστήμονες και μηχανικούς μέχρι μαθηματικούς, τεχνικούς και κυβερνητικά στελέχη.
Η θεωρία θέλει τους Νιλ Άρμστρονγκ, Μπαζ Όλντριν και Μάικλ Κόλινς να μην ταξίδεψαν ποτέ στη Σελήνη και τις εικόνες που είδε ολόκληρος ο πλανήτης να έχουν δημιουργηθεί σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Σε ορισμένες εκδοχές της ιστορίας εμφανίζεται ακόμη και ο διάσημος σκηνοθέτης Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ο οποίος υποτίθεται ότι επιστρατεύθηκε λόγω των εντυπωσιακών κινηματογραφικών τεχνικών του.
Η θεωρία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το πολιτικό περιβάλλον της εποχής. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση εξελίχθηκαν στις δύο αντίπαλες υπερδυνάμεις του Ψυχρού Πολέμου. Η αντιπαράθεση δεν περιοριζόταν στη στρατιωτική ισχύ. Επεκτεινόταν στην τεχνολογία, στην κατασκοπεία, στον αθλητισμό και τελικά στο Διάστημα.
Αρχικά, οι Σοβιετικοί είχαν ξεκάθαρο προβάδισμα. Έστειλαν ζώα στο Διάστημα, τοποθέτησαν δορυφόρους σε τροχιά, φωτογράφισαν την αθέατη πλευρά της Σελήνης και έστειλαν τον πρώτο άνθρωπο στο Διάστημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούσαν να καλύψουν τη διαφορά και ο πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι έθεσε τον πλέον φιλόδοξο στόχο: να στείλουν άνθρωπο στη Σελήνη πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Η NASA εργάστηκε για χρόνια υπό τεράστια χρονική και πολιτική πίεση. Το 1968 το Apollo 8 κατάφερε να μεταφέρει αστροναύτες σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Έναν χρόνο αργότερα ήρθε το Apollo 11. Στις 16 Ιουλίου 1969 οι τρεις αστροναύτες εκτοξεύθηκαν και τέσσερις ημέρες αργότερα οι Άρμστρονγκ και Όλντριν κατέβηκαν στην επιφάνεια της Σελήνης.
Η Αμερική είχε κερδίσει τον αγώνα. Ακριβώς αυτή η τεράστια πολιτική σημασία της επιτυχίας, όμως, έγινε αργότερα βασικό συστατικό της θεωρίας συνωμοσίας.
Οι «ύποπτες» φωτογραφίες, οι σκιές και η σημαία
Ήδη περίπου έναν χρόνο μετά την προσελήνωση εμφανίζονταν δημοσιεύματα που αμφισβητούσαν την επίσημη εκδοχή. Λίγα χρόνια αργότερα, ένας πρώην αξιωματικός του αμερικανικού Ναυτικού που είχε εργαστεί ως τεχνικός συντάκτης στο πρόγραμμα Apollo εξέδωσε βιβλίο υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι δεν είχαν φτάσει ποτέ στη Σελήνη.
Το βασικό επιχείρημα ήταν ότι η αποστολή είχε αποκτήσει τέτοια πολιτική σημασία ώστε, εάν οι ΗΠΑ διαπίστωναν ότι δεν μπορούσαν να πραγματοποιήσουν την υπόσχεση του Κένεντι, είχαν ισχυρό κίνητρο να σκηνοθετήσουν την επιτυχία. Η πολιτική σκοπιμότητα, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη.
Σταδιακά δημιουργήθηκε ένας ολόκληρος κατάλογος υποτιθέμενων «στοιχείων». Ένα από τα γνωστότερα αφορά το γεγονός ότι στις φωτογραφίες των αστροναυτών δεν φαίνονται αστέρια, παρότι στη Σελήνη δεν υπάρχει ατμόσφαιρα ή φωτορύπανση.
Η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο λειτουργίας της φωτογραφικής μηχανής. Για να καταγραφούν καθαρά τα αστέρια χρειάζεται μεγάλη έκθεση, ώστε να φτάσει αρκετό φως στον αισθητήρα ή στο φιλμ. Οι φωτογραφίες στη Σελήνη, όμως, τραβήχτηκαν σε εξαιρετικά φωτεινό περιβάλλον, με το έδαφος και τις λευκές στολές των αστροναυτών να φωτίζονται έντονα. Με τις ρυθμίσεις που απαιτούνταν για να φωτογραφηθούν σωστά αυτά τα φωτεινά αντικείμενα, τα πολύ πιο αμυδρά αστέρια δεν μπορούσαν να αποτυπωθούν με τον τρόπο που περιμένει το ανθρώπινο μάτι.
Ένα δεύτερο επιχείρημα αφορά τις σκιές, οι οποίες σε ορισμένες εικόνες φαίνεται να έχουν διαφορετικές κατευθύνσεις. Οι υποστηρικτές της θεωρίας θεωρούν ότι αυτό αποκαλύπτει την ύπαρξη πολλών προβολέων σε κινηματογραφικό πλατό.
Ωστόσο, το φως ανακλάται στις επιφάνειες, ενώ η προοπτική, οι κλίσεις του εδάφους και η παραμόρφωση που προκαλεί ένας φωτογραφικός φακός μπορούν να κάνουν παράλληλες ή σχεδόν παράλληλες γραμμές να φαίνονται διαφορετικές σε μια δισδιάστατη εικόνα.
Ακόμη πιο διάσημη είναι η αμερικανική σημαία που φαίνεται να κυματίζει, παρά την απουσία ατμόσφαιρας στη Σελήνη. Η NASA είχε όμως κατασκευάσει ειδική σημαία με μια οριζόντια ράβδο στο επάνω μέρος, ώστε να παραμένει ανοιχτή. Όταν οι αστροναύτες τοποθετούσαν τον ιστό στο σεληνιακό έδαφος, η κίνηση μεταφερόταν στο ύφασμα, δημιουργώντας την εντύπωση κυματισμού.
Άλλο επιχείρημα αφορά τον παράξενο τρόπο με τον οποίο κινούνται οι αστροναύτες. Οι κινήσεις τους έχουν χρησιμοποιηθεί ως «απόδειξη» ότι βρίσκονταν δεμένοι με καλώδια και ότι το βίντεο προβλήθηκε σε αργή κίνηση. Η βαρύτητα της Σελήνης όμως είναι περίπου το ένα έκτο της γήινης, ενώ οι αστροναύτες φορούσαν ογκώδεις στολές. Το αποτέλεσμα ήταν κινήσεις εντελώς ξένες προς εκείνες που ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει συνηθίσει να βλέπει στη Γη.
Στη θεωρία προστέθηκαν με τα χρόνια και άλλα ερωτήματα: γιατί δεν δημιουργήθηκε μεγάλος κρατήρας κάτω από τη σεληνάκατο, τι συνέβη με την ακτινοβολία που δέχθηκαν οι αστροναύτες, τι δείχνουν τα αποτυπώματα των παπουτσιών και τι απέγιναν ορισμένες από τις αρχικές μαγνητοταινίες.
Από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ στο Διαδίκτυο
Η πιο κινηματογραφική εκδοχή της θεωρίας θέλει την αμερικανική κυβέρνηση να προσλαμβάνει τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ο οποίος είχε ήδη δημιουργήσει μια πρωτοποριακή ταινία για το Διάστημα, προκειμένου να γυρίσει την προσελήνωση σε στούντιο.
Στο συγκεκριμένο αφήγημα, ο μαύρος ουρανός είναι απλώς ένα σκηνικό, οι περίεργες σκιές προέρχονται από προβολείς, οι αστροναύτες κρέμονται από καλώδια και η σημαία κινείται επειδή μέσα στο στούντιο υπάρχει αέρας.
Η θεωρία είχε αποκτήσει τέτοια διάδοση ώστε το 1977 η NASA εξέδωσε ενημερωτικό έγγραφο απαντώντας στους ισχυρισμούς και ξεκινώντας ουσιαστικά από το αυτονόητο: ναι, οι αστροναύτες προσγειώθηκαν στη Σελήνη.
Με τα χρόνια το θέμα πέρασε στο περιθώριο, αλλά επέστρεψε δυναμικά με την τηλεόραση και στη συνέχεια το Διαδίκτυο. Το 2001 προβλήθηκε στις ΗΠΑ τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ που επανέφερε πολλές από τις παλιές θεωρίες σε νέο κοινό. Αργότερα, ακόμη και ένα γαλλικό mockumentary που παρουσίαζε υποτιθέμενα στοιχεία για συμμετοχή του Κιούμπρικ αντιμετωπίστηκε από ορισμένους θεατές ως πραγματικό ντοκιμαντέρ.
Η θεωρία επιβιώνει επειδή συγκεντρώνει πολλά χαρακτηριστικά μιας ισχυρής συνωμοσιολογικής αφήγησης: μια μυστικοπαθή κυβέρνηση, ένα τεράστιο πολιτικό κίνητρο, φωτογραφίες που μοιάζουν παράξενες όταν εξετάζονται χωρίς γνώση της φυσικής και την αίσθηση ότι όποιος «ανακαλύπτει την αλήθεια» γνωρίζει κάτι που οι υπόλοιποι αγνοούν.
Απέναντι σε αυτά βρίσκονται και χειροπιαστά στοιχεία. Οι αποστολές Apollo επέστρεψαν στη Γη με εκατοντάδες κιλά σεληνιακών πετρωμάτων, δείγματα των οποίων έχουν μελετηθεί από επιστήμονες. Αργότερα, οι ίδιοι οι Σοβιετικοί έστειλαν ρομποτικές αποστολές για συλλογή σεληνιακών δειγμάτων και, παρά το γεγονός ότι ήταν οι μεγάλοι γεωπολιτικοί αντίπαλοι των ΗΠΑ, αναγνώρισαν την αμερικανική προσελήνωση.
Υπάρχουν επίσης νεότερες φωτογραφίες από διαστημικά σκάφη σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, στις οποίες διακρίνονται ίχνη των αστροναυτών και των σεληνιακών οχημάτων στις περιοχές προσελήνωσης.
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά το Apollo 11, επομένως, η θεωρία της σκηνοθετημένης προσελήνωσης παραμένει ζωντανή όχι επειδή έχουν εμφανιστεί στοιχεία που ανατρέπουν όσα συνέβησαν το 1969, αλλά επειδή αγγίζει ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα: πόσο εμπιστεύονται οι άνθρωποι τις κυβερνήσεις, τους επιστημονικούς θεσμούς και τελικά τις ίδιες τις αποδείξεις όταν αυτό που βλέπουν με τα μάτια τους μοιάζει διαφορετικό από αυτό που περιμένουν να δουν.
