Από την Αίγυπτο μέχρι την Αλάσκα: Τα μυστήρια των πυραμίδων που εξακολουθούν να προκαλούν ερωτήματα
Η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, οι εκατοντάδες πυραμίδες του Σουδάν, το γιγαντιαίο οικοδόμημα της Τσολούλα και οι αμφιλεγόμενες θεωρίες για υπόγειες κατασκευές και σχηματισμούς στον Άρη
Για χιλιάδες χρόνια, διαφορετικοί πολιτισμοί σε Αφρική, Ασία, Ευρώπη και Αμερική κατασκεύασαν μνημειώδη οικοδομήματα με πυραμιδοειδή μορφή. Πολλοί από αυτούς δεν είχαν γνωστή επαφή μεταξύ τους, γεγονός που έχει τροφοδοτήσει ένα από τα πιο επίμονα ερωτήματα γύρω από την αρχαία αρχιτεκτονική: γιατί η πυραμίδα εμφανίστηκε σε τόσο διαφορετικά σημεία του πλανήτη;
σχετικά άρθρα
Το διασημότερο παράδειγμα βρίσκεται στη Γκίζα. Η Μεγάλη Πυραμίδα, που χτίστηκε περίπου το 2600 π.Χ., αποτελείται από περίπου 2,3 εκατομμύρια ογκόλιθους ασβεστόλιθου. Οι γωνίες της προσεγγίζουν με εντυπωσιακή ακρίβεια τις 90 μοίρες, ενώ οι τέσσερις πλευρές της έχουν σχεδόν ίσο μήκος.
Αρχικά, οι πυραμίδες της Γκίζας ήταν καλυμμένες με λευκό ασβεστόλιθο, πιθανότατα γυαλισμένο, δημιουργώντας επιφάνειες που αντανακλούσαν έντονα το φως. Από τη σημερινή τους μορφή λείπουν τόσο αυτή η εξωτερική επένδυση όσο και το ανώτερο τμήμα τους.
Πέρα από τον τρόπο κατασκευής τους, συζήτηση προκαλεί και ο σκοπός τους. Η κυρίαρχη αιγυπτολογική προσέγγιση τις συνδέει με ταφικά συγκροτήματα, ωστόσο έχουν διατυπωθεί και διαφορετικές απόψεις για ενδεχόμενες πρόσθετες συμβολικές ή θρησκευτικές λειτουργίες.
Στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Καΐρου φυλάσσεται ένα πυραμίδιο ηλικίας περίπου 3.800 ετών, από την πυραμίδα του βασιλιά Αμενεμχέτ Γ΄, το οποίο έχει συσχετιστεί με την παράδοση της μυθικής πέτρας Μπενμπέν. Στην αιγυπτιακή μυθολογία, η Μπενμπέν συνδεόταν με την αρχή της δημιουργίας και τον θεό Ήλιο Ρα. Οι κορυφές ορισμένων πρώιμων πυραμίδων καλύπτονταν με ήλεκτρο, κράμα χρυσού και αργύρου, ώστε να λάμπουν στον ήλιο.
Πολύ πιο αμφιλεγόμενοι είναι οι ισχυρισμοί για όσα ενδέχεται να υπάρχουν κάτω από τη Γκίζα. Ιταλοί ερευνητές, αναλύοντας δορυφορικά δεδομένα, υποστήριξαν ότι εντόπισαν ένα εκτεταμένο υπόγειο σύστημα. Οι σχετικοί ισχυρισμοί κάνουν λόγο για κατακόρυφες δομές που φτάνουν σε βάθος άνω των 600 μέτρων και για μεγάλους θαλάμους κάτω από το οροπέδιο, ακόμη και στην περιοχή της Σφίγγας. Πρόκειται, ωστόσο, για αμφιλεγόμενους ισχυρισμούς και όχι για επιβεβαιωμένη ανακάλυψη υπόγειας πόλης.
Οι 200 πυραμίδες του Σουδάν και η μεγαλύτερη πυραμίδα του κόσμου
Η Αίγυπτος δεν είναι η αφρικανική χώρα με τις περισσότερες γνωστές πυραμίδες. Στο σημερινό Σουδάν έχουν καταγραφεί περισσότερες από 200, κυρίως στις περιοχές Ελ Κουρού, Νούρι και Μερόη, αλλά και στο Τζεμπέλ Μπαρκάλ.
Οι πυραμίδες της Νουβίας άρχισαν να κατασκευάζονται περίπου το 750 π.Χ. και η παράδοση αυτή συνεχίστηκε για περίπου 1.100 χρόνια. Έχουν ύψος από περίπου 6 έως 30 μέτρα και κατασκευάστηκαν από ψαμμίτη, πέτρες και πλίνθους. Σε αντίθεση με τις αιγυπτιακές, είναι συμπαγείς και οι ταφικοί θάλαμοι βρίσκονται βαθιά κάτω από αυτές.
Δημιουργήθηκαν από το Βασίλειο του Κους, το οποίο αναπτύχθηκε νότια της Αιγύπτου. Τον 8ο και τον 7ο αιώνα π.Χ. οι Κουσίτες απέκτησαν αρκετή δύναμη ώστε να κατακτήσουν την Αίγυπτο και οι βασιλείς τους αποτέλεσαν την 25η Δυναστεία των Φαραώ.
Πολλά στοιχεία του πολιτισμού τους παραμένουν άγνωστα, καθώς η μεροϊτική γραφή δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πυραμίδα του βασιλιά Ναστασέν, του τελευταίου Κουσίτη βασιλιά που θάφτηκε στο Νούρι, το 315 π.Χ.
Οι τρεις ταφικοί θάλαμοί της έχουν πλημμυρίσει από υπόγεια ύδατα, γεγονός που τους προστάτευσε από αρχαιοκάπηλους επί περίπου 2.500 χρόνια. Το 2019 δύτες κατάφεραν να εισέλθουν στο εσωτερικό, εντοπίζοντας μεταξύ άλλων μικρά ταφικά αγαλματίδια. Στον τρίτο θάλαμο παρατηρήθηκε μια μεγάλη ορθογώνια πλάκα που εκτιμήθηκε ότι μπορεί να είναι σαρκοφάγος ή ταφική κλίνη. Η έρευνα όμως διακόπηκε μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στο Σουδάν.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού βρίσκεται ένα ακόμη εντυπωσιακό οικοδόμημα. Η Μεγάλη Πυραμίδα της Τσολούλα, στο Μεξικό, είναι χαμηλότερη από τη Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, αλλά θεωρείται η μεγαλύτερη πυραμίδα που κατασκεύασε ποτέ ο άνθρωπος ως προς τον όγκο.
Για αιώνες έμοιαζε με έναν τεράστιο φυσικό λόφο, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται σήμερα ισπανική εκκλησία του 16ου αιώνα. Αρχαιολογικές έρευνες που ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1920 δημιούργησαν περίπου οκτώ χιλιόμετρα σηράγγων στο εσωτερικό της και αποκάλυψαν ότι το μνημείο δεν κατασκευάστηκε μονομιάς. Διαδοχικοί πολιτισμοί έχτιζαν νέες κατασκευές πάνω στις προηγούμενες, δημιουργώντας οκτώ ή εννέα διαφορετικά στρώματα.
Η πρώτη φάση τοποθετείται περίπου στο 200 π.Χ., ενώ η περιοχή διατήρησε τη θρησκευτική της σημασία για περισσότερο από μία χιλιετία. Το ίδιο σημείο φιλοξένησε διαδοχικά ναούς και τελικά μια χριστιανική εκκλησία.
Τοπικές παραδόσεις απέδιδαν την κατασκευή στους μυθικούς γίγαντες Κιναμέτσιν, ενώ άλλη παράδοση συνέδεε το μνημείο με μια ιερή πηγή στη βάση του. Υπήρχε μάλιστα η πεποίθηση την εποχή της ισπανικής κατάκτησης ότι, εάν η Τσολούλα δεχόταν επίθεση, νερά θα ξεπηδούσαν από την πυραμίδα και θα παρέσυραν τους εισβολείς.
Έχει επίσης προταθεί ότι οι αυτόχθονες κάλυψαν σκόπιμα την πυραμίδα με χώμα και βλάστηση για να την προστατεύσουν από τους Ισπανούς. Η συγκεκριμένη εκδοχή παραμένει υπόθεση, καθώς δεν είναι γνωστό εάν το μνημείο καμουφλαρίστηκε εσκεμμένα ή απέκτησε σταδιακά τη σημερινή μορφή του.
Οι πυραμίδες των Καναρίων Νήσων, η «Σκοτεινή Πυραμίδα» και οι σχηματισμοί στον Άρη
Στην Τενερίφη βρίσκονται έξι βαθμιδωτές κατασκευές από ηφαιστειακή πέτρα, γνωστές ως Πυραμίδες του Γκίμαρ. Η ηλικία και η πραγματική λειτουργία τους έχουν προκαλέσει μεγάλη συζήτηση. Μία εκδοχή τις τοποθετεί μόλις στον 19ο αιώνα, θεωρώντας ότι δημιουργήθηκαν από αγρότες που συγκέντρωναν πέτρες κατά τον καθαρισμό των χωραφιών.
Ωστόσο, έχει επιβεβαιωθεί αρχαιοαστρονομικός προσανατολισμός τους προς τη δύση του Ήλιου κατά το θερινό ηλιοστάσιο, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές θεωρίες για τον σκοπό τους.
Ο Νορβηγός εξερευνητής Θορ Χέιερνταλ, γνωστός από το ταξίδι του Κον-Τίκι, επισκέφθηκε την Τενερίφη τη δεκαετία του 1990 και εξέτασε την πιθανότητα οι κατασκευές να σχετίζονται με αρχαίους θαλασσοπόρους και με τη διάδοση αρχιτεκτονικών ιδεών μέσω υπερατλαντικών ταξιδιών.
Στη συζήτηση εμπλέκονται και οι Γκουάντσε, οι αυτόχθονες κάτοικοι των Καναρίων Νήσων πριν από την ισπανική κατάκτηση. Η σύγχρονη έρευνα τούς συνδέει με πληθυσμούς της Βόρειας Αφρικής που έφτασαν στα νησιά κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ. Γύρω από αυτούς έχουν αναπτυχθεί επίσης θεωρίες που τους συνδέουν με τη μυθική Ατλαντίδα, χωρίς όμως κάτι τέτοιο να αποτελεί τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός.
Ακόμη πιο ακραία είναι η ιστορία της αποκαλούμενης «Σκοτεινής Πυραμίδας» της Αλάσκας. Η θεωρία υποστηρίζει ότι μια τεράστια πυραμιδοειδής κατασκευή βρίσκεται θαμμένη κάτω από τον πάγο και την τούνδρα κοντά στο όρος Ντενάλι και ότι εντοπίστηκε το 1992 μέσω σεισμικών δεδομένων που συλλέγονταν όταν η Κίνα πραγματοποιούσε υπόγεια πυρηνική δοκιμή στο Λοπ Νουρ.
Η ιστορία περιλαμβάνει ακόμη ισχυρισμούς ότι το εύρημα μεταδόθηκε από τοπικό τηλεοπτικό σταθμό και στη συνέχεια αποκρύφθηκε. Δεν υπάρχει, ωστόσο, δημόσιο αρχείο που να επιβεβαιώνει την ύπαρξη μιας τέτοιας πυραμίδας στην Αλάσκα. Παρά την έλλειψη αποδείξεων, έχουν αναπτυχθεί θεωρίες που παρουσιάζουν την υποτιθέμενη κατασκευή ως αρχαία εγκατάσταση παραγωγής ενέργειας ύψους περίπου 550 ποδιών.
Οι πυραμιδοειδείς σχηματισμοί δεν περιορίζονται στις θεωρίες για τη Γη. Το Mariner 9 της NASA φωτογράφισε στην περιοχή Elysium του Άρη σχηματισμούς που από τροχιά έμοιαζαν με τρίπλευρες πυραμίδες, ενώ το 1976 το Viking 1 κατέγραψε έναν ακόμη σχηματισμό που ονομάστηκε «πυραμίδα D&M» και εμφανίζεται να έχει πέντε πλευρές.
Η ύπαρξη γεωμετρικών σχημάτων, ωστόσο, δεν αποτελεί απόδειξη τεχνητής προέλευσης. Φυσικές γεωλογικές διαδικασίες μπορούν να δημιουργήσουν συμμετρικούς και πυραμιδοειδείς σχηματισμούς, κάτι που καθιστά αδύνατο, με τα διαθέσιμα στοιχεία, να χαρακτηριστούν οι συγκεκριμένες δομές έργα κάποιου πολιτισμού.
Από τη Γκίζα και τη Νουβία μέχρι την Τσολούλα και τα Κανάρια Νησιά, η επανάληψη της πυραμιδοειδούς μορφής μπορεί να έχει μια πολύ απλούστερη εξήγηση: διαφορετικοί πολιτισμοί αντιμετώπισαν το ίδιο αρχιτεκτονικό πρόβλημα και κατέληξαν στην ίδια αποτελεσματική λύση. Για έναν αρχαίο κατασκευαστή που ήθελε να δημιουργήσει ένα τεράστιο και ψηλό οικοδόμημα ικανό να αντέξει στον χρόνο, η πυραμίδα αποτελούσε μία από τις σταθερότερες δυνατές κατασκευές. Αυτό δεν αναιρεί τα πραγματικά μυστήρια που παραμένουν γύρω από αρκετά από αυτά τα μνημεία – από την ακριβή χρήση τους μέχρι όσα μπορεί ακόμη να κρύβονται στο εσωτερικό ή κάτω από αυτά.
