Ο Κάρτερ παγώνει τα δισεκατομμύρια του Ιράν
14 Νοεμβρίου 1979
Στις 14 Νοεμβρίου 1979, ο Αμερικανός πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ υπέγραψε μια απόφαση που επρόκειτο να αλλάξει ριζικά τις οικονομικές σχέσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Με το εκτελεστικό διάταγμα 12170, διέταξε τη δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων της ιρανικής κυβέρνησης και της κεντρικής τράπεζας της χώρας που βρίσκονταν υπό αμερικανική δικαιοδοσία.
σχετικά άρθρα
Η απόφαση ελήφθη μόλις δέκα ημέρες μετά την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη, στις 4 Νοεμβρίου 1979, όταν Ιρανοί φοιτητές είχαν εισβάλει στο κτίριο και κρατούσαν Αμερικανούς διπλωμάτες και υπαλλήλους ομήρους. Η κρίση θα διαρκούσε συνολικά 444 ημέρες, εξελισσόμενη σε μία από τις σοβαρότερες αντιπαραθέσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Πίσω από την απόφαση του Κάρτερ βρισκόταν μια κρίσιμη οικονομική εξέλιξη. Η ιρανική κυβέρνηση σχεδίαζε να αποσύρει μεγάλα χρηματικά διαθέσιμα από αμερικανικές τράπεζες, μεταφέροντάς τα σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εκτός της δικαιοδοσίας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Ουάσιγκτον αντέδρασε άμεσα. Επικαλούμενος τον νόμο International Emergency Economic Powers Act, ο Κάρτερ κήρυξε κατάσταση εθνικής έκτακτης ανάγκης και απαγόρευσε την ελεύθερη διάθεση των επίσημων ιρανικών κεφαλαίων που υπάγονταν στους αμερικανικούς περιορισμούς.
Το μέγεθος της παρέμβασης ήταν εντυπωσιακό. Σύμφωνα με μεταγενέστερα στοιχεία των αμερικανικών αρχών, το καθεστώς δέσμευσης επηρέασε περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας περίπου 12 δισ. δολαρίων, στα οποία περιλαμβάνονταν τραπεζικές καταθέσεις, χρυσός και άλλες κρατικές τοποθετήσεις.
Την ημέρα της απόφασης, πάντως, οι εκτιμήσεις ήταν διαφορετικές. Ο τότε υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Γουίλιαμ Μίλερ, υπολόγιζε ότι τα άμεσα ρευστοποιήσιμα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία ήταν λιγότερα από 6 δισ. δολάρια, με σημαντικό μέρος τους να βρίσκεται σε αμερικανικά κρατικά χρεόγραφα.
Η οικονομική σημασία του μέτρου ήταν τεράστια. Για πρώτη φορά σε αυτή την κλίμακα, η Ουάσιγκτον αξιοποιούσε το αμερικανικό τραπεζικό σύστημα και την πρόσβαση στα διεθνή χρηματοπιστωτικά δίκτυα ως βασικά εργαλεία πίεσης απέναντι σε μια ξένη κυβέρνηση.
Η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων δεν ισοδυναμούσε με οριστική κατάσχεση. Ωστόσο, περιόριζε δραστικά τη δυνατότητα της Τεχεράνης να μετακινεί και να χρησιμοποιεί τα συγκεκριμένα κεφάλαια, δημιουργώντας σημαντικές επιπλοκές στις τραπεζικές συναλλαγές και στις διεθνείς οικονομικές της σχέσεις.
Η κρίση κλιμακώθηκε τους επόμενους μήνες. Τον Απρίλιο του 1980, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν πρόσθετους εμπορικούς και χρηματοοικονομικούς περιορισμούς, ενώ διακόπηκαν και οι διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών.
Η διευθέτηση ήρθε τον Ιανουάριο του 1981, με τις Συμφωνίες του Αλγερίου, που οδήγησαν στην απελευθέρωση των Αμερικανών ομήρων και στη δημιουργία ειδικού διεθνούς μηχανισμού για την επίλυση οικονομικών απαιτήσεων μεταξύ των δύο χωρών. Το μεγαλύτερο μέρος των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων αποδεσμεύθηκε ή χρησιμοποιήθηκε για την εξόφληση σχετικών απαιτήσεων.
Η 14η Νοεμβρίου 1979 αποτέλεσε ιστορικό ορόσημο στη μετατροπή της οικονομικής ισχύος σε γεωπολιτικό όπλο. Η απόφαση του Κάρτερ ανέδειξε πόσο καθοριστικός μπορεί να γίνει ο έλεγχος των τραπεζικών συναλλαγών, των κρατικών αποθεμάτων και της πρόσβασης στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
