Η «ηρωική» ΔΕΘ τού Μαξίμου και η 13η σύνταξη
Τους έχει όλους στο... περίμενε ο Μητσοτάκης
Το κυβερνητικό «δεν γίνεται» για 13ο μισθό και 13η σύνταξη, η απόφαση του ΣτΕ και το σενάριο μιας μεγάλης έκπληξης στη Θεσσαλονίκη
σχετικά άρθρα
Από τώρα χαμηλώνουν τον πήχη – για να μπορούν αργότερα να τον σηκώσουν
Η κυβέρνηση έχει αρχίσει να στήνει το σκηνικό της φετινής ΔΕΘ. Και το πρώτο μήνυμα που εκπέμπεται από το Μέγαρο Μαξίμου είναι απολύτως συγκεκριμένο: μην περιμένετε 13ο μισθό και 13η σύνταξη.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης το είπε με τρόπο που δύσκολα επιδέχεται παρερμηνείες. Τα μέτρα που θα ανακοινωθούν στη Θεσσαλονίκη θα είναι μόνιμου χαρακτήρα, θα αφορούν ευρύτερες κοινωνικές ομάδες, όμως η πλήρης επαναφορά 13ου μισθού και 13ης σύνταξης δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με τα σημερινά δημοσιονομικά δεδομένα.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η πολιτική ανάγνωση.
Γιατί η κυβέρνηση γνωρίζει ότι ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη είναι δύο από τα πιο ισχυρά αιτήματα που βρίσκονται σήμερα πάνω στο τραπέζι. Γνωρίζει επίσης ότι η προσδοκία έχει καλλιεργηθεί εδώ και μήνες. Και γνωρίζει, τέλος, ότι η φετινή ΔΕΘ μπορεί να αποτελέσει ένα από τα τελευταία μεγάλα πολιτικά ορόσημα πριν από την τελική ευθεία προς τις επόμενες εκλογές.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι μπορεί να δώσει η κυβέρνηση. Είναι και τι προετοιμάζει την κοινή γνώμη να περιμένει.
Το ΣτΕ έβγαλε από τη μέση ένα μεγάλο εμπόδιο
Η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Το ανώτατο δικαστήριο έβαλε οριστικό τέλος στη δικαστική διεκδίκηση επαναφοράς του 13ου και 14ου μισθού στο Δημόσιο. Η μη καταβολή των επιπλέον μισθών εορτών και αδείας κρίθηκε ότι δεν παραβιάζει ούτε το Σύνταγμα ούτε το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Με απλά λόγια, πλέον δεν υπάρχει δικαστική υποχρέωση της κυβέρνησης να επαναφέρει τους δύο μισθούς.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει και νομική απαγόρευση να το κάνει.
Εάν μια κυβέρνηση το αποφάσιζε, θα επρόκειτο για πολιτική και δημοσιονομική επιλογή. Και ακριβώς γι’ αυτό η σημερινή συζήτηση αποκτά ενδιαφέρον.
Η κυβέρνηση δεν λέει «δεν μας επιτρέπει το ΣτΕ».
Λέει κάτι διαφορετικό:
«Δεν υπάρχουν τα χρήματα».
Το κόστος είναι το πραγματικό όπλο του Μαξίμου
Εδώ βρίσκεται η καρδιά της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας. Η επαναφορά 13ου μισθού και 13ης σύνταξης δεν είναι ένα εφάπαξ μέτρο. Είναι μόνιμη δημοσιονομική δαπάνη.
Ήδη από κυβερνητικής πλευράς έχει υποστηριχθεί ότι η πλήρης επιστροφή των παροχών θα είχε κόστος δισεκατομμυρίων ευρώ κάθε χρόνο. Ο βουλευτής της ΝΔ Μάρκος Μαρκόπουλος είχε μιλήσει τον Ιούνιο για συνολικό κόστος περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως για 13η σύνταξη και 13ο μισθό.
Και αυτό ακριβώς είναι το επιχείρημα που χρησιμοποιεί σήμερα η κυβέρνηση.
Δεν μπορεί, λέει, να διαθέσει ένα τόσο μεγάλο ποσό χωρίς να ακυρώσει άλλες φορολογικές ή εισοδηματικές παρεμβάσεις.
Μάλιστα, ο ίδιος ο Μαρινάκης έχει χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν τη λογική ότι εάν δοθεί ο 13ος μισθός, περιορίζεται δραστικά ο χώρος για άλλα μέτρα.
Άρα το κυβερνητικό μήνυμα είναι σαφές: Ή 13ος μισθός και 13η σύνταξη ή ένα ευρύτερο πακέτο μόνιμων φορολογικών και εισοδηματικών μέτρων.
Όμως εδώ υπάρχει μια πολιτική παγίδα. Το πρόβλημα για το Μαξίμου είναι ότι όσο περισσότερο επαναλαμβάνει πως «δεν γίνεται», τόσο περισσότερο αυξάνει την πολιτική αξία οποιασδήποτε τελικής υπέρβασης. Αυτό είναι το παράδοξο.
Εάν η κυβέρνηση πει μέχρι τη ΔΕΘ:
«Δεν υπάρχει περίπτωση για 13η σύνταξη», και στη Θεσσαλονίκη ανακοινώσει τελικά μια σημαντική μόνιμη ενίσχυση των συνταξιούχων, μια μεγαλύτερη ετήσια καταβολή ή ένα μέτρο που προσεγγίζει ουσιαστικά τη λογική της 13ης σύνταξης, τότε το μήνυμα θα είναι:
«Παρά τους περιορισμούς, βρήκαμε τον τρόπο». Και αυτή είναι η πραγματική πολιτική υπεραξία. Όχι απλώς το ποσό.
Αλλά η εικόνα μιας κυβέρνησης που εμφανίζεται να ξεπερνά τα δημοσιονομικά όρια για να στηρίξει τους πολίτες.
Η 13η σύνταξη μπορεί να επιστρέψει… με άλλο όνομα
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σενάριο.
Η κυβέρνηση δεν χρειάζεται απαραίτητα να ανακοινώσει «13η σύνταξη».
Μπορεί να αυξήσει σημαντικά την ετήσια ενίσχυση που καταβάλλεται στους συνταξιούχους τον Νοέμβριο και να τη μετατρέψει σε μόνιμο μηχανισμό.
Ήδη από προηγούμενες πληροφορίες είχε γίνει γνωστό ότι εξετάζονται λύσεις που θα αυξάνουν την ετήσια ενίσχυση και θα την προσεγγίζουν σταδιακά προς το ύψος μιας 13ης σύνταξης, ιδιαίτερα για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Αυτό πολιτικά είναι πολύ διαφορετικό από το να πει ο πρωθυπουργός:
«Επαναφέρω τη 13η σύνταξη»
Μπορεί όμως να έχει παρόμοιο πολιτικό αποτέλεσμα.
Και ακόμη περισσότερο: μπορεί να παρουσιαστεί ως καινούργιο, μόνιμο μέτρο, όχι ως επιστροφή σε ένα παλιό καθεστώς.
Το ίδιο και στους μισθούς.
Στους δημοσίους υπαλλήλους το ζήτημα είναι ακόμη πιο δύσκολο.
Η απόφαση του ΣτΕ έχει απομακρύνει την πίεση μιας δικαστικής επιστροφής.
Η κυβέρνηση επομένως έχει πλήρη πολιτική ελευθερία να επιλέξει διαφορετικού τύπου αυξήσεις. Ένας επιπλέον φορολογικός συντελεστής που θα μειωθεί. Μια αύξηση καθαρών αποδοχών. Μια παρέμβαση στην κλίμακα φορολογίας. Μια αύξηση επιδόματος. Ή ένας συνδυασμός όλων αυτών.
Και τότε θα μπορεί να υποστηρίξει ότι δεν έδωσε «13ο μισθό», αλλά έδωσε περισσότερα διαθέσιμα χρήματα στους εργαζομένους με μόνιμο τρόπο.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να είναι και η κατεύθυνση των κυβερνητικών εξαγγελιών: μόνιμα μέτρα και όχι έκτακτες παροχές.
Το «μαξιλάρι» του υπερπλεονάσματος
Και εδώ μπαίνει στο κάδρο η πορεία των δημοσίων εσόδων. Ήδη έχουν υπάρξει εκτιμήσεις ότι το πρωτογενές πλεόνασμα μπορεί να κινηθεί υψηλότερα από τον αρχικό σχεδιασμό, δημιουργώντας πρόσθετο χώρο για παρεμβάσεις. Ορισμένες αναλύσεις κάνουν λόγο ακόμη και για υπεραπόδοση άνω των 3 δισ. ευρώ, εφόσον επιβεβαιωθούν οι σχετικές προβλέψεις. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.
Το δημοσιονομικό περιθώριο δεν είναι στατικό. Αλλάζει ανάλογα με τα έσοδα, την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, την πορεία των φορολογικών εισπράξεων και τις συμφωνίες με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Άρα το «δεν υπάρχει χώρος» του Αυγούστου δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το ίδιο ακριβώς ποσό θα θεωρείται αδύνατο τον Σεπτέμβριο.
Και αυτό αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της πολιτικής έκπληξης.
Είναι «στημένη» η ιστορία; Εδώ χρειάζεται προσοχή. Σεν υπάρχει σήμερα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι το Μαξίμου έχει στήσει επικοινωνιακά την υπόθεση προκειμένου να ανακοινώσει στη ΔΕΘ κάτι που ήδη έχει αποφασίσει. Αυτό θα ήταν υπόθεση χωρίς τεκμηρίωση.
Υπάρχει όμως ένα πολιτικό μοτίβο που αξίζει να παρακολουθηθεί. Πρώτα μπαίνει ο πήχης χαμηλά.
«Δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για 13ο μισθό». Μετά εξηγείται ότι η κυβέρνηση θέλει μόνιμα μέτρα. Παράλληλα εξετάζεται η ενίσχυση των συνταξιούχων.
Και ταυτόχρονα αναζητείται πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος από την καλύτερη πορεία της οικονομίας.
Εάν στο τέλος ο πρωθυπουργός ανέβει στη ΔΕΘ και ανακοινώσει ένα πακέτο αισθητά μεγαλύτερο από τις αρχικές προσδοκίες, τότε το πολιτικό αφήγημα θα είναι έτοιμο:
«Μας έλεγαν ότι δεν γίνεται. Εμείς το κάναμε».
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σχέδιο είναι προαποφασισμένο. Σημαίνει όμως ότι η σημερινή ρητορική αφήνει πολιτικό χώρο για μια τέτοια κίνηση.
Η «ηρωική» υπέρβαση που θα ήθελε κάθε κυβέρνηση
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό στοίχημα της φετινής ΔΕΘ. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν χρειάζεται απλώς να ανακοινώσει μέτρα.
Χρειάζεται να δημιουργήσει την αίσθηση ότι πήρε ένα δύσκολο δημοσιονομικό ρίσκο για να στηρίξει την κοινωνία.
Αυτό είναι πολύ πιο ισχυρό επικοινωνιακά από μια απλή ανακοίνωση φορολογικών μειώσεων.
Το ιδανικό πολιτικό σενάριο θα ήταν: «Δεν μπορούσαμε να δώσουμε 13η σύνταξη. Βρήκαμε όμως τον τρόπο να δώσουμε περισσότερα στους συνταξιούχους».
Ή: «Δεν επαναφέρουμε τον παλιό 13ο μισθό, αλλά αυξάνουμε ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημα των δημοσίων υπαλλήλων».
Με άλλα λόγια, να αλλάξει η συζήτηση από το «τι δεν μπορεί να δώσει η κυβέρνηση» στο «πόσα τελικά κατάφερε να δώσει».
Η ΔΕΘ ως πολιτικό σκηνικό
Η Θεσσαλονίκη δεν είναι απλώς μια οικονομική έκθεση. Είναι πολιτική σκηνή. Και φέτος το Μαξίμου γνωρίζει ότι οι προσδοκίες είναι μεγάλες. Οι συνταξιούχοι περιμένουν. Οι δημόσιοι υπάλληλοι περιμένουν. Οι μισθωτοί περιμένουν. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες περιμένουν. Και η κυβέρνηση πρέπει να αποφύγει δύο κινδύνους.
Ο πρώτος είναι να υποσχεθεί περισσότερα από όσα μπορεί να δώσει.
Ο δεύτερος είναι να εμφανιστεί στη ΔΕΘ ως κυβέρνηση που απλώς διαχειρίζεται τα διαθέσιμα χωρίς να κάνει τη μεγάλη πολιτική κίνηση.
Γι’ αυτό και το σημερινό «δεν υπάρχει χώρος για 13ο μισθό και 13η σύνταξη» μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο κυριολεκτικός: Δεν υπάρχουν τα χρήματα για την πλήρη επαναφορά. Ο δεύτερος είναι ο πολιτικός:
Ο πήχης μπαίνει χαμηλά, ώστε η τελική ανακοίνωση να μοιάζει μεγαλύτερη.
Το πραγματικό τεστ θα είναι το περιεχόμενο της ανακοίνωσης
Στο τέλος, όλα θα κριθούν από τους αριθμούς. Εάν η κυβέρνηση ανακοινώσει ένα πακέτο κοντά στον αρχικό δημοσιονομικό σχεδιασμό, τότε το «δεν γίνεται» θα σημαίνει απλώς αυτό που έλεγε.
Εάν όμως εμφανιστεί στη ΔΕΘ με σημαντικά μεγαλύτερο πακέτο, με μόνιμες ενισχύσεις για συνταξιούχους και εργαζομένους και με αξιοποίηση της καλύτερης δημοσιονομικής επίδοσης της οικονομίας, τότε η σημερινή ρητορική θα αποκτήσει διαφορετική ανάγνωση.
Και τότε θα αρχίσει η πραγματική πολιτική συζήτηση: Ήταν μια δύσκολη δημοσιονομική υπέρβαση που αποφασίστηκε την τελευταία στιγμή; Ή μήπως το Μαξίμου προετοίμαζε από τώρα το έδαφος για να παρουσιάσει στη Θεσσαλονίκη μια «ηρωική» κίνηση;
Μέχρι τη ΔΕΘ δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει την απάντηση. Ένα πράγμα όμως είναι βέβαιο:
Όσο η κυβέρνηση επαναλαμβάνει σήμερα ότι «δεν γίνεται», τόσο μεγαλύτερη θα είναι η πολιτική αξία μιας αυριανής ανακοίνωσης που θα αποδεικνύει ότι τελικά… έγινε.
