Στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Η τουρκική «παγίδα» με τη NAVTEX και ο ρόλος της Γαλλίας
Η αναμονή για τη συνέχιση των ερευνών, οι κινήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο και οι ανησυχίες για δημιουργία τετελεσμένων μέσω της διαδικασίας ενημέρωσης για τα υποθαλάσσια καλώδια
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, με την αναμονή για την έκδοση της ελληνικής NAVTEX να δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με τη συνέχιση των ερευνών και τις κινήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
σχετικά άρθρα
Το βασικό ζήτημα δεν περιορίζεται στον χρόνο έναρξης των εργασιών, αλλά αφορά κυρίως το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει να αξιοποιήσει οποιαδήποτε ενημέρωση από την ελληνική ή τη γαλλική πλευρά για να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η διάκριση ανάμεσα στην άδεια και την ενημέρωση. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία, ωστόσο παραμένει το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο θα κινηθεί η γαλλική εταιρεία που συμμετέχει στις εργασίες.
Η καθυστέρηση στην έκδοση της ελληνικής NAVTEX έχει προκαλέσει προβληματισμό, καθώς πρόκειται για διαδικασία που τεχνικά μπορεί να ολοκληρωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ένα ενδεχόμενο που εξετάζεται είναι η καθυστέρηση να συνδέεται με διπλωματικές επαφές ανάμεσα στην Αθήνα, το Παρίσι και την Άγκυρα.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, καθώς μέρος της αντιπαράθεσης αφορά θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία προβάλλει ανταγωνιστικές διεκδικήσεις.
Η ανησυχία επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο μια επίσημη ενημέρωση προς την Τουρκία, ιδιαίτερα εάν περιλαμβάνει συγκεκριμένες συντεταγμένες της όδευσης του καλωδίου, να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως πολιτικό και διπλωματικό επιχείρημα υπέρ των θέσεών της.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν η ενημέρωση πραγματοποιηθεί με επίσημο ελληνικό έγγραφο, αντί να προέλθει αποκλειστικά από την εταιρεία που εκτελεί τις εργασίες.
Η σημασία της NAVTEX και οι τουρκικές διεκδικήσεις
Η NAVTEX αποτελεί διαδικασία ναυτιλιακής ενημέρωσης μέσω της οποίας γνωστοποιούνται στα πλοία οι συντεταγμένες μιας θαλάσσιας περιοχής, το χρονικό διάστημα και το είδος των εργασιών που πρόκειται να πραγματοποιηθούν.
Σκοπός της είναι να γνωρίζουν οι ναυτιλλόμενοι ότι σε συγκεκριμένο σημείο πραγματοποιούνται έρευνες ή άλλες δραστηριότητες, ώστε να αποφεύγονται ατυχήματα και παρεμβολές.
Η έκδοση NAVTEX δεν αποτελεί από μόνη της άσκηση κυριαρχικού δικαιώματος. Πρόκειται για διαδικασία που συνδέεται με αρμοδιότητες ναυτιλιακής ενημέρωσης.
Διαφορετικό είναι το ζήτημα της άδειας για ερευνητικές δραστηριότητες. Στα ελληνικά χωρικά ύδατα, τα οποία στην περιοχή εκτείνονται στα έξι ναυτικά μίλια, προβλέπονται συγκεκριμένες διαδικασίες για τη δραστηριοποίηση ερευνητικών πλοίων με ξένη σημαία.
Πέρα από τα χωρικά ύδατα, η αντιπαράθεση αφορά τις διαφορετικές θέσεις Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτές.
Η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανίζεται ως αρμόδια για την έγκριση δραστηριοτήτων σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου τις οποίες διεκδικεί.
Η τακτική αυτή συνδέεται με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το τουρκολιβυκό μνημόνιο της 27ης Νοεμβρίου 2019 και την κατάθεση τουρκικών συντεταγμένων στον ΟΗΕ το 2020.
Μετά τις κινήσεις αυτές, η Τουρκία άρχισε να προβάλλει απαιτήσεις για προηγούμενη ενημέρωση ή έγκριση ερευνητικών δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.
Ο κίνδυνος για την ελληνική πλευρά είναι η σταδιακή δημιουργία τετελεσμένων μέσω επαναλαμβανόμενων πρακτικών, ακόμη και όταν αυτές δεν συνεπάγονται αυτομάτως αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Νέο επεισόδιο καταγράφηκε με αφορμή τις έρευνες για την πόντιση τηλεπικοινωνιακού καλωδίου του EMC εντός της κυπριακής ΑΟΖ.
Η Κυπριακή Δημοκρατία εξέδωσε NAVTEX για γεωφυσικές έρευνες που προβλέπεται να πραγματοποιηθούν από τις 2 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026.
Η Τουρκία απάντησε με δική της αναγγελία, αμφισβητώντας την κυπριακή NAVTEX και υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη περιοχή βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, επανέλαβε τη θέση της ότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, χρησιμοποιώντας τον χαρακτηρισμό «Ελληνοκυπριακή Διοίκηση».
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δείχνει πώς η Άγκυρα χρησιμοποιεί τις ναυτιλιακές αναγγελίες για να επαναφέρει τις διεκδικήσεις της, ακόμη και όταν πρόκειται για έργα τηλεπικοινωνιακών υποδομών.
Στο ευρύτερο πλαίσιο της αντιπαράθεσης εντάσσεται και η συζήτηση για την ανακήρυξη ελληνικής ΑΟΖ και την οριοθέτησή της με την Κύπρο.
Η δυνατότητα αυτή συνδέεται με την επιδίωξη ενίσχυσης της ελληνικής νομικής και διπλωματικής θέσης απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις, με δεδομένο ότι η ανακήρυξη και η οριοθέτηση αποτελούν διαφορετικές διαδικασίες.
Ο ρόλος της Γαλλίας και οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας
Η συμμετοχή γαλλικής εταιρείας στις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση δημιουργεί ένα επιπλέον επίπεδο διπλωματικών επαφών.
Ένα από τα ενδεχόμενα που εξετάζονται είναι η γαλλική πλευρά να αναλάβει την επικοινωνία με την Τουρκία, ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια και να συνεχιστούν οι εργασίες.
Ωστόσο, παραμένει η ανησυχία ότι ακόμη και μια ενημέρωση από τη γαλλική εταιρεία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα για να υποστηρίξει ότι οι δραστηριότητες στην περιοχή πραγματοποιούνται με τη δική της γνώση ή αποδοχή.
Η τουρκική επιχειρηματολογία συνδέεται και με τη διαφορετική ερμηνεία διατάξεων της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα άρθρα 79 και 121, τα οποία αφορούν αντίστοιχα την τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών στην υφαλοκρηπίδα και το καθεστώς των νησιών.
Η ελληνική θέση στηρίζεται στα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, τα οποία η Τουρκία αμφισβητεί σε συγκεκριμένες περιοχές.
Παράλληλα, στην Άγκυρα βρίσκεται υπό συζήτηση νομοθετική πρωτοβουλία για τις θαλάσσιες ζώνες, η οποία έχει συνδεθεί με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Το σχετικό σχέδιο φέρεται να περιλαμβάνει δυνατότητα καθορισμού θαλάσσιων περιοχών ειδικού καθεστώτος ή μικρών ΑΟΖ από τον Τούρκο πρόεδρο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει νέες ελληνοτουρκικές τριβές στο Αιγαίο, ιδιαίτερα εάν οι τουρκικές αρχές επιχειρήσουν να επιβάλουν περιορισμούς σε δραστηριότητες ελληνικών αλιευτικών ή επιστημονικών πλοίων.
Η συζήτηση για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο είχε αρχίσει από τον Μάιο, ενώ η πιθανή προώθησή του στην τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε τοποθετηθεί μέχρι το τέλος του έτους.
Οι κινήσεις αυτές συνδέονται και με τη γενικότερη στρατηγική της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και με τις προσπάθειές της να ενισχύσει τις περιφερειακές αμυντικές και διπλωματικές συνεργασίες της.
Από ελληνικής πλευράς, η αντιπαράθεση συμπίπτει με την προσπάθεια ενίσχυσης της αποτρεπτικής ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται τα νέα μη επανδρωμένα συστήματα, τα ρομποτικά οχήματα και τα ισραηλινής κατασκευής πυραυλικά συστήματα PULS, με αναφερόμενο βεληνεκές περίπου 380 χιλιομέτρων.
Η ανάπτυξη τέτοιων δυνατοτήτων αποσκοπεί στην ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής, παράλληλα με την ανάγκη διατήρησης επαρκούς και κατάλληλα εκπαιδευμένου προσωπικού.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει τη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο, καθώς και τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, γεγονός που προσδίδει πρόσθετη πολιτική σημασία στη συνέχισή του.
Η επόμενη κρίσιμη εξέλιξη θα είναι η έκδοση της ελληνικής NAVTEX και οι συντεταγμένες που θα περιλαμβάνει, καθώς στην παρούσα φάση οι εργασίες αφορούν έρευνες και βυθομετρήσεις, πριν από την πόντιση του καλωδίου.
Ιδιαίτερη σημασία θα έχει η συνέχιση των δραστηριοτήτων πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θα κινηθούν η γαλλική εταιρεία και οι τουρκικές αρχές.
Η πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης είναι να προχωρήσει το έργο, χωρίς να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, παραμένει εάν η ηλεκτρική διασύνδεση θα προχωρήσει χωρίς διαδικασίες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από την Άγκυρα για την ενίσχυση των διεκδικήσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
