Πώς οι ΗΠΑ οδηγήθηκαν στον πόλεμο του Ιράκ – Τα ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής και η εκστρατεία παραπληροφόρησης
Ο ρόλος των Μπους, Τσέινι, Ράμσφελντ και Μπλερ, οι πιέσεις στη CIA, η παρουσίαση του Κόλιν Πάουελ στον ΟΗΕ και οι πληροφορίες που χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογηθεί η εισβολή
Στις 19 Μαρτίου 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν τη στρατιωτική εισβολή στο Ιράκ, με βασικό επιχείρημα ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής και αποτελούσε σοβαρή απειλή για τη διεθνή ασφάλεια. Τα όπλα αυτά δεν εντοπίστηκαν ποτέ, ενώ τα επόμενα χρόνια αποκαλύφθηκε ότι η απόφαση για τον πόλεμο είχε προηγηθεί μιας εκτεταμένης πολιτικής και επικοινωνιακής εκστρατείας, με αμφισβητούμενες πληροφορίες, πιέσεις στις μυστικές υπηρεσίες και ισχυρισμούς που δεν επιβεβαιώθηκαν.
σχετικά άρθρα
Η εισβολή, που πραγματοποιήθηκε επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του νεότερου, οδήγησε στην ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, αλλά και σε μια μακροχρόνια σύγκρουση με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, βαθιά αποσταθεροποίηση του Ιράκ και σοβαρό πλήγμα στη διεθνή αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι ρίζες της απόφασης βρίσκονταν αρκετά χρόνια πριν από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, στην εποχή του πρώτου Πολέμου του Κόλπου.
Το 1991, ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος είχε συγκροτήσει διεθνή συμμαχία για την εκδίωξη των ιρακινών δυνάμεων από το Κουβέιτ. Η στρατιωτική επιχείρηση πέτυχε τον στόχο της, όμως οι αμερικανικές δυνάμεις δεν προχώρησαν στη Βαγδάτη και ο Σαντάμ παρέμεινε στην εξουσία.
Η απόφαση αυτή άφησε ανοιχτούς λογαριασμούς για μια ομάδα Αμερικανών αξιωματούχων και διανοουμένων που αργότερα θα αποκτούσαν καθοριστικό ρόλο στην πολιτική της Ουάσινγκτον.
Ανάμεσά τους ήταν ο Πολ Γούλφοβιτς και ο Ρίτσαρντ Περλ, σημαντικές προσωπικότητες του νεοσυντηρητικού κινήματος, οι οποίοι θεωρούσαν ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να αξιοποιήσουν την ισχύ τους μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου για να αναδιαμορφώσουν τη διεθνή τάξη.
Το 1997 δημιουργήθηκε το Project for the New American Century, μια οργάνωση που υποστήριζε την ενίσχυση της αμερικανικής παγκόσμιας επιρροής.
Η ανατροπή του Σαντάμ αποτελούσε βασική επιδίωξη του κινήματος. Επί προεδρίας Μπιλ Κλίντον ψηφίστηκε ο νόμος για την απελευθέρωση του Ιράκ, με τον οποίο η αλλαγή καθεστώτος έγινε επίσημος στόχος της αμερικανικής πολιτικής και προβλέφθηκε χρηματοδότηση 100 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η 11η Σεπτεμβρίου και η εκστρατεία για την εισβολή
Η ανάληψη της προεδρίας από τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο το 2001 έφερε ξανά στην εξουσία πρόσωπα που είχαν υπηρετήσει στην κυβέρνηση του πατέρα του.
Ο Ντικ Τσέινι ανέλαβε αντιπρόεδρος, ο Ντόναλντ Ράμσφελντ υπουργός Άμυνας, ο Κόλιν Πάουελ υπουργός Εξωτερικών και ο Πολ Γούλφοβιτς αναπληρωτής υπουργός Άμυνας.
Ήδη πριν από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, στο εσωτερικό της κυβέρνησης πραγματοποιούνταν συζητήσεις για το Ιράκ.
Οι επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον άλλαξαν δραματικά το πολιτικό κλίμα.
Ο Ρίτσαρντ Κλαρκ, στέλεχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, περιέγραψε ότι αμέσως μετά τις επιθέσεις ο Ράμσφελντ έθεσε το ζήτημα στρατιωτικής δράσης εναντίον του Ιράκ.
Ο Κλαρκ υποστήριξε ότι δεν υπήρχαν στοιχεία που να συνδέουν τη Βαγδάτη με τις επιθέσεις της Αλ Κάιντα, ενώ ο ίδιος ο Μπους τού ζήτησε να εξετάσει όλες τις πιθανές ενδείξεις ιρακινής εμπλοκής.
Στο εσωτερικό της κυβέρνησης διαμορφώθηκαν δύο τάσεις. Η πρώτη, με κεντρικά πρόσωπα τους Τσέινι και Γούλφοβιτς, πίεζε για στρατιωτική δράση. Η δεύτερη, στην οποία ανήκε ο Πάουελ, εμφανιζόταν πιο επιφυλακτική.
Τον Ιανουάριο του 2002, ο Μπους χαρακτήρισε το Ιράκ μέρος του «άξονα του κακού», συνδέοντας το καθεστώς του Σαντάμ με την απειλή των όπλων μαζικής καταστροφής.
Η προετοιμασία του πολέμου είχε πλέον περάσει και στο επικοινωνιακό επίπεδο.
Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η Βρετανία του Τόνι Μπλερ, η οποία συμμετείχε στις συζητήσεις με την Ουάσινγκτον από τις αρχές του 2002.
Ωστόσο, βρετανικά κυβερνητικά έγγραφα αποκάλυπταν επιφυλάξεις σχετικά με τα στοιχεία που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν στρατιωτική επέμβαση.
Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Τζακ Στρο είχε επισημάνει ότι δεν υπήρχε άμεση σύνδεση μεταξύ του Ιράκ και της Αλ Κάιντα.
Παράλληλα, ο γενικός εισαγγελέας Λόρδος Γκόλντσμιθ διατύπωνε επιφυλάξεις για τη νομιμότητα μιας εισβολής χωρίς σαφή εξουσιοδότηση.
Η βρετανική κυβέρνηση επιχείρησε να εξασφαλίσει τη νομική και πολιτική κάλυψη της επιχείρησης, ενώ ο Μπλερ προχώρησε σε δημόσιες δηλώσεις για την απειλή που υποτίθεται ότι αποτελούσαν τα ιρακινά όπλα.
Στις ΗΠΑ, η επικοινωνιακή εκστρατεία εντάθηκε το φθινόπωρο του 2002.
Ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Άντριου Καρντ, είχε εμπειρία από τον χώρο του μάρκετινγκ και συμμετείχε στον σχεδιασμό της δημόσιας παρουσίασης των επιχειρημάτων υπέρ του πολέμου.
Η επέτειος της 11ης Σεπτεμβρίου αξιοποιήθηκε για να συνδεθεί η απειλή της τρομοκρατίας με το Ιράκ.
Ο Ντικ Τσέινι δήλωνε κατηγορηματικά ότι ο Σαντάμ διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής, ενώ η κυβέρνηση προειδοποιούσε για το ενδεχόμενο τρομοκράτες να αποκτήσουν πυρηνικά, χημικά ή βιολογικά όπλα.
Ο φόβος μιας πυρηνικής επίθεσης αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο της εκστρατείας.
Η κυβέρνηση επαναλάμβανε ότι δεν μπορούσε να περιμένει την οριστική απόδειξη της απειλής, καθώς αυτή θα μπορούσε να εμφανιστεί με τη μορφή ενός πυρηνικού μανιταριού.
Παράλληλα, πληροφορίες διοχετεύονταν σε μεγάλα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης.
Τον Σεπτέμβριο του 2002, η δημοσιογράφος Τζούντιθ Μίλερ των New York Times δημοσίευσε πληροφορίες ότι το Ιράκ προσπαθούσε να αποκτήσει ειδικούς σωλήνες αλουμινίου για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης επικαλέστηκαν στη συνέχεια το δημοσίευμα ως επιβεβαίωση των ισχυρισμών τους, δημιουργώντας έναν κύκλο στον οποίο πληροφορίες που είχαν διοχετευθεί στον Τύπο επέστρεφαν στη δημόσια συζήτηση ως ανεξάρτητες αποδείξεις.
Δεν ακολούθησαν όλα τα μέσα ενημέρωσης την ίδια στάση.
Ο δημοσιογραφικός οργανισμός Knight Ridder αμφισβήτησε βασικούς ισχυρισμούς της κυβέρνησης, με στελέχη του να καταγγέλλουν ότι δέχθηκαν έντονες πιέσεις επειδή ζητούσαν αποδείξεις.
Πριν από την εισβολή, σχεδόν το 70% των Αμερικανών πίστευε ότι ο Σαντάμ είχε κάποια σχέση με την 11η Σεπτεμβρίου, παρότι τέτοια σύνδεση δεν είχε αποδειχθεί.
Οι πιέσεις στη CIA, η ομιλία Πάουελ και τα όπλα που δεν βρέθηκαν ποτέ
Καθώς η Ουάσινγκτον προετοιμαζόταν για τον πόλεμο, ο Ντικ Τσέινι επισκέφθηκε προσωπικά τη CIA, ζητώντας να εξετάσει πληροφορίες για το Ιράκ.
Οι επισκέψεις αυτές προκάλεσαν ανησυχίες για πολιτική πίεση στους αναλυτές, καθώς η υπηρεσία όφειλε να αξιολογεί τις πληροφορίες ανεξάρτητα από τις επιθυμίες της κυβέρνησης.
Ο τότε διευθυντής της CIA, Τζορτζ Τένετ, βρέθηκε στο επίκεντρο των αντιπαραθέσεων.
Τον Οκτώβριο του 2002, το Κογκρέσο εξουσιοδότησε τον πρόεδρο να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία εναντίον του Ιράκ.
Ωστόσο, στις 8 Νοεμβρίου 2002, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το ψήφισμα 1441, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες επιθεωρήσεις στο Ιράκ.
Την ίδια περίοδο, εμφανίστηκαν έγγραφα που υποτίθεται ότι αποδείκνυαν πως η Βαγδάτη είχε επιχειρήσει να αγοράσει ουράνιο από τον Νίγηρα.
Η CIA ανέθεσε στον πρώην Αμερικανό διπλωμάτη Τζόζεφ Γουίλσον, ο οποίος γνώριζε καλά την Αφρική, να ερευνήσει την υπόθεση.
Ο Γουίλσον επισκέφθηκε τον Νίγηρα και συναντήθηκε με πρώην κυβερνητικούς αξιωματούχους και στελέχη του τομέα εξόρυξης.
Η έρευνά του δεν επιβεβαίωσε τους ισχυρισμούς.
Όπως εξήγησε, μια τόσο μεγάλη πώληση ουρανίου θα απαιτούσε σημαντική αύξηση της παραγωγής και των μεταφορών, κάτι που δύσκολα θα περνούσε απαρατήρητο.
Παρά τις επιφυλάξεις, ο Μπους ανέφερε στην ομιλία του για την κατάσταση της Ένωσης το 2003 ότι η βρετανική κυβέρνηση είχε πληροφορίες πως το Ιράκ επιδίωκε να αποκτήσει σημαντικές ποσότητες ουρανίου από την Αφρική.
Η αναφορά αυτή έμεινε γνωστή ως η υπόθεση των «16 λέξεων».
Η τελευταία μεγάλη προσπάθεια της Ουάσινγκτον να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη πραγματοποιήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2003, όταν ο Κόλιν Πάουελ εμφανίστηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ο Πάουελ είχε προετοιμάσει την παρουσίασή του μαζί με τον Τένετ και τον προσωπάρχη του, Λάρι Γουίλκερσον.
Ο Γουίλκερσον περιέγραψε ότι ο υπουργός Εξωτερικών ζητούσε πολλαπλές ανεξάρτητες πηγές για κάθε σημαντικό ισχυρισμό, αλλά στη διάρκεια της προετοιμασίας διαπίστωσε ότι πολλά στοιχεία δεν μπορούσαν να επιβεβαιωθούν.
Ο Πάουελ απαιτούσε πραγματικές φωτογραφίες εγκαταστάσεων, αντί για σχεδιαγράμματα, όμως τέτοιο υλικό δεν ήταν διαθέσιμο.
Τελικά, στην παρουσίασή του χρησιμοποίησε δορυφορικές εικόνες, σχεδιαγράμματα υποτιθέμενων κινητών εργαστηρίων βιολογικών όπλων και πληροφορίες από Ιρακινούς αποστάτες.
Ανάμεσα στις κατηγορίες που παρουσίασε ήταν ότι το Ιράκ διέθετε δυνατότητες παραγωγής επικίνδυνων βιολογικών παραγόντων, όπως ο άνθρακας, η πανώλη και η χολέρα.
Οι πληροφορίες για κινητά εργαστήρια βασίζονταν σε πηγή της οποίας η αξιοπιστία είχε αμφισβητηθεί.
Κανένα από τα υποτιθέμενα κινητά εργαστήρια παραγωγής βιολογικών όπλων δεν εντοπίστηκε μετά την εισβολή.
Στις 19 Μαρτίου 2003, ο Μπους ανακοίνωσε την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Οι αμερικανικές δυνάμεις προέλασαν προς τη Βαγδάτη και το καθεστώς του Σαντάμ κατέρρευσε.
Μία από τις εικόνες που κυριάρχησαν διεθνώς ήταν η πτώση του αγάλματος του Σαντάμ Χουσεΐν στη Βαγδάτη, με τη βοήθεια αμερικανικού στρατιωτικού οχήματος.
Η σκηνή προβλήθηκε ως σύμβολο απελευθέρωσης, παρότι στην πλατεία βρίσκονταν σχετικά λίγοι Ιρακινοί και σε κοντινούς δρόμους είχαν ήδη ξεκινήσει λεηλασίες και επεισόδια.
Τις επόμενες εβδομάδες, η αναζήτηση των όπλων μαζικής καταστροφής δεν απέδωσε αποτελέσματα.
Ο Τζόζεφ Γουίλσον δημοσιοποίησε τις διαπιστώσεις του για την υπόθεση του ουρανίου από τον Νίγηρα, προκαλώντας νέα αντιπαράθεση με τον Λευκό Οίκο.
Λίγο αργότερα αποκαλύφθηκε στον Τύπο η ταυτότητα της συζύγου του, Βάλερι Πλέιμ Γουίλσον, η οποία εργαζόταν ως μυστική πράκτορας της CIA.
Η αποκάλυψη οδήγησε σε δικαστική έρευνα και στην καταδίκη του Λιούις Λίμπι, προσωπάρχη του Ντικ Τσέινι, για αδικήματα που συνδέονταν με την έρευνα.
Η υπόθεση προκάλεσε σοβαρό πλήγμα στην καριέρα της Πλέιμ και ενίσχυσε τις καταγγελίες ότι κυβερνητικοί αξιωματούχοι επιχείρησαν να πλήξουν όσους αμφισβητούσαν τα επιχειρήματα του πολέμου.
Η εισβολή δεν έφερε τη σταθερότητα που είχε υποσχεθεί η Ουάσινγκτον. Αντίθετα, ακολούθησαν χρόνια βίας, συγκρούσεων και τεράστιων ανθρώπινων απωλειών.
Η απουσία των όπλων μαζικής καταστροφής κατέρριψε το βασικό επιχείρημα με το οποίο είχε παρουσιαστεί ο πόλεμος στην αμερικανική και τη διεθνή κοινή γνώμη.
Παρά τις αποκαλύψεις και την έντονη κριτική, ο Τζορτζ Μπους επανεξελέγη πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών το 2004, ενώ οι συνέπειες της εισβολής συνέχισαν να επηρεάζουν το Ιράκ και την ευρύτερη Μέση Ανατολή για πολλά ακόμη χρόνια.
