Η ιστορική πρόταση της ΕΕ στον Καναδά και η στρατηγική απεξάρτηση από τις ΗΠΑ
Πώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δημιουργεί ένα πρωτοφανές καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» για την Οτάβα, χτίζοντας μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική απέναντι στην αμερικανική οικονομική και τεχνολογική ηγεμονία.
Στις 9:00 το πρωί στο Στρασβούργο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προχώρησε σε μια κίνηση χωρίς προηγούμενο στα 70 χρόνια ιστορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης, κοίταξε τον άνθρωπο που καθόταν στην πρώτη σειρά στα αριστερά της και κάλεσε επίσημα τον Καναδά να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Μαρκ Κάρνεϊ δέχτηκε το παρατεταμένο χειροκρότημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο οποίο μάλιστα αναμένεται να απευθύνει και ο ίδιος ομιλία.
σχετικά άρθρα
Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι η κατηγορία σύνδεσης που του προσφέρθηκε δεν υφίσταται καν. Δεν υπάρχει εγκαθιδρυμένο νομικό πλαίσιο στην ΕΕ που να ονομάζεται «καθεστώς συνδεδεμένου μέλους». Οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία θα πρέπει να διαπραγματευτεί από το μηδέν και να εγκριθεί ομόφωνα από τα 27 κράτη-μέλη. Στην ουσία, η Ευρώπη χτίζει αυτή τη νέα αρχιτεκτονική αποκλειστικά για τον Καναδά. Εδώ και μήνες, παρατηρείται μια βαθιά δομική αναδιάταξη μεταξύ Ευρώπης και Καναδά. Από τους εκατέρωθεν δασμούς με τρίτες χώρες μέχρι τις εντατικές συζητήσεις των διπλωματών, κάθε βήμα προετοίμαζε αυτή ακριβώς τη στιγμή.
Ο οδικός χάρτης μιας στρατηγικής συγχώνευσης
Η γλώσσα που χρησιμοποίησε η φον ντερ Λάιεν ήταν εξαιρετικά στοχευμένη. Τόνισε πως η Ευρώπη και ο Καναδάς πιστεύουν στη δημοκρατία και ότι η εξουσία δεν ανήκει στους ισχυρότερους ή τους πλουσιότερους, αλλά σε όλους. Επισήμανε πως οι δημοκρατίες έχουν την ελευθερία να επιλέγουν εθελοντικά με ποιους θα συνεργαστούν. Στόχος είναι η μετάβαση από την υφιστάμενη εμπορική συμφωνία CETA σε μια ευρύτερη «συμμαχία για το μέλλον», προκειμένου να δημιουργηθεί ένας κοινός χώρος ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας.
Η λίστα των τομέων συνεργασίας που ανακοινώθηκε αποτελεί έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη. Περιλαμβάνει την έξυπνη μεταποίηση, τη δημιουργία τεχνολογικής συμμαχίας και την ενοποίηση των αμυντικών βιομηχανικών βάσεων. Επεκτείνεται στην ενέργεια, τα κρίσιμα ορυκτά, τις μπαταρίες, την τεχνητή νοημοσύνη, τους κβαντικούς υπολογιστές και την κυβερνοασφάλεια. Δεν πρόκειται απλώς για μια εμπορική συμφωνία, αλλά για τη στρατηγική συγχώνευση δύο δημοκρατικών οικονομιών. Όταν η πρόεδρος της Κομισιόν δήλωσε πως η συνεργασία αυτή δεν στρέφεται εναντίον κανενός, ήταν σαφές στο Κοινοβούλιο ποιον ακριβώς φωτογράφιζε.
Η αθόρυβη θεσμική ενσωμάτωση της Οτάβας
Η πραγματικότητα είναι ότι ο Καναδάς βρίσκεται ήδη πολύ πιο βαθιά ενσωματωμένος στην ευρωπαϊκή θεσμική δομή απ’ όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά. Έχει ενταχθεί επίσημα στο Horizon Europe, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας ύψους 95 δισεκατομμυρίων ευρώ, από το 2024. Επιπλέον, αποτελεί το μοναδικό μη ευρωπαϊκό συνεργαζόμενο κράτος με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), μια σχέση που χρονολογείται ιστορικά από το 1979.
Παράλληλα, η Οτάβα βρίσκεται ήδη σε προχωρημένες συζητήσεις με τις Βρυξέλλες για την ένταξή της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής Erasmus+, καθώς και για την εγκαθίδρυση αμοιβαίας αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων. Η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι καθοριστικής σημασίας. Σημαίνει πρακτικά ότι ένας Καναδός μηχανικός ή νοσηλευτής θα μπορεί να εργαστεί ελεύθερα στην Ευρώπη, και το αντίστροφο, χωρίς χρονοβόρες γραφειοκρατικές αναγνωρίσεις. Πρόκειται για μια ουσιαστική υποδομή ελεύθερης κυκλοφορίας που μετατρέπει την πολιτική ρητορική σε απτή θεσμική πραγματικότητα.
Τα μετρήσιμα αποτελέσματα και το ορόσημο του Μόντρεαλ
Η υφιστάμενη εμπορική σχέση έχει ήδη αποδείξει τη δυναμική της. Υπό την ομπρέλα της CETA, η οποία εφαρμόζεται προσωρινά από το 2017, το διμερές εμπόριο αγαθών έχει αυξηθεί κατά 75%, ενώ το εμπόριο υπηρεσιών έχει εκτοξευθεί σε ποσοστό 97%. Το 2025, ο συνολικός όγκος εμπορίου ξεπέρασε τα 130 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο αντίκτυπος είναι τόσο ισχυρός που το ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενισχύεται κατά 3,2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, αποκλειστικά χάρη σε αυτή τη συμφωνία. Η πρόταση, λοιπόν, για αναβάθμιση της σχέσης πατάει πάνω σε ένα εξαιρετικά στέρεο οικονομικό θεμέλιο.
Η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Καναδά, η οποία είναι προγραμματισμένη στο Μόντρεαλ για τις 29 και 30 Οκτωβρίου, απέχει ελάχιστες εβδομάδες. Η εντυπωσιακή ταχύτητα των διαδικασιών καταδεικνύει ότι δεν μιλάμε για μια παραδοσιακή, χρονοβόρα διαδικασία διεύρυνσης. Οι δύο ηγεσίες έχουν αποφασίσει ότι η νέα αρχιτεκτονική πρέπει να οικοδομηθεί άμεσα, όσο το τρέχον γεωπολιτικό παράθυρο παραμένει ανοιχτό.
Η σκιά των Ηνωμένων Πολιτειών και ο δασμολογικός πόλεμος
Γιατί όμως η Ευρώπη σχεδιάζει μια εντελώς νέα κατηγορία συμμετοχής για μια χώρα στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού; Η απάντηση κρύβεται στην πολιτική πραγματικότητα των ΗΠΑ. Η προσέγγιση αυτή αποτελεί ευθεία απάντηση στις τακτικές της Ουάσιγκτον, η οποία έχει συχνά αντιμετωπίσει τον Καναδά με απειλές και δασμούς, υποβιβάζοντάς τον ρητορικά σε μια άτυπη «51η πολιτεία». Όταν το 70% των καναδικών εξαγωγών κατευθύνεται στις ΗΠΑ, η οικονομική εξάρτηση καθίσταται επικίνδυνη.
Μετά την κατάρρευση των συνομιλιών για το εμπόριο τον περασμένο Αύγουστο, τέθηκαν σε ισχύ αμερικανικοί δασμοί 50% σε καναδικά αγαθά αξίας 28 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο Καναδάς απάντησε δυναμικά με αντίμετρα ύψους 27,6 δισεκατομμυρίων. Την ίδια περίοδο που ο Ντόναλντ Τραμπ απαξίωνε τον Καναδά και οι ΗΠΑ απειλούσαν με προσάρτηση της Γροιλανδίας, η διεθνής κοινότητα έβγαζε τα συμπεράσματά της. Οι γερμανικές επενδύσεις στις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά τα δύο τρίτα, η Γαλλία απέσυρε αθόρυβα τον χρυσό της από τη Νέα Υόρκη και οι ξένες άμεσες επενδύσεις προς την Αμερική σημείωσαν κατακόρυφη πτώση κατά 62%. Ο Μαρκ Κάρνεϊ έχει κάνει στρατηγική επιλογή την απεξάρτηση από τις ΗΠΑ και η Ευρώπη του παρέχει πλέον το όχημα.
Η προειδοποίηση της Λαγκάρντ για τη διαρροή κεφαλαίων
Η γεωπολιτική αυτή στροφή συνδέεται άμεσα με την ανησυχητική διαρροή ευρωπαϊκών κεφαλαίων προς την αμερικανική τεχνολογική αγορά. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, σε πρόσφατη ομιλία της στη Βιέννη, παρουσίασε μια ζοφερή εικόνα. Προειδοποίησε ότι τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης κατέχουν περίπου 440 δισεκατομμύρια ευρώ σε αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, όπως η Nvidia και η Alphabet. Οι αμερικανικοί κολοσσοί αντλούν συστηματικά ρευστότητα από ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά ταμεία.
Η Λαγκάρντ υπογράμμισε ότι η εξάρτηση από την αμερικανική τεχνητή νοημοσύνη διαφέρει δραματικά από οποιαδήποτε προηγούμενη τεχνολογία. Μια ενδεχόμενη εργαλειοποίηση ή διακοπή της πρόσβασης θα μπορούσε να παραλύσει κάθε τομέα της ευρωπαϊκής λειτουργίας: από τους ελέγχους στα σύνορα και τα τραπεζικά συστήματα πληρωμών, μέχρι την ιατρική παρακολούθηση στα νοσοκομεία. Πρόκειται για έναν μοναδικό μοχλό πίεσης που κανένας εμπορικός εταίρος δεν είχε ποτέ στα χέρια του.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα απέναντι στην αμερικανική τεχνητή νοημοσύνη
Η Ευρώπη δεν πάσχει από έλλειψη ρευστότητας. Σχεδόν 10 τρισεκατομμύρια ευρώ λιμνάζουν σε τραπεζικές καταθέσεις, αντιπροσωπεύοντας το ένα τρίτο του χρηματοοικονομικού πλούτου των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην κατανομή αυτών των πόρων. Επί του παρόντος, οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις χρηματοδοτούν την τεχνολογική έκρηξη των ΗΠΑ, ενώ η Ευρώπη ελέγχει μόλις το 5% της παγκόσμιας υπολογιστικής ικανότητας τεχνητής νοημοσύνης, έναντι 75% των Αμερικανών.
Η συμμαχία με τον Καναδά αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα για την αναστροφή αυτής της τάσης. Είναι μια στρατηγική προσπάθεια ανακατεύθυνσης κεφαλαίων, ταλέντου και τεχνογνωσίας εντός ενός δημοκρατικού μπλοκ που δεν θα ελέγχεται από την Ουάσιγκτον. Η ρητή αναφορά της Κομισιόν στην κυβερνοασφάλεια και την κβαντική τεχνολογία δείχνει ότι η Ευρώπη είναι αποφασισμένη να κατασκευάσει τις δικές της ψηφιακές υποδομές, έχοντας τον Καναδά στον στενό πυρήνα αυτού του νέου οικοσυστήματος.
Η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική των πολλών ταχυτήτων
Η ριζοσπαστική έννοια του συνδεδεμένου μέλους ανοίγει τον δρόμο για μετασχηματισμούς που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα του Καναδά. Ήδη από τον περασμένο Μάιο, ο Γερμανός πολιτικός Φρίντριχ Μερτς είχε καταθέσει πρόταση για ένα παρόμοιο μοντέλο σύνδεσης της Ουκρανίας. Μια φόρμουλα που θα έδινε στο Κίεβο πολιτική πρόσβαση στα ευρωπαϊκά όργανα χωρίς δικαίωμα βέτο και σταδιακή ενσωμάτωση σε ευρωπαϊκά προγράμματα. Η Ευρώπη θεσμοθετεί επίσημα μια νέα ενδιάμεση βαθμίδα εταιρικής σχέσης, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ μιας απλής εμπορικής συμφωνίας και της επώδυνης γραφειοκρατίας της πλήρους ένταξης.
Αν αυτή η δομή κλιμακωτής συνεργασίας στεφθεί με επιτυχία, θα αλλάξει ολόκληρο το στρατηγικό υπολογισμό για δεκάδες χώρες. Το Ηνωμένο Βασίλειο, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, ή ακόμα και ισχυρές δημοκρατίες όπως η Ιαπωνία και η Αυστραλία, θα μπορούσαν να ενταχθούν σε έναν ευρύτερο αστερισμό στενών συνεργατών. Το ραντεβού στο Μόντρεαλ τον Οκτώβριο αναμένεται να καθορίσει το οριστικό πλαίσιο, μετατρέποντας μια φιλόδοξη εξαγγελία στο πρώτο βήμα για τη δημιουργία ενός ισχυρού, παγκόσμιου μετώπου ελεύθερων αγορών απέναντι στον οικονομικό προστατευτισμό.
