Γιατί κανείς δεν σταμάτησε τη Βόρεια Κορέα από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα: Οι χαμένες ευκαιρίες και ο φόβος ενός καταστροφικού πολέμου
Από τις πρώτες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Πιονγκγιάνγκ μέχρι τις αποτυχημένες συμφωνίες με τις ΗΠΑ – Πώς το καθεστώς απέκτησε δεκάδες πυρηνικές κεφαλές και γιατί η διεθνής κοινότητα δεν κατάφερε να εμποδίσει την ανάπτυξή τους
Η Βόρεια Κορέα διαθέτει πυρηνικά όπλα από το 2006, όμως η απόκτησή τους δεν ήταν μια αναπόφευκτη εξέλιξη. Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η διεθνής κοινότητα γνώριζαν πού βρίσκονταν οι σημαντικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Πιονγκγιάνγκ, παρακολουθούσαν την ανάπτυξη του προγράμματός της και είχαν επανειλημμένα ευκαιρίες να παρέμβουν. Παρ’ όλα αυτά, ο φόβος ενός πολέμου με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα, οι αποτυχημένες διαπραγματεύσεις και η αμοιβαία δυσπιστία επέτρεψαν στο βορειοκορεατικό καθεστώς να εξελιχθεί σε πυρηνική δύναμη.
Σήμερα, η χώρα διαθέτει ένα οπλοστάσιο που δεν περιορίζεται σε πυρηνικές βόμβες, αλλά περιλαμβάνει βαλλιστικούς πυραύλους ικανούς να πλήξουν στόχους στην Ασία και ενδεχομένως στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ακριβής αριθμός των πυρηνικών κεφαλών παραμένει άγνωστος. Οι ειδικοί Χανς Κρίστενσεν και Ματ Κόρντα, στην έκδοση του 2026 του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), εκτιμούν ότι η Βόρεια Κορέα διέθετε περίπου 60 συναρμολογημένες πυρηνικές κεφαλές τον Ιανουάριο, με επαρκές σχάσιμο υλικό για τουλάχιστον 90 συνολικά.
Άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό στις 80 έως 120 κεφαλές, χωρίς όμως να αποτελούν επιβεβαιωμένη καταγραφή. Η χώρα δεν έχει επιτρέψει διεθνείς επιθεωρήσεις από το 2009, ενώ παραμένουν άγνωστα στοιχεία για τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου και την παραγωγική τους δυνατότητα.
Το πυρηνικό πρόγραμμα στηρίζεται κυρίως στις εγκαταστάσεις του Γιονγκμπιόν, όπου λειτουργούν υποδομές παραγωγής πλουτωνίου και εμπλουτισμού ουρανίου. Παράλληλα, η Πιονγκγιάνγκ αναπτύσσει ολοένα πιο προηγμένους πυραύλους, όπως τους KN-23, KN-24 και KN-25, αλλά και διηπειρωτικά συστήματα, μεταξύ των οποίων οι Hwasong-17, Hwasong-18 και Hwasong-19.
Η πραγματική σημασία αυτού του οπλοστασίου, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στη δυνατότητα πραγματοποίησης μιας πυρηνικής επίθεσης. Η ύπαρξή του αρκεί για να επηρεάζει τις αποφάσεις των αντιπάλων της Βόρειας Κορέας, καθώς οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της συνοδεύεται πλέον από τον κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης.

Οι πρώτες εγκαταστάσεις και η ευκαιρία που χάθηκε το 1994
Οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Βόρειας Κορέας έχουν τις ρίζες τους στον Πόλεμο της Κορέας, όταν οι ΗΠΑ εξέταζαν το ενδεχόμενο χρήσης ατομικών όπλων.
Ο Αμερικανός στρατηγός Ντάγκλας ΜακΆρθουρ είχε υποστηρίξει την ιδέα ρίψης 30 έως 50 ατομικών βομβών σε βάσεις βόρεια των κορεατικών συνόρων, ενώ από το 1958 οι ΗΠΑ ανέπτυξαν πυρηνικά όπλα στη Νότια Κορέα. Η αμερικανική παρουσία έφτασε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, τις 950 πυρηνικές κεφαλές το 1967.
Η Πιονγκγιάνγκ αντιμετώπισε αυτές τις εξελίξεις ως απειλή για την επιβίωσή της και άρχισε να αναζητά τη δική της πυρηνική δυνατότητα.
Το 1959, η Σοβιετική Ένωση συμφώνησε να προσφέρει βοήθεια για ειρηνικές πυρηνικές εφαρμογές, εκπαιδεύοντας ειδικούς και προμηθεύοντας τον ερευνητικό αντιδραστήρα IRT-2000, ο οποίος τέθηκε σε λειτουργία το 1965.
Το σημαντικότερο βήμα πραγματοποιήθηκε το 1979, με την έναρξη κατασκευής ενός αντιδραστήρα ισχύος 5 μεγαβάτ στο Γιονγκμπιόν, ο οποίος άρχισε να λειτουργεί το 1986. Ακολούθησαν σχέδια για μεγαλύτερους αντιδραστήρες και εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας πυρηνικών καυσίμων.
Το 1985, η Βόρεια Κορέα προσχώρησε στη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, αλλά καθυστέρησε περισσότερο από έξι χρόνια να θέσει σε ισχύ τη συμφωνία επιθεωρήσεων με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).
Όταν οι επιθεωρητές άρχισαν να εξετάζουν τα πυρηνικά υλικά το 1992, εντόπισαν σοβαρές ασυμφωνίες.
Η Πιονγκγιάνγκ είχε δηλώσει ότι είχε πραγματοποιήσει μία μόνο διαδικασία επανεπεξεργασίας καυσίμων, παρουσιάζοντας 90 γραμμάρια πλουτωνίου. Ωστόσο, η ισοτοπική ανάλυση των δειγμάτων δεν συμφωνούσε με τα πυρηνικά απόβλητα.
Ο τότε επικεφαλής του ΔΟΑΕ, Χανς Μπλιξ, περιέγραψε τα ευρήματα ως δύο γάντια που δεν ταιριάζουν μεταξύ τους.
Οι επιθεωρητές ζήτησαν πρόσβαση σε δύο ύποπτες εγκαταστάσεις αποβλήτων, αλλά η Βόρεια Κορέα αρνήθηκε. Το 1993 ανακοίνωσε την πρόθεσή της να αποχωρήσει από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης, προκαλώντας την πρώτη μεγάλη πυρηνική κρίση.
Η ένταση κορυφώθηκε το 1994, όταν η Πιονγκγιάνγκ άρχισε να αφαιρεί περίπου 8.000 χρησιμοποιημένες ράβδους καυσίμου από τον αντιδραστήρα του Γιονγκμπιόν, εμποδίζοντας την πλήρη εξέταση της προηγούμενης λειτουργίας του.
Οι ράβδοι εκτιμάται ότι περιείχαν 20 έως 30 κιλά πλουτωνίου.
Τότε οι ΗΠΑ εξέτασαν σοβαρά το ενδεχόμενο στρατιωτικού πλήγματος στις πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η αμερικανική στρατιωτική ισχύς μπορούσε να προκαλέσει τεράστιες καταστροφές στις γνωστές υποδομές του προγράμματος.
Ωστόσο, υπήρχε ένα καθοριστικό πρόβλημα: η Βόρεια Κορέα μπορούσε να απαντήσει με μαζικούς βομβαρδισμούς εναντίον της Σεούλ, η οποία βρισκόταν εντός της εμβέλειας του πυροβολικού της.
Οι εκτιμήσεις του Πενταγώνου προέβλεπαν 52.000 αμερικανικές και 490.000 νοτιοκορεατικές στρατιωτικές απώλειες κατά τους πρώτους τρεις μήνες μιας γενικευμένης σύγκρουσης.
Ακόμη και αν οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί κατέστρεφαν τις γνωστές εγκαταστάσεις, δεν υπήρχε εγγύηση ότι το πρόγραμμα θα εξαφανιζόταν. Πυρηνικά υλικά μπορούσαν να έχουν μεταφερθεί αλλού, ενώ η τεχνογνωσία των επιστημόνων θα παρέμενε.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο πρώην πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ επισκέφθηκε τη Βόρεια Κορέα τον Ιούνιο του 1994 και συναντήθηκε με τον Κιμ Ιλ Σουνγκ.
Οι συνομιλίες οδήγησαν στη συμφωνία της 21ης Οκτωβρίου 1994, με την οποία η Πιονγκγιάνγκ δεσμεύτηκε να παγώσει και στη συνέχεια να καταργήσει το πρόγραμμα αντιδραστήρων γραφίτη, υπό διεθνή παρακολούθηση.
Σε αντάλλαγμα, θα λάμβανε δύο αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος, πετρέλαιο και διαβεβαιώσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ.
Η συμφωνία απέτρεψε έναν πιθανό καταστροφικό πόλεμο, αλλά δεν εξάλειψε το πυρηνικό πρόγραμμα. Οι εγκαταστάσεις παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό άθικτες, έτοιμες να επαναλειτουργήσουν εάν η συμφωνία κατέρρεε.

Πώς κατέρρευσαν οι συμφωνίες και η Βόρεια Κορέα απέκτησε την πυρηνική βόμβα
Η συμφωνία του 1994 διατήρησε τις γνωστές εγκαταστάσεις παραγωγής πλουτωνίου υπό διεθνή παρακολούθηση για περίπου οκτώ χρόνια.
Ωστόσο, η εφαρμογή των αμερικανικών δεσμεύσεων καθυστερούσε. Ο πρώτος αντιδραστήρας ελαφρού ύδατος επρόκειτο να ολοκληρωθεί έως το 2003, αλλά οι εργασίες θεμελίωσης ξεκίνησαν μόλις τον Αύγουστο του 2002.
Παράλληλα, οι παραδόσεις πετρελαίου δεν πραγματοποιούνταν σύμφωνα με το αρχικό χρονοδιάγραμμα.
Η Βόρεια Κορέα, από την πλευρά της, αναζητούσε έναν δεύτερο δρόμο προς την πυρηνική βόμβα, μέσω εμπλουτισμού ουρανίου με φυγοκεντρητές.
Η σχετική τεχνολογία αποκτήθηκε μέσω του Πακιστανού πυρηνικού επιστήμονα Αμπντούλ Καν, ο οποίος είχε επίσης μεταφέρει τεχνογνωσία στο Ιράν και στη Λιβύη.
Τον Οκτώβριο του 2002, ο Αμερικανός διπλωμάτης Τζέιμς Κέλι επισκέφθηκε την Πιονγκγιάνγκ και έθεσε το ζήτημα του μυστικού προγράμματος εμπλουτισμού.
Οι δύο πλευρές έδωσαν διαφορετικές εκδοχές για τις συνομιλίες. Οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι Βορειοκορεάτες αξιωματούχοι παραδέχθηκαν την ύπαρξη του προγράμματος, ενώ η Πιονγκγιάνγκ αμφισβήτησε την αμερικανική περιγραφή.
Ακολούθησε η κατάρρευση της συμφωνίας. Η Βόρεια Κορέα αφαίρεσε τις σφραγίδες των επιθεωρητών, απενεργοποίησε τις κάμερες παρακολούθησης και απέλασε το προσωπικό του ΔΟΑΕ.
Τον Ιανουάριο του 2003 αποχώρησε από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε ότι είχε επανεπεξεργαστεί τις 8.000 ράβδους καυσίμου, ανακτώντας πιθανότατα 25 έως 30 κιλά πλουτωνίου, ποσότητα επαρκή για περίπου τέσσερις έως έξι πυρηνικές βόμβες.
Το 2005, οι εξαμερείς συνομιλίες μεταξύ Βόρειας και Νότιας Κορέας, ΗΠΑ, Κίνας, Ρωσίας και Ιαπωνίας οδήγησαν σε νέα συμφωνία αρχών.
Η Πιονγκγιάνγκ δεσμεύτηκε να εγκαταλείψει τα πυρηνικά της όπλα και να επιστρέψει στις διεθνείς επιθεωρήσεις, με αντάλλαγμα διαβεβαιώσεις ασφαλείας και βήματα προς την εξομάλυνση των σχέσεων.
Όμως, σχεδόν ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ επέβαλαν οικονομικά μέτρα στην τράπεζα Banco Delta Asia στο Μακάο, οδηγώντας στη δέσμευση 25 εκατομμυρίων δολαρίων που συνδέονταν με τη Βόρεια Κορέα.
Η νέα ένταση υπονόμευσε τις διαπραγματεύσεις.
Στις 9 Οκτωβρίου 2006, η Βόρεια Κορέα πραγματοποίησε την πρώτη πυρηνική δοκιμή της, στις υπόγειες εγκαταστάσεις του Πουνγκέ-ρι.
Η έκρηξη είχε εκτιμώμενη ισχύ μικρότερη του ενός κιλοτόνου, πολύ χαμηλότερη από εκείνη της βόμβας της Χιροσίμα. Ωστόσο, επιβεβαίωσε ότι η χώρα είχε πλέον κατασκευάσει πραγματικό πυρηνικό όπλο.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ απάντησε με κυρώσεις, ενώ ακολούθησαν νέες προσπάθειες διαπραγμάτευσης.
Το 2007 η Βόρεια Κορέα συμφώνησε να κλείσει τον αντιδραστήρα του Γιονγκμπιόν και το 2008 κατεδάφισε τον πύργο ψύξης, σε μια κίνηση που παρουσιάστηκε ως ένδειξη προόδου.
Η διαδικασία κατέρρευσε ξανά το 2009, μετά από διαφωνίες για την εκτόξευση βορειοκορεατικού δορυφόρου. Η Πιονγκγιάνγκ απέλασε τους επιθεωρητές και πραγματοποίησε τη δεύτερη πυρηνική δοκιμή της στις 25 Μαΐου 2009.
Μια ακόμη συμφωνία, τον Φεβρουάριο του 2012, προέβλεπε αναστολή πυρηνικών δοκιμών και εκτοξεύσεων μεγάλου βεληνεκούς με αντάλλαγμα 240.000 τόνους επισιτιστικής βοήθειας.
Η συμφωνία ουσιαστικά κατέρρευσε μέσα σε 16 ημέρες, μετά την ανακοίνωση νέας εκτόξευσης δορυφόρου.
Στο μεταξύ, ο Κιμ Γιονγκ Ουν είχε αναλάβει την εξουσία και η πυρηνική πολιτική της χώρας έγινε ακόμη πιο κατηγορηματική.
Το 2013, το κυβερνών κόμμα υιοθέτησε τη στρατηγική Byongjin, η οποία προέβλεπε ταυτόχρονη ανάπτυξη της οικονομίας και των πυρηνικών όπλων.
Οι δοκιμές συνεχίστηκαν, με σημαντικότερη εκείνη του Σεπτεμβρίου 2017, η οποία εκτιμήθηκε ότι είχε ισχύ περίπου 250 κιλοτόνων.
Την ίδια χρονιά, η Βόρεια Κορέα δοκίμασε διηπειρωτικούς πυραύλους και ο Κιμ Γιονγκ Ουν ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της πυρηνικής δύναμης της χώρας.
Οι συναντήσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Σιγκαπούρη το 2018 και στο Ανόι το 2019 δεν οδήγησαν σε ουσιαστικό αφοπλισμό.
Στο Ανόι, η Πιονγκγιάνγκ προσέφερε την κατάργηση εγκαταστάσεων παραγωγής σχάσιμου υλικού στο Γιονγκμπιόν με αντάλλαγμα σημαντική άρση κυρώσεων. Η Ουάσιγκτον ζητούσε πολύ ευρύτερη αποπυρηνικοποίηση, συμπεριλαμβανομένων άλλων εγκαταστάσεων, πυραύλων και κεφαλών.
Η συμφωνία δεν επιτεύχθηκε και η Βόρεια Κορέα διατήρησε το οπλοστάσιό της.
Σήμερα, η Πιονγκγιάνγκ θεωρεί τα πυρηνικά όπλα βασική εγγύηση για την επιβίωση του καθεστώτος. Η εμπειρία χωρών όπως η Ουκρανία, που παρέδωσε τα σοβιετικά πυρηνικά όπλα τα οποία βρίσκονταν στο έδαφός της, και η Λιβύη, που εγκατέλειψε το πυρηνικό της πρόγραμμα το 2003, ενισχύει αυτή την αντίληψη.
Η βορειοκορεατική νομοθεσία του 2022 προβλέπει μάλιστα δυνατότητα πυρηνικής χρήσης ακόμη και απέναντι σε ορισμένες μη πυρηνικές απειλές κατά της ηγεσίας ή των συστημάτων διοίκησης.
Έτσι, η διεθνής κοινότητα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα πολύ δυσκολότερο από εκείνο του 1994.
Τότε μπορούσε να επιλέξει ανάμεσα σε μια επικίνδυνη στρατιωτική επέμβαση και μια αβέβαιη διπλωματική συμφωνία. Σήμερα, οποιαδήποτε στρατιωτική επιλογή πρέπει να συνυπολογίζει ότι η Βόρεια Κορέα μπορεί να απαντήσει με πυρηνικά όπλα.
Η αποτυχία αποτροπής του βορειοκορεατικού πυρηνικού προγράμματος δεν προέκυψε από μία μόνο απόφαση, αλλά από μια αλληλουχία συμφωνιών που δεν εφαρμόστηκαν πλήρως, διαπραγματεύσεων που κατέρρευσαν και στρατιωτικών επιλογών των οποίων το κόστος κρίθηκε υπερβολικά υψηλό.
Η Πιονγκγιάνγκ εκμεταλλεύτηκε αυτό το περιθώριο για να κερδίσει χρόνο, να συνεχίσει την ανάπτυξη του προγράμματός της και τελικά να αποκτήσει το ισχυρότερο μέσο αποτροπής που διαθέτει σήμερα.

