Το παρασκήνιο του πολέμου στο Ιράν, η επιρροή του Ισραήλ και η αμερικανική παγίδα
Μια αποκαλυπτική ανάλυση που φέρνει στο φως τις υπόγειες διεργασίες, τον ρόλο της Ουάσιγκτον, την ασφυκτική πίεση των λόμπι και το τεράστιο στρατιωτικό και οικονομικό κόστος μιας σύγκρουσης που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
Η πρόσφατη στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν δεν ήταν ούτε αναπόφευκτη ούτε προϊόν μιας άμεσης, υπαρξιακής απειλής. Ήταν, αντίθετα, το αποτέλεσμα μιας καλοκουρδισμένης παγίδευσης, ενός διπλωματικού εκτροχιασμού και μιας γεωπολιτικής μυωπίας που διαπερνά τα ανώτατα κλιμάκια της Ουάσιγκτον. Πίσω από τα επίσημα κυβερνητικά ανακοινωθέντα, ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα, όπου η αμερικανική εξωτερική πολιτική συχνά υπαγορεύεται από περιφερειακούς συμμάχους και εσωτερικά λόμπι, αγνοώντας το μακροπρόθεσμο κόστος για την ίδια την αμερικανική ηγεμονία.
σχετικά άρθρα
Σε μια κρίσιμη αποτίμηση των γεγονότων, κορυφαίοι Αμερικανοί αναλυτές και πρώην αξιωματούχοι, άνθρωποι που βρέθηκαν στον σκληρό πυρήνα του μηχανισμού, αποδομούν το επίσημο αφήγημα. Η εικόνα που αναδύεται είναι αυτή μιας υπερδύναμης που σύρεται σε άλλον έναν αέναο πόλεμο (forever war), θυσιάζοντας πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο, καταπονοώντας τις στρατιωτικές της εφεδρείες και επιβεβαιώνοντας πως τα μαθήματα του Ιράκ και του Αφγανιστάν έχουν ήδη ξεχαστεί.
Η πλάνη της άμεσης απειλής και το πυρηνικό αφήγημα
Το βασικό επιχείρημα που δικαιολόγησε την έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη του περασμένου Φεβρουαρίου ήταν πως η Τεχεράνη βρισκόταν ένα βήμα πριν την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Η αλήθεια, ωστόσο, διαφέρει ριζικά. Την περίοδο εκείνη, το Ιράν δεν συνιστούσε απειλή για το αμερικανικό έδαφος, ούτε για τις αμερικανικές βάσεις. Μάλιστα, με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι επιθέσεις από ιρανικούς πληρεξούσιους είχαν σταματήσει και η Τεχεράνη είχε επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ακόμη και αν υπήρχε η παραμικρή πυρηνική ικανότητα, αυτή εξουδετερώθηκε πλήρως κατά την επιχείρηση Midnight Hammer, η οποία κατέστρεψε τις υποδομές εμπλουτισμού. Οι Ιρανοί, ακολουθώντας μια ρεαλιστική στρατηγική που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η προσέγγιση «της Χρυσομαλλούσας», απέφευγαν την κατασκευή της βόμβας (διατηρώντας το σχετικό θρησκευτικό φετφά από το 2003), αλλά αρνούνταν να απεμπολήσουν πλήρως την τεχνογνωσία τους. Είχαν δει τι συνέβη στον Καντάφι της Λιβύης, ο οποίος παρέδωσε το πυρηνικό του πρόγραμμα μόνο και μόνο για να ανατραπεί από τη Δύση λίγο αργότερα. Το Ιράν χρησιμοποιούσε τον εμπλουτισμό ουρανίου στο 60% αποκλειστικά ως διαπραγματευτικό χαρτί για να ασκήσει πίεση στις ΗΠΑ, και όχι ως πραγματικό βήμα για τη δημιουργία όπλου, κάτι που απαιτεί καθαρότητα 90%.
Ο ρόλος του Ισραήλ και ο εκτροχιασμός της διπλωματίας
Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο ρόλος του Τελ Αβίβ. Κάθε φορά που η Ουάσιγκτον έφτανε κοντά σε έναν συμβιβασμό για τα αποδεκτά επίπεδα εμπλουτισμού, οι ισραηλινές πιέσεις άλλαζαν τους κανόνες του παιχνιδιού. Η απαίτηση μετατοπίστηκε από τον «ελεγχόμενο εμπλουτισμό» στον «μηδενικό εμπλουτισμό» – μια ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή για την Τεχεράνη. Αυτό το αφήγημα, συχνά ενισχυμένο από δήθεν νέες πληροφορίες για μυστικές εγκαταστάσεις στα έγκατα των ιρανικών βουνών, λειτουργούσε ως δηλητηριώδες χάπι (poison pill) σε κάθε διαπραγμάτευση.
Η στρατηγική αυτή οδηγούσε μαθηματικά σε ένα αδιέξοδο: είτε οι ΗΠΑ θα βομβάρδιζαν αέναα το Ιράν, είτε θα αναγκάζονταν να στείλουν χερσαίες δυνάμεις, εμπλεκόμενες σε έναν αιματηρό πόλεμο φθοράς, συνδυάζοντας τα χειρότερα στοιχεία του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Ο Τραμπ, περικυκλωμένος από ένα οικοσύστημα συμβούλων που πρόσκεινται στενά στο αμερικανο-ισραηλινό λόμπι (όπως η AIPAC, η οποία επηρέασε ανοιχτά τις τοποθετήσεις σε CIA, Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και Στέιτ Ντιπάρτμεντ), πείστηκε ότι μερικά στοχευμένα χτυπήματα θα έριχναν το ιρανικό καθεστώς. Η πραγματικότητα τον διέψευσε οικτρά.
Το λάθος του Φεβρουαρίου και η απώλεια γεωπολιτικού ελέγχου
Η κορύφωση του παραλόγου συντελέστηκε στα τέλη Φεβρουαρίου. Σύμφωνα με αποκαλύψεις, μέσω των διπλωματών του Ομάν, ο Αγιατολάχ είχε αποδεχθεί την πλήρη υποχώρηση, συμφωνώντας σε ένα μορατόριουμ δέκα ετών χωρίς κανέναν απολύτως εμπλουτισμό ουρανίου. Αντί οι ΗΠΑ να αδράξουν αυτή την κολοσσιαία διπλωματική νίκη, βομβάρδισαν το Ιράν την αμέσως επόμενη ημέρα.
Η πράξη αυτή δεν κατέστρεψε απλώς μια ιστορική ευκαιρία, αλλά μεταμόρφωσε ριζικά τον γεωπολιτικό χάρτη. Οι ΗΠΑ απώλεσαν την ικανότητα στρατηγικής αποτροπής τους. Αποδείχθηκε στην πράξη ότι το αμερικανικό πεντάγωνο μπορεί να προκαλέσει τεράστιο πόνο, αλλά δεν μπορεί να επιβάλει αλλαγή καθεστώτος μόνο με την αεροπορική υπεροχή. Παράλληλα, το ιρανικό καθεστώς δεν κατέρρευσε. Αντιθέτως, η μετριοπαθέστερη ιεραρχία των κληρικών αντικαταστάθηκε από μια σκληροτράχηλη, εμπειροπόλεμη στρατιωτική χούντα, με την οποία κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση θα είναι σχεδόν αδύνατη.
Οι παρενέργειες σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ήδη εμφανείς. Ακριβώς όπως συνέβη και στην περίπτωση της Ουκρανίας, όπου η Δύση υπερεκτίμησε τις δυνάμεις της νομίζοντας ότι θα γονατίσει γρήγορα τη Μόσχα, έτσι και στο Ιράν οι αμερικανικές κινήσεις προκαλούν τριγμούς στις διεθνείς συμμαχίες. Οι εταίροι των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο βλέπουν τις υποδομές τους να κινδυνεύουν, η αξιοπιστία της Ουάσιγκτον καταρρέει στην Ευρώπη και οι μακροχρόνιες στρατηγικές σχέσεις διαβρώνονται ανεπανόρθωτα.
Το κρυφό κόστος: εθνοφρουρά, οικονομία και σιωπή του Κογκρέσου
Αν η εξωτερική πολιτική φαντάζει χαοτική, στο εσωτερικό των ΗΠΑ ο αντίκτυπος είναι βαθιά δομικός. Ο πόλεμος αυτός δεν διεξάγεται χωρίς κόστος, και το βάρος δεν πέφτει μόνο στον τακτικό στρατό. Η αμερικανική Εθνοφρουρά, η οποία σύμφωνα με το αμερικανικό Σύνταγμα προορίζεται για την άμυνα των πολιτειών, έχει μετατραπεί σε μια μόνιμη εφεδρική δύναμη εκστρατείας.
Σήμερα, η Εθνοφρουρά βρίσκεται ανεπτυγμένη σε πάνω από 120 χώρες. Σε μια σουρεαλιστική απόδειξη του παραλόγου, στρατιώτες της Εθνοφρουράς της Αριζόνα έχουν σταλεί για να προστατεύσουν τα νότια σύνορα του Ομάν από τους Χούθι της Υεμένης, την ίδια στιγμή που Αμερικανοί πιλότοι βομβαρδίζουν την Υεμένη. Αυτή η διαρκής ανάπτυξη αποσπά δασκάλους, αστυνομικούς και εργαζόμενους από τις τοπικές κοινότητες των ΗΠΑ κάθε τρία χρόνια, δημιουργώντας ένα φαινόμενο ακορντεόν που διαλύει τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό των αμερικανικών πόλεων. Το συνολικό κόστος, αν συνυπολογιστεί η οικονομική αιμορραγία και η μακροχρόνια περίθαλψη των βετεράνων, υπερβαίνει κατά πολύ τα επίσημα νούμερα, αγγίζοντας τρισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία μετακυλίονται στον απλό πολίτη μέσω του πληθωρισμού.
Την ίδια στιγμή, το Κογκρέσο παραμένει προκλητικά άβουλο. Έχοντας εκχωρήσει ντε φάκτο το δικαίωμα κήρυξης πολέμου στον εκάστοτε πρόεδρο από το 1942, οι νομοθέτες αρνούνται να κλείσουν τη στρόφιγγα της χρηματοδότησης. Φοβούμενοι το πολιτικό κόστος, υποκύπτουν στις πιέσεις του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος. Το αποτέλεσμα είναι ένας πρόεδρος που αγνοεί επιδεικτικά τα ψηφίσματα που ζητούν λήξη των εχθροπραξιών, παίζοντας με τους δικούς του κανόνες.
Η απομόνωση των ρεαλιστών στον Λευκό Οίκο
Ο ρόλος των συμβούλων του προέδρου αναδεικνύει την παθογένεια του συστήματος. Πολλοί από όσους στήριξαν τον Τραμπ, πιστεύοντας στην υπόσχεσή του για το τέλος των «ατελείωτων πολέμων», βρέθηκαν γρήγορα απομονωμένοι. Στελέχη με κρίσιμο ρόλο, που επιχείρησαν να αποτρέψουν το ισραηλινό αφήγημα και να παρουσιάσουν τα πραγματικά δεδομένα, μπήκαν στο περιθώριο. Ο στενός κύκλος του προέδρου λειτούργησε ως αποστειρωμένος θάλαμος ηχούς, όπου η αφοσίωση μεταφράστηκε σε υποταγή και η κατάθεση δυσάρεστων αληθειών ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοκτονία.
Η λογική του να παραμένει κανείς εντός της κυβέρνησης ελπίζοντας να αλλάξει τα πράγματα εκ των έσω, αποδείχθηκε ουτοπική. Αξιωματούχοι που διαφώνησαν κάθετα με τον εκτροχιασμό προς τον πόλεμο –έχοντας πληρώσει το τίμημα στο παρελθόν, όπως στο Ιράκ, όπου κορυφαία ονόματα σαν τον Κόλιν Πάουελ διέσπειραν το ψεύδος της πυρηνικής απειλής του Σαντάμ– αναγκάστηκαν να παραιτηθούν. Όταν βλέπεις τον μηχανισμό να υποκύπτει ξανά σε έξωθεν πιέσεις για αλλαγή καθεστώτος, ξέροντας εκ των προτέρων το αιματοκύλισμα που θα ακολουθήσει, η παραίτηση και η δημόσια αποκάλυψη της αλήθειας γίνεται η μόνη ηθική διέξοδος.
Η επόμενη μέρα για την αμερικανική γεωπολιτική ηγεμονία
Το τελικό αποτύπωμα αυτής της σύγκρουσης υπερβαίνει κατά πολύ την καταστροφή υποδομών. Το Αμερικανικό Ναυτικό έχει φτάσει στα όριά του, διατηρώντας τα αεροπλανοφόρα του στη Μέση Ανατολή πολύ πέραν του προβλεπόμενου χρόνου, ελλείψει επαρκών σκαφών για εναλλαγή. Τα αποθέματα πυρομαχικών αδειάζουν, ενώ η περιφερειακή αποσταθεροποίηση ενισχύει τους δεσμούς του Ιράν με άλλους παγκόσμιους παίκτες που καραδοκούν να εκμεταλλευτούν την αμερικανική υπερεξάπλωση.
Οι ΗΠΑ εγκλωβίστηκαν σε έναν πόλεμο που δεν χρειαζόταν να κάνουν, καθοδηγούμενες από εξωτερικές υποδείξεις και την ψευδαίσθηση της απόλυτης στρατιωτικής υπεροχής. Η γεωπολιτική σκακιέρα δεν συγχωρεί τέτοια λάθη τακτικής. Κάθε βόμβα που πέφτει, κάθε δισεκατομμύριο που δαπανάται σε ατελέσφορες συγκρούσεις, μειώνει αντί να αυξάνει την παγκόσμια ισχύ της Ουάσιγκτον, αφήνοντας την αμερικανική ηγεσία να διαχειρίζεται τα ερείπια μιας πολιτικής που επέλεξε να αγνοήσει τον απόλυτο κανόνα του ρεαλισμού: ότι η ισχύς χάνεται όταν σπαταλάται άσκοπα.
