Τρεις χώρες ζητούν επίσημα διάσπαση του Ηνωμένου Βασιλείου
Τρεις πρώτοι υπουργοί υπέγραψαν μνημόνιο που ζητά επίσημα τη διάσπαση του Ηνωμένου Βασιλείου. Σκωτία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία θέτουν πλέον γραπτά, σε επίσημο διπλωματικό κείμενο, το αίτημα αυτοδιάθεσης και επιστροφής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι πρώτοι υπουργοί Σκωτίας, Ουαλίας και Βόρειας Ιρλανδίας υπέγραψαν τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026 κοινή διακήρυξη αυτοδιάθεσης στο Κάρντιφ. Το κείμενο δεν είναι απλή πολιτική δήλωση. Λειτουργεί ως διαπραγματευτικός χάρτης με τρεις αποδέκτες ταυτόχρονα: το Λονδίνο, που καλείται να προετοιμάσει συνταγματική αλλαγή, την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία και οι τρεις περιοχές δηλώνουν ότι ανήκει το μέλλον τους, και τους ίδιους τους πολίτες τους, ενόψει μελλοντικών δημοψηφισμάτων. Είναι η πρώτη φορά από την αποκέντρωση του 1997 που και οι τρεις περιοχές έχουν ταυτόχρονα ηγεσίες αφοσιωμένες στην ανεξαρτησία από το Λονδίνο.
σχετικά άρθρα
Τι ακριβώς υπογράφηκε
Το μνημόνιο υπέγραψαν ο Ρουν απ Ιόρβερθ της Ουαλίας, ο Τζον Σουίνι της Σκωτίας και η Μισέλ Ο’Νιλ της Βόρειας Ιρλανδίας, με την πρόεδρο του Σιν Φέιν Μαίρη Λου Μακ Ντόναλντ επίσης παρούσα. Το κείμενο διευκρινίζει ρητά ότι τα τρία κόμματα «έχουν διαφορετικές συνταγματικές θέσεις» και ότι κάθε έθνος θα αποφασίσει «με τον δικό του τρόπο και στον δικό του χρόνο», δηλαδή δεν πρόκειται για ενιαίο σχέδιο ταυτόχρονης απόσχισης, αλλά για συντονισμένη πολιτική πίεση τριών ξεχωριστών διαδικασιών. Καλύπτει πέντε πεδία: οικονομία, ενέργεια, σχέσεις με την Ευρώπη, διεθνή συνεργασία και συνταγματικά ζητήματα. Η Ο’Νιλ ζήτησε συγκεκριμένα ημερομηνία δημοψηφίσματος επανένωσης στη Βόρεια Ιρλανδία έως το 2030.
Τι σημαίνει για την Αγγλία
Αν το σχέδιο προχωρήσει σταδιακά, αυτό που θα απομείνει είναι ουσιαστικά μόνο η Αγγλία, με το 85% του σημερινού πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου. Αναλυτές περιγράφουν εδώ και χρόνια αυτό το ενδεχόμενο με τον όρο «Little England». Η Αγγλία θα παρέμενε εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Σκωτία θα αποκτούσε ξανά πλήρη πρόσβαση στην ενιαία αγορά ως νέο κράτος-μέλος. Αυτό θα δημιουργούσε άμεσο κίνητρο για αγγλικές βιομηχανίες που χρειάζονται ευρωπαϊκή αγορά να μετεγκατασταθούν βορειότερα, φαινόμενο που είχε ήδη επισημανθεί από αναλυτές αμέσως μετά το δημοψήφισμα του Brexit το 2016. Πέρα από το οικονομικό, τίθεται και ζήτημα ταυτότητας. Η αγγλική ταυτότητα παρέμεινε απορροφημένη μέσα στη βρετανική για τριακόσια χρόνια. Η αποχώρηση της Σκωτίας θα πυροδοτούσε διαδικασία αναστοχασμού με δυσπρόβλεπτο αποτέλεσμα για το πώς η Αγγλία θα αντιλαμβανόταν πλέον τον εαυτό της διεθνώς, καθώς και ζητήματα όπως η μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και το πυρηνικό οπλοστάσιο, που σήμερα ανήκουν στο Ηνωμένο Βασίλειο ως σύνολο.
Τι σημαίνει για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ΕΕ έχει ιστορικά αποφύγει να πάρει ξεκάθαρη θέση. Το 2014 ο τότε πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο είχε δηλώσει ότι θα ήταν «δύσκολο αν όχι αδύνατο» για ανεξάρτητη Σκωτία να ενταχθεί εύκολα, κυρίως λόγω ανησυχιών άλλων κρατών-μελών με δικά τους αποσχιστικά κινήματα, όπως η Ισπανία με την Καταλονία. Ο τότε επίτροπος Καρέλ Ντε Χουτ είχε μιλήσει ανοιχτά για φόβο «καταστροφής» για την ίδια την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, αν πολλαπλασιαστούν τέτοιες διαδικασίες. Ταυτόχρονα, ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν παραδεχθεί εκτός δηλώσεων ότι μια διάσπαση του Ηνωμένου Βασιλείου θα λειτουργούσε ως έμμεση «ανταπόδοση» για το Brexit. Η σημερινή διακήρυξη αυξάνει την πίεση στην Επιτροπή να τοποθετηθεί ξανά, εννέα χρόνια μετά το πρώτο δημοψήφισμα εξόδου.
Τι σημαίνει για τις ίδιες τις χώρες
Οι τρεις περιοχές ακολουθούν διαφορετικά νομικά μονοπάτια. Η Βόρεια Ιρλανδία διαθέτει ήδη σαφή διαδικασία μέσω της Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής του 1998, που προβλέπει δημοψήφισμα επανένωσης αν φαίνεται πιθανό ότι η πλειοψηφία θα ψήφιζε υπέρ. Η Σκωτία δεν διαθέτει αντίστοιχο αυτόματο μηχανισμό, εξαρτάται από πολιτική συναίνεση με το Λονδίνο, κάτι που ακριβώς αμφισβητείται τώρα μέσω της αντιφατικής στάσης Μπέρναμ. Η Ουαλία βρίσκεται σε ακόμη πιο πρώιμο στάδιο, χωρίς καν προηγούμενο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας, στηριζόμενη κυρίως σε πολιτική πίεση μέσω εκλογών και ψηφισμάτων. Το σχέδιο ένταξης στην ΕΕ διαφέρει επίσης ανά περίπτωση: Σκωτία και Ουαλία θα εντάσσονταν ως νέα, ανεξάρτητα κράτη-μέλη, ενώ η Βόρεια Ιρλανδία θα εντασσόταν έμμεσα, ως τμήμα της ήδη υπάρχουσας Δημοκρατίας της Ιρλανδίας.
Τι σημαίνει για τις Ηνωμένες Πολιτείες
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδρά ήδη ενεργά στη συζήτηση. Κατά την επίσκεψή του στην Ιρλανδία, δύο ημέρες πριν τη σύνοδο του Κάρντιφ, δήλωσε ότι θα «λάτρευε» να δει ενωμένη Ιρλανδία, χαρακτηρίζοντας την προοπτική «φυσιολογική όσο ποτέ». Η παρέμβαση αυτή είναι ασυνήθιστη για Αμερικανό πρόεδρο σε ζήτημα εσωτερικής συνταγματικής τάξης στενού συμμάχου, και ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον την πιθανή διάσπαση του Ηνωμένου Βασιλείου ως ρεαλιστικό, όχι θεωρητικό, σενάριο. Μια αποδυναμωμένη, μικρότερη Αγγλία θα άλλαζε επίσης τους όρους της ειδικής σχέσης Ουάσιγκτον-Λονδίνου, ιδίως σε ζητήματα άμυνας και πυρηνικής αποτροπής εντός ΝΑΤΟ.
Γιατί έχει σημασία για την Ελλάδα
Ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα παρακολουθεί αναγκαστικά κάθε διαδικασία που θα μπορούσε να προσθέσει έως τρία νέα κράτη-μέλη μέσα στην επόμενη δεκαετία, με άμεσες συνέπειες στην ισορροπία ψήφων, τον προϋπολογισμό και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ένωσης. Παράλληλα, κάθε προηγούμενο επιτυχημένης αποσχιστικής διαδικασίας εντός γνωστής δυτικής δημοκρατίας τροφοδοτεί έμμεσα και άλλες συζητήσεις αυτοδιάθεσης στην Ευρώπη, ζήτημα που η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή λόγω των δικών της ιστορικών ευαισθησιών γύρω από ζητήματα κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας.
Τι ακολουθεί
Το Λονδίνο δεν έχει δώσει ακόμη επίσημη απάντηση στη διακήρυξη. Η αντιφατική στάση του Μπέρναμ δείχνει ότι η βρετανική κυβέρνηση δεν έχει ενιαία γραμμή απέναντι στο αίτημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει επίσης τοποθετηθεί δημόσια. Το επόμενο κρίσιμο σημείο θα είναι αν η πίεση των τριών ηγετών μεταφραστεί σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα δημοψηφισμάτων, ιδίως στη Βόρεια Ιρλανδία, όπου υπάρχει ήδη ο θεσμικός μηχανισμός να το επιτρέψει.
